Nouvelle Vague: Ο αντι-κινηματογράφος του Ζαν Λικ Γκοντάρ

Το 1959 οι περισσότεροι από τους κριτικούς κινηματογράφου των Cahiers du cinema έχουν περάσει ήδη πίσω από την κάμερα, σκηνοθετώντας μερικά από τα πιο μοντέρνα φιλμ του νέου γαλλικού κινηματογράφου, χάρη στην ανατρεπτική τους διάθεση αλλά και με τις ευλογίες –με την αλλαγή του νόμου περί κινηματογράφου, που έχει προηγηθεί μερικά χρόνια νωρίτερα– της γαλλικής κυβέρνησης. Κι ενώ ο Φρανσουά Τριφό καταπλήσσει τις Κάννες με τα «400 χτυπήματα», ο φίλος και συνάδελφός του Ζαν Λικ Γκοντάρ νιώθει αποτυχημένος, καθώς στα 29 του δεν έχει καταφέρει ακόμη να γυρίσει τη δική του ταινία.

Το χρονικό της γέννησης ενός από τα πιο σημαντικά φιλμ στην ιστορία του σινεμά αλλά και το πορτρέτο του αιρετικού δημιουργού του είναι οι κινητήριες δυνάμεις που οδήγησαν τον Ρίτσαρντ Λινκλέιτερ σε τούτη την απλόχερη –αλλά και ωμής ειλικρίνειας– δήλωση αγάπης για τη Νουβέλ Βαγκ. Και καθώς δεν νοείται Νουβέλ Βαγκ χωρίς τον Πάπα της, ο Αμερικανός σκηνοθέτης των «Πριν το ξημέρωμα» και «Μεγαλώνοντας», σωστά εστίασε στην περίπτωση του Ζαν Λικ Γκοντάρ και των γυρισμάτων του σκηνοθετικού ντεμπούτου του «Με κομμένη την ανάσα», του φιλμ δηλαδή που άλλαξε μια για πάντα τη γλώσσα του κινηματογράφου. Αρχικά ο Λινκλέιτερ μάς παρουσιάζει τον μικρόκοσμο των –κολλημένων σε σημείο εμμονής– κριτικών του Cahiers, οι οποίοι στα προκλητικά κείμενα που γράφουν δηλώνουν την πίστη, το όραμα και κυρίως τη διάθεσή τους να αλλάξουν τα πάντα και κυρίως την παραδοσιακή αφήγηση. Ένα καλό ερώτημα όμως είναι αν αυτή η ρήξη με το παρελθόν θα βρει εκτός από το πρόσφορο έδαφος και τον κατάλληλο τρόπο για να συνδεθεί η επαναστατική αύρα με την αλάνθαστη (για εκείνους) αισθητική των μεγάλων στούντιο.

Η επιτυχία του Λινκλέιτερ είναι πως αναπαριστά γλαφυρά τα γεγονότα που μετέτρεψαν μια ταινία σε θρύλο, χωρίς να χαρίζεται στους ανθρώπους που το πέτυχαν αυτό. Ο πολύς Ζαν Λικ Γκοντάρ που γνωρίζουμε στο φιλμ μοιάζει με ένα κακομαθημένο πλουσιόπαιδο που κάνει την επανάστασή του εκ του ασφαλούς, υιοθετώντας μια ναρκισσιστική συμπεριφορά, καθώς δεν του καίγεται καρφί για το αν είναι προσβλητικός («η ταινία σας είναι σκατά», λέει στην αρχή του φιλμ σε μια επίσημη κινηματογραφική πρεμιέρα) ή αντιπαθής («νομίζει ότι είναι η ιδιοφυΐα των Cahiers», σχολιάζει κάποιος στο ίδιο event). Τα πιο γουστόζικα και απολαυστικά στιγμιότυπα πάντως αφορούν τα επεισοδιακά γυρίσματα του «Με κομμένη την ανάσα» όπου ο κολλητός του σκηνοθέτη, Ζαν Πολ Μπελμοντό, και η Αμερικανίδα Τζιν Σίμονς δείχνουν ιώβεια υπομονή στις εκκεντρικές αποφάσεις του Γκοντάρ, που δουλεύει χωρίς να λαμβάνει υπόψη του το σενάριο που έχει γράψει μαζί με τον Τριφό, ενώ σε αρκετά σημεία μοιάζει χαμένος, κάνοντας την πρωταγωνίστρια να σκυλομετανιώνει που συμφώνησε να παίξει στην ταινία!