«Modern love» στο ΕΜΣΤ: Τι είναι η αγάπη «στα χρόνια της ψυχρής οικειότητας»;

Πώς εγγράφονται το φλερτ και η επαφή στην εποχή των social media και των διαδικτυακών εφαρμογών γνωριμιών; Μπορεί ν’ ανθίσει ο έρωτας στο «μυαλό» ενός ρομπότ ή στα συντρίμμια μιας χαμένης ζωής; Είναι μετρήσιμα μεγέθη η οικειότητα και η τρυφερότητα; Στην αγάπη με την ευρεία της έννοια (για τον άλλο, τον φίλο, τον σύντροφο αλλά και τον εαυτό) και τους στενούς ανθρώπινους δεσμούς στα χρόνια της ψηφιακής διασύνδεσης είναι αφιερωμένη η νέα έκθεση του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης με τίτλο «Modern love: Η αγάπη στα χρόνια της ψυχρής οικειότητας». Ένα θέμα τόσο παρόν που στο άκουσμά του έχει δυνητικά τη δυναμική να κεντρίσει το ενδιαφέρον για επίσκεψη σε ευρύτερες ομάδες κοινού και συνάμα τόσο ανοιχτό που επιδέχεται διαφορετικής εστίασης και ποικίλλων αναγνώσεων, κάτι εμφανές στις προτάσεις των 24 καλλιτεχνών που έπλεξε στην αφήγηση η επιμελήτρια της έκθεσης και καλλιτεχνική διευθύντριά του μουσείου Κατερίνα Γρέγου.

Ήταν μια σχετική ηχητική μνήμη, που μας έδειξε το δρόμο για το μείον ένα επίπεδο όπου ξετυλίγεται η έκθεση –μαζί με παρέες εικοσάρηδων επισκεπτών, να το πούμε κι αυτό. Η πειραγμένη (αλλά πάντα εθιστική) electro-οπερατική εκδοχή του «I feel love» της Donna Summer έβγαινε, όπως αποδείχτηκε, από την εγκατάσταση Center for the critical appreciation of antiquity του Ανδρέα Αγγελιδάκη, που σε προσκαλεί να καθίσεις στα αναπαυτικά καθιστικά-ερείπια για να «ξεφυλλίσεις» την προσωπική του ιστορία, έως τη διεκδίκηση της επιθυμίας του, σε συνάρτηση με την τοπογραφία και την ιστορία της πόλης.

Μια παρωδία του τεχνολυσισμού, της πεποίθησης δηλαδή ότι η τεχνολογία μπορεί να λύσει τα πάντα, τα βίντεο της Lauren Lee McCarthy Social Turkers και pplkpr (το δεύτερο σε συνδημιουργία με τον Kyle McDonald) καταθέτουν ένα σχόλιο σχετικά με τη διαμεσολάβηση της συναισθηματικής μας ζωής από τις διαδικτυακές εφαρμογές. Τι συμβαίνει όταν αναθέτουμε σε λογισμικά τη διαχείρισή της; Μπορεί μια εφαρμογή, που καταγράφει τις σωματικές αντιδράσεις του χρήστη καθώς αλληλεπιδρά με άλλους ανθρώπους και του προτείνει με ποιους να σχετιστεί, να βελτιστοποιήσει την κοινωνική, αισθηματική και επαγγελματική του ζωή;

Την κυριαρχία της τεχνητής νοημοσύνης μέσα από την επεξεργασία των προσωπικών μας δεδομένων εξετάζει και η Ariane Loze στην προβολή If you didn’t choose A, you will probably choose B, ένα one woman show όπου οι προσωποποιημένοι αλγόριθμοι των δικτυακών της εφαρμογών –όλοι με το δικό της πρόσωπο–, αμφισβητούν ή επιβεβαιώνουν τις δηλώσεις της, προλαβαίνουν τις κινήσεις της και αποτολμούν εναλλακτικές προτάσεις. Βουτώντας στην ανεξάντλητη δεξαμενή του Instagram, η Κυριακή Γονή παράγει με τη χρήση αλγόριθμου μια ταπετσαρία με ζευγάρια εραστών που δεν ανταποκρίνονται σε «πραγματικούς ανθρώπους» (perfect love #couplegoals #AIgenerativeImages). Σχολιάζει έτσι εύγλωττα την εκούσια παραίτησή μας από την ιδιωτικότητα κάθε φορά που «ταϊζουμε» τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης με προσωπικές μας στιγμές και παράλληλα θέτει ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο η ψηφιακή αναπαράσταση κανονικοποιεί το συναίσθημα, την τρυφερότητα και την εικόνα τους. Στην εμμονή με την αναπαράσταση του εαυτού και στις ανεκπλήρωτες προσδοκίες που προσφέρει η ψηφιακή ψευδαίσθηση επικεντρώνει η τοιχογραφία με τα σαρκαστικά memes της Marijke De Roover (Niche Content for Frustrated Queers).

Από τις πιο ενδιαφέρουσες παρουσίες η συμμετοχή του Gabriel Abrantes. Στο απολαυστικό Artificial Humors καταγράφει τον έρωτα ενός ιπτάμενου ρομπότ, το οποίο είναι επίσης κωμικός σταντ-απ, για μια νεαρή ιθαγενή στη Βραζιλία. Αντιπαραθέτοντας τις έννοιες της παράδοσης και της προόδου, εικονογραφεί το κλισέ ότι η αγάπη ‒όπως και η ομορφιά‒ είναι υποκειμενική υπόθεση. Στο Liberdade, πάλι, (που συνυπογράφει με τον Βenjamin Crotty) μέσα από το ρομάντζο ενός Ανγκολέζου με μια νεαρή Κινέζα στην αφρικανική χώρα αναδεικνύει ζητήματα σχετικά με τις συνέπειες της αποικιοκρατίας, της ξένης κατοχής και της παγκοσμιοποίησης.

Η «Αγία Τριάδα» της σύγχρονης επικοινωνίας, εργασίας και ψυχαγωγίας, δηλαδή το έξυπνο κινητό τηλέφωνο, το tablet και ο φορητός υπολογιστής δεν θα μπορούσαν να απουσιάζουν από ένα εικαστικό αφιέρωμα που ασχολείται με την ψηφιακή τεχνολογία. Οι εικόνες της Μαρίας Μαυροπούλου αποτυπώνουν με λιτή ασπρόμαυρη γραφή, που αναβλύζει ποίηση κι ευαισθησία, τη συχνά εμμονική εξάρτησή μας από τέτοιες συσκευές (στο τρίπτυχο Holy Trinity), ενώ στις φωτογραφίες της σειράς Family Portraits οι φωτεινές οθόνες (που μπορεί και να αντικρύζουν η μία την άλλη) αναδεικνύουν ως άψυχες παρουσίες την ανθρώπινη απουσία στο σκοτεινό περιβάλλον μια ουδέτερης οικιακής τοπιογραφίας.

Αξίζει ν’ αφεθείς στην αφήγηση της Juliet Jacques μπροστά στο βίντεο You Will Be Free που μιλά για τα όρια του σώματος και της αγάπης, τη μνήμη και τον θάνατο. Αφετηρία της υπήρξε η επικοινωνία της Αμερικανίδας συγγραφέως και ηθοποιού Cookie Mueller με τον σύζυγό της, καρτουνίστα VittorioScarpati, που πέθαναν το 1989 με λίγες εβδομάδες διαφορά από επιπλοκές της νόσου του AΙDS.

Η εγγύτητα μέσα από τη σωματική επαφή ενεργοποιεί την προβληματική της Laura Cemin, η οποία στο In Between. The warmth καταγράφει την αίσθηση που της ανακαλεί το αγκάλιασμα με κοντινούς της ανθρώπους, ενώ με χιούμορ η Hannah Toticki φτιάχνει μηχανισμούς για να παρεμποδίσει την παρεμβολή της τεχνολογίας στην ανθρώπινη επικοινωνία (δαχτυλίδια που δεν επιτρέπουν στα δάχτυλά μας να αλληλεπιδράσουν με τις οθόνες αφής, γυαλιά προστασίας από τα smartphone και ενδύματα που σε αναγκάζουν να κοιτάζεις τον συνομιλητή σου). Η Εύα Παπαμαργαρίτη, πάλι, στο βίντεο Soft Touch παραθέτει αποσπάσματα από κείμενα του Πλάτωνα, του Ντεριντά, αλλά και της ποπ κουλτούρας για να ενορχηστρώσει γύρω από την κεντρική μορφή μια χορογραφία χειρονομιών που είναι δεν σαφές εάν χαϊδεύουν τελικά οθόνες ή σώματα.

Και καθώς η περιήγησή μας έφθανε προς το τέλος, ήρθε το Borderless Love του István Zsíros να γραπώσει το βλέμμα, βάζοντάς μας στιγμιαία σε σκέψεις ακόμα και για την αλήθεια που κουβαλά (ή όχι) ένα φωτογραφικό στιγμιότυπο. Όμως, το παθιασμένο φιλί του ζευγαριού των προσφύγων στον σιδηροδρομικό σταθμό Κελέτι της Βουδαπέστης το πρωινό της 30^ης Αυγούστου 2015, ανάμεσα σε ένα σμάρι ανθρώπων που άλλοι κοιμούνται καταγής κι άλλοι μοιάζουν απορροφημένοι στην αγωνία και τις αναπολήσεις τους καθώς περιμένουν να φύγουν για την Βιέννη, είναι ντοκουμέντο μιας πραγματικής, πέρα από σκηνοθεσίες, «αναλογικής» στιγμής. Γιατί ο έρωτας και η επιθυμία μπορούν να επιβιώσουν ακόμα και στο αντίσκηνο του ξεριζωμού.

INFO:
«Modern love: Η αγάπη στα χρόνια της ψυχρής οικειότητας»
Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, λεωφ. Καλλιρρόης & Α. Φραντζή, πρώην εργοστάσιο Φιξ, 211 101 9000
Διάρκεια έκθεσης: μέχρι 28 Μαϊου 2023
Ημέρες & ώρες λειτουργίας: Τρ., Τετ. & Παρ.-Κυρ. 11:00-19:00, Πέμ. 11:00-22:00. 24/12 & 31/12, 11:00-15:00. Κλειστά κατά τις επίσημες αργίες