Ελεάννα Μαρτίνου: Ταξίδι στα τοπία του ανθρώπινου νου

Πώς συνδέονται ο Πλάτωνας με τον Wells; Το κλάμα των Υάδων για τον χαμό του αδελφού τους Ύαντα με τον τρόπο που οργανώνει τα συναισθήματα ο ανθρώπινος εγκέφαλος; Η Μπλε Πολυκατοικία των Εξαρχείων με τις εγκεφαλικές συνδέσεις; Η εικαστικός Ελεάννα Μαρτίνου μας ξεναγεί στο δημιουργικό της σύμπαν και μας αποκαλύπτει τους συμβολισμούς και τις συνάψεις μεταξύ χώρου, χρόνου και συναισθήματος στα έργα της.

Ελεάννα, από το Ωδείο Αθηνών, όπου σπούδασες κλασικό πιάνο, βρέθηκες στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών. Η μουσική σε ακολούθησε σε αυτή τη διαδρομή;
Η σχέση μου με τη μουσική θα έλεγα ότι δημιουργεί μια ιδιαίτερη σχέση με τη ζωγραφική. Ο ρυθμός, η εναλλαγή άσπρου και μαύρου των πλήκτρων του πιάνου και ο απόκοσμος ήχος του με το μοναδικό ηχόχρωμα με ακολουθούν πάντοτε στη δομή των εικόνων.

Μίλησε μου για τα πρώιμα έργα σου.
Έχουν τίτλο «Κούρου Μειδίαμα», δημιουργήθηκαν από το 2005 έως το 2007, αποτελούνται από χειροποίητα χρώματα λαδιού και γύψο σε καμβά και δομούνται με ρυθμικές χρωματικές παραλλαγές ενός αρχαϊκού Κούρου. Σχηματίζονται από ανάγλυφες πινελιές, η καθεμία από τις οποίες είναι μια χρωματιστή γραμμή.

Στις «Αυτοπροσωπογραφίες» σου, που ακολούθησαν, παρατηρώ ότι τα σχέδια είναι ασπρόμαυρα όπως τα πλήκτρα του πιάνου.
Πράγματι! Πρόκειται για ασπρόμαυρα σχέδια με μελάνι σε πολυπροπυλένιο και αποτελούν σύνθεση άσπρου και μαύρου, όπως τα πλήκτρα του πιάνου. Κάθε πρόσωπο αποτελεί τον Λαβύρινθο που δομείται από ένα σύμπλεγμα γραμμών, χρωματισμένων με όλους τους τόνους του μαύρου. Κάθε σχέδιο με αφορμή το Πρόσωπο, καταλήγει στη σύνθεση ενός χώρου μεγάλων διαστάσεων που παραπέμπει σε ένα γλυπτικό δίκτυο-εγκατάσταση.

Στις «Φαντασιακές Μητροπόλεις» εμφανίζεις την έννοια του Δικτύου. Αναφέρεσαι στο αστικό δίκτυο;
Η σειρά «Φαντασιακές Μητροπόλεις/Radar» αποτελεί την κατασκευή μιας ζωγραφικής χαρτογραφίας αστικών δικτύων, όπου η ανθρώπινη χειρονομία με αναφορές στους εξπρεσιονιστές και τους situationnistes του 1950, δημιουργεί έναν Λαβύρινθο, σε έργα μεγάλης κλίμακας, με μελάνι σε χαρτί ή σε πολυπροπυλένιο. Οι ροές των γραμμών και τα κτίρια που εμφανίζονται σε μικροκλίμακα (π.χ. η Μπλε Πολυκατοικία Εξαρχείων, η Καπνικαρέα, το οικογενειακό επαρχιακό σπίτι στην Κυπαρισσία) φανερώνουν την ανθρώπινη δραστηριότητα στα τοπία του ανθρώπινου Νου. Το Δίκτυο αναφέρεται στην εικόνα των εγκεφαλικών συνάψεων τη στιγμή που απεικονίζεται ένα ανθρώπινο συναίσθημα ή μια ανασκευασμένη μνήμη, μέσα στην επιθετικότητα του σύγχρονου αστικού περιβάλλοντος. Ο χρόνος και ο χώρος δεν καταγράφονται γραμμικά, αλλά ως Ρυθμός, ως Μάζα ή Λαβύρινθος.

Σε απασχολεί τόσο η ανθρώπινη εγκεφαλική διεργασία όσο και το συναίσθημα. Κάτι που φαίνεται από την ενότητα «Προσωπογραφίες/Αυτόπτες».
Στην ενότητα «Προσωπο-τοπιογραφίες/Αυτόπτες» το δίκτυο των γραμμών παραπέμπει σε λαβυρινθώδεις προσωπογραφίες διάφανων ανθρώπων που δομούνται από γραμμές. Με κάθε σχέδιο επιχειρείται η αρχειοθέτηση του καθημερινού. Ό,τι φανταζόμαστε από τον υλικό κόσμο αποτελεί τη σύγχρονη ανθρώπινη κατάσταση, στην οποία η ζωή καθίσταται επαναλαμβανόμενη και αποσπασματική. Το χρώμα επιλέγεται ανάλογα με το ανθρώπινο συναίσθημα που απεικονίζεται: Έκπληξη, Θυμός, Απογοήτευση, Αποδοχή, Γαλήνη. Οι Προσωπο-τοπιογραφίες, που σχηματίζονται με ακουαρέλα σε χρωματιστό χαρτί, αποτελούν συμβολικά συστήματα ανθρώπινου εγκεφάλου και αισθητηριακής δραστηριότητας. Η περίπλοκη και ενδιαφέρουσα φύση του ανθρώπινου εγκεφάλου μεταφέρεται σε εικόνες ανθρώπινων συναισθημάτων.

Ποια ήταν η αφορμή για αυτές τις τοπογραφίες του Νου;
Το βιβλίο Ο αόρατος άνθρωπος του H.G. Wells και η αναφορά του συγγραφέα στην επίδραση που δέχτηκε διαβάζοντας την Πολιτεία του Πλάτωνα ως έφηβος. Συγκεκριμένα, στο δεύτερο βιβλίο της Πολιτείας, ο Γλαύκων αναφέρεται στον θρύλο του δαχτυλιδιού του βασιλιά Γύγη. Με την ιστορία του Δαχτυλιδιού, η Πολιτεία εξετάζει εάν ένα έξυπνο άτομο θα ήταν δίκαιο όταν δεν είχε να φοβηθεί την κακή φήμη στην περίπτωση που διέπραττε αδικίες. Εάν ένας άνθρωπος μπορούσε να γίνει αόρατος και να ενεργήσει με ατιμωρησία, θα μπορούσε «να βρίσκεται ανάμεσα στους ανθρώπους με τις δυνάμεις ενός Θεού».

Στα έργα σου «Μετρονόμος/Junction-Disjunction» ξανασυναντούμε την έννοια του Λαβύρινθου, με διαφορετική όμως δομή.
Στα «Μετρονόμος/Junction–Disjunction» ο Ρυθμός καταγράφεται με αφορμή τις κυματομορφές που παράγει ο Ήχος, με Χρώμα που χαρακτηρίζει την ακουστική εμπειρία του ανθρώπινου Εγκεφάλου. Η διαφορετική ευαισθησία του αυτιού στην πρόσληψη Ήχου διαφορετικών συχνοτήτων μεταφράζεται σε εικόνες που εμφανίζονται στα σύγχρονα τεχνολογικά προγράμματα ανάλυσης και σύνθεσης ήχων. Η συγκεκριμένη ενότητα περιλαμβάνει έργα βίντεο, τα καρέ των οποίων είναι σκαναρισμένα σχέδια ακουαρέλας και επεξεργασμένα στον υπολογιστή. Ο Λαβύρινθος αυτή τη φορά δομείται ως πύκνωμα και αραίωμα, ως με μία Σχέση-Σχάση, σε μία αχρονική διάσταση μέσα στη ροή του Χρόνου. Το χρονόμετρο και ο μετρονόμος αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα διαφορετικής αντίληψης της αίσθησης του χρόνου, αφού με το χρονόμετρο ο χρόνος ρέει γραμμικά, ενώ με τον μετρονόμο ρέει ρυθμικά, χωρίς αρχή, μέση και τέλος, δίνοντας την αίσθηση του Άπειρου και της Σπείρας, όπως συμβαίνει στον χορό του Δερβίση ή στη δομή του Σύμπαντος.

Θα κρατήσω τη λέξη Σύμπαν. Υπήρξε κάποιο διάστημα που επισκεπτόσουν το Αστεροσκοπείο Αθηνών για να παρακολουθήσεις μέσα από το τηλεσκόπιο του τον ουρανό. Γιατί;
Για την ενότητα «Αστρο-χαρτογραφίες». Όπου το Σύμπαν και το Νερό αποτελούν τη βάση για την κατασκευή εικόνων Φαντασιακής Τοπιογραφίας. Οι «Αστρο-χαρτογραφίες» περιλαμβάνουν είτε μικρογραφίες ακουαρέλας, είτε έργα μεγάλων διαστάσεων μεικτής τεχνικής που αναφέρονται σε Νεφελώματα, Γαλαξίες και αστρικά σμήνη. Το χρώμα των εσωτερικών τοπίων επιλέγεται με βάση τα διαφορετικά ανθρώπινα συναισθήματα που οργανώνει ο εγκέφαλος. Το δίκτυο υπάρχει ως αποτέλεσμα σύνθεσης διαφορετικών εικόνων σε πολύπτυχα. Η ενότητα των έργων βασίστηκε πράγματι στις συχνές επισκέψεις για παρατήρηση του ουρανού από το τηλεσκόπιο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και στο αστρικό σμήνος των 34 Υάδων που αποτελούν συστροφή. Στην ελληνική μυθολογία Υάδες σημαίνουν άστρα της βροχής και είναι οι ξαδέρφες των Πλειάδων.

Η μεταμόρφωση των Υάδων σε αστερισμό, αποδίδεται στη θλίψη τους για τον χαμό του αδελφού τους Ύαντα, πιθανότατα από τσίμπημα φιδιού. Μετά τον θάνατό του, άρχισαν να κλαίνε ασταμάτητα από τη λύπη τους. Τότε οι θεοί τις λυπήθηκαν και τις μεταμόρφωσαν σε αστέρια. Οι συμπαντικές ζωγραφικές εικόνες αποτελούν μία σειρά εσωτερικής διεργασίας που καταλήγει στη χρωματική απεικόνιση, χρησιμοποιώντας το νερό ως δομικό στοιχείο.

«Τρισδιάστατες κατασκευές και Πλατωνικά Στερεά». Μια σύνθεση που αποτελείται από ευτελή υλικά. Ποιος είναι ο συμβολισμός της;
Το δωδεκάεδρο συμβολίζει τον αιθέρα. Οι σύνδεσμοι των υλικών που αποτελούν το τρισδιάστατο δίκτυο-λαβύρινθο είναι εύπλαστοι και μετακινούμενοι. Η σύνθεση αποτελείται από ευτελή υλικά: ξύλο, καλάμια, χαρτοταινία, κλωστή. Ό,τι συμβαίνει ως διαδικασία στη ζωγραφική επιφάνεια, στις κατασκευές συμβαίνει στις τρεις διαστάσεις. Η αίσθηση της διαφάνειας και του ίχνους, υπάρχει με τη χρήση φωτεινών προβολέων μέσα στην κατασκευή, οι οποίοι δημιουργούν σκιές και με την τοποθέτηση καθρέφτη που πολλαπλασιάζει στο άπειρο την αίσθηση του χώρου και του λαβυρίνθου.

Δείτε τα έργα της Ελεάννας Μαρτίνου στην ιστοσελίδα της και στο Facebook της,