Μια βόλτα στο Παρίσι της Belle Époque μέσα από το Μουσείο Ιδρύματος Β & Ε Γουλανδρή

Μια έκθεση που μας ταξιδεύει μέχρι το Παρίσι της Belle Époque, της καλοπέρασης, των καμπαρέ, των ξενιτιών και της ντόλτσε βίτα, στην Πόλη του Φωτός που καθόλου δεν θυμίζει την ταραγμένη περίοδο του τώρα. Μέσα από τα πιο γνωστά μας έργα, που όλοι -γαλλομαθείς ή μη- έχουμε αγαπήσει και μια ιδιαίτερη ατμοσφαιρική σκηνογραφία, ανάλογη με την εποχή, το -1 του Μουσείου Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή μας μεταφέρει σε ένα νοσταλγικό αλλού, την εποχή που ανθούσε η λιθογραφία, ξεκινούσε δυναμικά η διαφήμιση ενώ παράλληλα άρχισε να γεννιέται η καταναλωτική κοινωνία. Η «Belle Époque», σε επιμέλεια της Μαρίας Κουτσομάλλη- Μoreau και της Marine Feretti- Boquillon, παρουσιάζει 90 έργα εμβληματικών καλλιτεχνών, ανάμεσά τους ο Ενρί ντε Τουλούζ Λοτρέκ, ο Τεοφίλ- Αλεξάντρ Στάινλεν, ο Μορίς Ντενί και ο Πιέρ Μπονάρ, αλλά και ο Βσίλι Καντίνσκι.

Βρέθηκα στα εγκαίνια της έκθεσης στο Μουσείο και έπειτα από τους λόγους της Fleurette Καραδόντη αλλά και των δυο επιμελητριών, είχα την ευκαιρία να βολτάρω στην Μπελ Εποκ, σε αυτήν την ατμόσφαιρα γιορτής, που χαρακτήριζε την εποχή. Αυτό που παρατηρεί κανείς με την πρώτη ματιά στην έκθεση είναι η ιδιαίτερη σκηνογραφία της -κάτι που τονίστηκε και τη βραδιά των εγκαινίων- που έχουν επιμεληθεί η Παρασκευή Γερολυμάτου και ο Ανδρέας Γεωργιάδης.

Η έκθεση «Belle Époque » στο Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή

Η Fleurette Καραδόντη άνοιξε τη βραδιά των εγκαινίων στο Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, τονίζοντας αυτήν την ατμόσφαιρα γιορτής που αποπνέει η έκθεση και έδωσε απευθείας τον λόγο στις επιμελήτριες της έκθεσης, που μίλησαν μαζί. Για την ακρίβεια, μίλησε η Marine Ferretti Bocquillon και μετέφραζε από τα γαλλικά η Μαρία Κουτσομάλλη- Moreau. Ντυμένες και οι δυο στα κόκκινα -δίχως να έχουν συνεννοηθεί- έκαναν μια σύντομη εισαγωγή στην feel good έκθεση, όπως τη χαρακτήρισαν, που είδαμε στη συνέχεια.

H Μπελ Εποκ τοποθετείται από το 1800 έως και το 1914, δηλαδή την έναρξη του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για μια εποχή μετάβασης, ανακατατάξεων και αναβρασμού σε όλη την Ευρώπη, η οποία χαρακτηρίζεται και από πολλές ρωγμές. Το Παρίσι τότε βρισκόταν στο επίκεντρο των εξελίξεων και αποτέλεσε το σημείο συνάντησης των καλλιτεχνών, που έρχονταν τόσο για να εκφραστούν πιο ελεύθερα όσο και για να διασκεδάσουν σε αυτήν την ατμόσφαιρα των καμπαρέ και της... όμορφης ζωής. Χαρακτηριστικό της εποχής ήταν η ραγδαία ανάπτυξη της λιθογραφίας και η γέννηση ενός νέου μέσου, της αφίσας, που η Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau χαρακτηρίζει «εκθαμβωτικό όσο και εύθραυστο». Αν και είχαν εφήμερο χαρακτήρα, προορισμένες να εξαφανιστούν σε μικρό χρονικό διάστημα, έφτασαν ως τις μέρες μας για να μας μεταδώσουν την ατμόσφαιρα μιας ολόκληρης εποχής.

Η έκθεση «Belle Époque» εστιάζει σε 15 διαφορετικούς καλλιτέχνες, που δεν είναι όλοι Γάλλοι. Μέσα από 90 έργα, βλέπουμε τις 15 διαφορετικές ματιές τους στην πόλη, την εποχή και τα παράδοξά της, τη λάμψη και τις αντιθέσεις της. 

Ένα Παρίσι που μεταμορφώνεται

Μετά τη Βιομηχανική Επανάσταση το Παρίσι σταδιακά μεταμορφώνεται. Ενώ διατηρούνται τα εμβληματικά κτίρια του παρελθόντος, που βλέπουμε μέχρι και σήμερα, γεννιούνται και νέα, πιο μοντέρνα. Είναι η εποχή που η πόλη χωρίζεται στα 20 διαμερίσματα που γνωρίζουμε, με τις αντιθέσεις που επικρατούν ακόμη και σήμερα να κάνουν την εμφάνισή τους από τότε... Από την άλλη, η κατααναλωτική κοινωνία που έχει αρχίσει να αναπτύσσεται έχει ως αποτέλεσμα να κάνουν την εμφάνισή τους τα πρώτα εμπορικά κέντρα της εποχής. Τότε γεννήθηκαν οι Galleries Lafayette, αλλά και το Samaritaine, ενώ η άποψη του κόσμου για τα πιο μικρά μαγαζιά μεταλλάσσεται αυτήν την περίοδο. 

Παράλληλα, με τη γέννηση του ηλεκτρισμού, η Πόλη του... Φωτός ανθίζει. Αρχίζουν να λειτουργούν μεγάλοι σιδηροδρομικοί σταθμοί, που συνδέουν το Παρίσι με τον υπόλοιπο κόσμο και το καθιστούν κέντρο των εξελίξεων.

Ξεχωριστή θέση στην έκθεση κατέχει ο κόσμος του θεάματος. Η Μονμάρτρη, το Moulin Rouge, τα Folies-Bergère, τα καφέ-κονσέρ και τα θέατρα γίνονται χώροι συνάντησης, διασκέδασης και καλλιτεχνικού πειραματισμού, ενώ οι πρωταγωνιστές τους —χορεύτριες, τραγουδιστές, ηθοποιοί και performers— μετατρέπονται σε αναγνωρίσιμες μορφές μέσα από τις αφίσες των μεγάλων δημιουργών. Τότε ανοίγουν εμβληματικά κέντρα που έχουν μείνει στην ιστορία μέσω των αφισών, όπως το «Ambassadeurs» αλλά και το «Μοulin Rouge» που γνωρίζουμε από τις αφίσες του Ανρί ντε Τουλούζ Λοτρέκ. 

Η έκθεση χωρίζεται σε τρεις ενότητες. Εγώ ξεκίνησα με το «Παρίσι, μια γιορτή», όπου κυριαρχεί στη σκηνογραφία το κόκκινο χρώμα, εμπνευσμένο τόσο από τις αφίσες του Ενρί ντε Τουλούζ Λοτρέκ, όσο και από την εμβληματική αφίσα του Τεοφίλ-Αλεξάντρ Στάινλεν «La tournée du chat noir». Η εποχή αυτή χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη μιας νέας βιομηχανίας θεάματος, πέρα από τους κρατικούς θεσμούς. Πρόκειται για τα καμπαρέ, τα καφέ κονσέρ και τα ιδιωτικά θέατρα. Το 1890 το Παρίσι φιλοξενεί 140 αίθουσες. Ο ανταγωνισμός των επιχειρηματιών είναι πολύ μεγάλος και για να γεμίσουν τις αίθουσές τους οι επιχειρηματίες παραγγέλνουν ευφάνταστες αφίσες σε γνωστούς καλλιτέχνες της εποχής, ώστε να τραβήξουν τα βλέμματα. Μετά τον Jules Chéret, που ήταν ήδη διάσημος εκείνη την περίοδο, οι επιχειρηματίες στρέφονται στον Στάινλεν και τον Τουλούζ Λοτρέκ, καλλιτέχνες που έμελλε να συνδεθούν με την Μπελ Επόκ...

Η δεύτερη θεματική της έκθεσης έχει τον τίτλο «Μια τέχνη για όλους», οπότε εδραιώνεται η ιδέα ότι η τέχνη πρέπει να είναι προσβάσιμη σε όλους, ανεξαρτήτως οικονομικού υπόβαθρού και κοινωνικής τάξης. Σε αυτήν την περίοδο αναπτύσσεται η λιθογραφία και η τέχνη της αφίσας διαδίδεται με... ταχύτητα φωτός, καθώς οι καλλιτέχνες της εποχής χαίρουν της στήριξης των ιδιοκτητών των μεγάλων γκαλερί αλλά και των μεγάλων τυπογραφείων. Έτσι η εποχή χαρακτηρίζεται από μια... αφισομανία, που κυριαρχεί και στην αγορά της τέχνης. 

H τρίτη θεματική, σε πράσινο παστέλ, φέρει τον τίτλο «Η τέχνη είναι παντού». Κομβικό σημείο είναι η ψήφιση του νόμου περί ελευθερίας του Τύπου (1881). Έτσι οι δρόμοι γεμίζουν αφίσες ενώ εκείνη την εποχή ανθίζουν δυο σημαντικοί τομείς: η διαφήμιση και οι γραφικές τέχνες. Οι καλλιτέχνες της εποχής αντλούν έμπνευση από την άρ νουβό, τις διακοσμητικές τέχνες και το ουκίγιο, ένα είδος ξυλογραφίας που γνώριζε άνθιση στην Ιαπωνία. 

ΙΝFO
Μουσείο Ιδρύματος Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή, έως 15 Φεβρουαρίου 2027