Το γνωστό κλισέ για τον Φον Τρίερ λέει πως είτε τον μισείς, είτε τον λατρεύεις. Δεν είναι αλήθεια. Προσωπικά γουστάρω πολύ 2-3 στιγμές του («Dogville», «Στοιχείο του εγκλήματος», «Μήδεια»), κάποιες άλλες δεν μου λένε σχεδόν τίποτα («Δαμάζοντας τα κύματα», «Manderlay»), αλλά ποτέ δεν βαρέθηκα καμιά ταινία του. Κι αυτό είναι το σπουδαίο στο σινεμά του. Είτε προκαλώντας, είτε κάνοντας πλάκα, σε βάζει στο τριπάκι να σκεφτείς τι είναι αυτό που βλέπεις: ένα αριστούργημα ή μια δηθενιά ολκής; Το «Σπίτι που έχτισε ο Τζακ» δεν αποτελεί εξαίρεση στο παραπάνω… Δόγμα (άλλη μια πλακίτσα που σκαρφίστηκε στην επεισοδιακή διαδρομή του). Από την πτυχιακή του εργασία (το ασπρόμαυρο μικρού μήκους «Orchidégartneren» του 1978 μέσα σε 37 λεπτά δίνει όλα τα στοιχεία της απελπισμένης προβληματικής του: σεξ, ναζισμός, μισογυνισμός, θρησκευτικότητα, αντιπαλότητα αρσενικού-θηλυκού, Τέχνη, βασανισμοί ζώων κ.ά.) μέχρι σήμερα, ο τρομερός Δανός χτίζει ένα κινηματογραφικό Σπίτι που σίγουρα τον κατατάσσει στους πιο επιδραστικούς δημιουργούς των τελευταίων 30 χρόνων. Τα αρχετυπικά υλικά του χρησιμοποιούνται και στο νέο του φιλμ. Μια εύστοχη ανατομία του τρόμου που γεννά η δράση του ευφυή μηχανικού Τζακ (προφανές alter ego του σκηνοθέτη) ο οποίος περιγράφει τις ανατριχιαστικές λεπτομέρειες πέντε δολοφονιών που τον διαμόρφωσαν ως «καλλιτέχνη», αφού κάθε φόνος είναι για εκείνον ένα έργο τέχνης. Και η τέχνη, σύμφωνα με τον Τρίερ, είναι πάνω από κάθε τι στη ζωή. Για να γίνει πιο πειστικός –και προκλητικός, φυσικά– μακελεύει ό,τι βρεθεί στον δρόμο του κόκκινου βαν του. Κυρίως γυναίκες, αλλά και άντρες και παιδιά (η σεκάνς με την «οικογένεια» που πάει για πικνίκ είναι η πλέον «απεχθής» για τον μέσο θεατή), ενώ ο «γάτος» Φον Τρίερ για να αποφύγει τα αρνητικά σχόλια για τον μισογυνισμό του, δήλωσε πως «οι προηγούμενες ταινίες μιλούσαν για καλές γυναίκες και τώρα αποφάσισε να μιλήσει για έναν διαβολικό άντρα». Κάπως έτσι δικαιολογεί το μένος του Τζακ για τις γυναίκες (η άλλη σοκαριστική σκηνή με το γδάρσιμο του στήθους της «χαζής» ξανθιάς με το οποίο φτιάχνει πορτοφόλι!), προκαλώντας για άλλη μια φορά το μένος των πολλών. Όμως δεν ξεμπερδεύεις τόσο εύκολα με την ταινία, που πέρα από τα ηθικά έχει και τα αισθητικά κριτήριά της, στα οποία ο Δανός μεγαλουργεί. Επιπλέον δομεί ένα ανατριχιαστικό στοχασμό για το σκοτάδι της ανθρώπινης φύσης (η πιο συγκλονιστική στιγμή του φιλμ είναι τα ουρλιαχτά της γυναίκας που δεν «ακούει» κανείς) και τη βία της καθημερινότητας, που τα σερβίρει με ένα παράλογο, ανίερο χιούμορ, κάνοντας σκόνη κάθε επίφαση πολιτικής ορθότητας. Πρόκειται για το σημείο μηδέν, όπου οι κραυγές εναντίον του σωπαίνουν...
17°
