Ο αρχιτέκτονας και ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών εξετάζει τη συλλογική μνήμη, την ταυτότητα της πόλης και τις προκλήσεις της σύγχρονης αρχιτεκτονικής στην Αθήνα.
Η συλλογική µνήµη, που αποτελεί το απόσταγµα των ιστορικών γεγονότων µιας κοινωνίας, καταγράφεται στις πόλεις, τον τόπο όπου συγκροτείται η υλική ιστορία των κοινωνιών. Η πόλη αποτελεί µια συσσώρευση ιχνών παρελθουσών στιγµών και µορφών της, γι’ αυτό και σε όλους τους αστικούς πολιτισµούς αποτελεί την πιο ολοκληρωµένη ενσάρκωση της παράδοσης, ως η µεταφορά πρωταρχικών αξιών στον χρόνο, και γι’ αυτόν τον λόγο αποτελεί το έσχατο πλαίσιο αναφοράς και θεµελίωσης για κάθε αρχιτεκτονικό νόηµα.
«… Έχτισα πολύ. Αυτό σηµαίνει ότι συνεργάστηκα µε τον χρόνο κάτω από τη µορφή του παρελθόντος, πως του χρησίµεψα σα σταθµός για ένα µακρινό µέλλον. Θα πει πως ξαναβρήκα κάτω από τις πέτρες τα µυστικά των πόλεων… κάθε πέτρα ήταν παράξενη συγκεκριµενοποίηση µιας θέλησης, µιας ανάµνησης, µιας πρόκλησης καµµιά φορά. Κάθε οικοδόµηµα ήταν το πλάνο κάποιου ονείρου…» -«Αδριανού αποµνηµονεύµατα», Μαργκερίτ Γιουρσενάρ
Με το πέρασµα του χρόνου οι πόλεις εµφανίζουν µεταλλάξεις στις πολιτιστικές τους δοµές, που µοιραία τις παραµορφώνουν έτσι, ώστε η παραδοσιακή τους δοµή και εικόνα δεν είναι πια αναγνωρίσιµη. Όσο λοιπόν συµπαγής και να εµφανίζεται µια εικόνα, εύκολα διαπιστώνουµε ότι αυτή η εικόνα δεν ταυτίζεται µε τη ζωή της πόλης την οποία απεικονίζει. Πόσο αληθινή είναι αυτή η πόλη της οποίας κάποια εικόνα µπορεί να «τέρπει», είναι όµως έξω από τον πραγµατικό της χρόνο; Αυτή η διαπίστωση λειτουργεί µέσα απ’ όλα τα επίπεδα της ζωής της σύγχρονης πόλης. Αναπόφευκτα η αρχιτεκτονική πράξη, που εκφράζει τις πολιτισµικές µεταλλάξεις, δυστυχώς παραµορφώνεται καθηµερινά για να ικανοποιήσει τις ανάγκες µιας νέας ζωής, που κυρίως βασίζεται σε εικόνες. Είναι δυνατόν να υπάρχει πόλη χωρίς προΰπαρξη εικόνας, αν η τελευταία, η εικόνα δηλαδή, δεν ταυτίζεται µε κάποιο όραµα;
Greek Landspace, Αθανάσιος Κ. Σπανοµαρίδης
Οι σύγχρονες πόλεις υφίστανται τις συνέπειες µιας γενικευµένης πολιτιστικής και περιβαλλοντικής κρίσης, που είναι αποτέλεσµα των κυρίαρχων αναπτυξιακών λογικών που στηρίχτηκαν στην αλόγιστη οικονοµική µεγέθυνση, που δεν υπάκουε σε όρους, περιορισµούς και κανόνες, αλλά βασίστηκε µόνο στην υπερεκµετάλλευση των φυσικών πόρων, επιφέροντας διαταραχή στην ισορροπία των φυσικών οικοσυστηµάτων καθώς και στη λειτουργία των πόλεων. Η απώλεια της ταυτότητας/νοήµατος της πόλης είναι το αποτέλεσµα της ανεπάρκειάς µας να υπηρετήσουµε τον πολιτισµό. Αν κάτι µοιάζει να χαρακτηρίζει εξακολουθητικά τη σηµερινή εποχή, όσον αφορά την κατοίκηση στις σύγχρονες πόλεις, είναι η παρατεταµένη ανησυχία και η έκλειψη της ελπίδας. Οι εκτεταµένες περιβαλλοντικές καταστροφές, οι τρέχουσες και οι αναδυόµενες πανδηµίες, οι πόλεµοι, οι προκλήσεις της κλιµατικής αλλαγής, η διόγκωση των κοινωνικών και των οικονοµικών ανισοτήτων, που αφήνουν ανεξίτηλο αποτύπωµα στο δοµηµένο περιβάλλον, η ανθεκτικότητα της διαφθοράς, ακόµη και η απειλή της εξαφάνισης µας φέρνουν αντιµέτωπους µε τη νέα αυτή συνθήκη του κόσµου µας, ο οποίος γίνεται ολοένα και πιο αδιανόητος.
Το ερώτηµα είναι αν θα κυριαρχήσει η δηµόσια διάσταση στη ζωή µας, που είναι καθοριστικής σηµασίας για το πολιτισµό. Ο συνεχής αναπροσδιορισµός της έννοιας του περιβάλλοντος (context), η έλλειψη στρατηγικής του αστικού σχεδιασµού όσον αφορά το µέλλον των πόλεων και οι πρωτόγνωρες κοινωνικές συνθήκες που διαµορφώνονται, θα πρέπει να µας οδηγήσουν σε µια προσπάθεια επαναπροσδιορισµού της σχέσης του αρχιτέκτονα µε την πόλη αλλά και το τοπίο. Άλλωστε η πόλη του µέλλοντος δεν είναι τίποτα άλλο παρά η µέριµνα και η έρευνα για το µέλλον των πόλεων.
Αθανάσιος Κ. Σπανομαρίδης
Η σύγχρονη Αθήνα, ως κυρίαρχη αναφορά, στοιχειοθετεί επίπεδα που αποκαλύπτουν το διαχρονικό της πρόσωπο, εµφανίζοντας ταυτόχρονα, έστω και µε δυσκολία, την ιστορική της συνέχεια, και προτείνοντας µια διαφορετική ανάγνωση της αστικής της γεωγραφίας. Η αναγνώριση αυτού του «νέου αστικού τοπίου» είναι µια πραγµατικότητα που ζητά εναλλακτικά σχέδια και στρατηγικές χωρικής οργάνωσης που δίνουν προτεραιότητα στην ίδια την πόλη ως το έσχατο πλαίσιο αναφοράς και θεµελίωσης για κάθε αρχιτεκτονικό νόηµα. Η ζωή στη σύγχρονη πόλη απαιτεί έναν νέο τρόπο προσέγγισης του ζητήµατος της κατοικίας, αποφεύγοντας τις όποιες νοσταλγικές αναφορές που προσφέρουν ασφάλεια και τίποτα περισσότερο. Η κατοίκηση –και οι όποιες εννοιολογικές της προεκτάσεις– αποτελεί πλέον το πεδίο αναµέτρησης και νέου προσδιορισµού στόχων και προκλήσεων της σύγχρονης αρχιτεκτονικής γραφής, όσον αφορά την περιβαλλοντική της ευαισθησία, την ένταξή της στο περιβάλλον αλλά και τη µορφολογία της.
Η αρχιτεκτονική πράξη θα αποκαλύψει τις αθέατες πλευρές των ορατών πραγµάτων. Είναι η αναζήτηση µιας µη ορατότητας/κρυπτότητας, η οποία συγκροτεί µια ξεχωριστή πραγµατικότητα, έναν «άλλο» κόσµο µακριά από αυτόν, µια άλλη πόλη. Το οικείο και το ξένο, το ορατό και το αόρατο, µια διαπλοκή που αποκαλύπτει «ενδιάµεσους χώρους» και καταστάσεις που κινούνται ανάµεσα στο πραγµατικό και το φαντασιακό. Η ερµηνεία του ανοίκειου αποκαλύπτει ποιότητες τόπων που προσφέρουν άλλους τρόπους ανά-παράστασης της πραγµατικότητας. Μιας πραγµατικότητας/σχεδιασµού που αναδεικνύει την αθέατη πλευρά και αποκαλύπτει διαφορετικές και άγνωστες οπτικές καταστάσεων τις οποίες έχουµε συνηθίσει να βλέπουµε αλλιώς ή δεν τις βλέπαµε καθόλου... Η αρχιτεκτονική συνθετική πράξη ως ποιητική, αφού µόνο αυτή καταγράφει τη ζωή σαν ένα όνειρο, µια αντανάκλαση της εµπλοκής του ανθρώπου µε τα πράγµατα.
*Ο Αθανάσιος Κ. Σπανοµαρίδης είναι αρχιτέκτονας, οµότιµος καθηγητής Πανεπιστηµίου Πατρών
Ο Κίμωνας Αλεξανδρόπουλος, ιδιοκτήτης της εταιρείας διαχείρισης μικρών κατοικιών Hey You Homes περιγράφει πώς ένας μικρός χώρος μπορεί να μετατραπεί σε άνετο σπίτι.
Με αφορμή τη συνεργασία με το γραφείο Foster & Partners του σερ Νόρμαν Φόστερ για το The Grid στο Μαρούσι, μιλήσαμε με τους δύο καταξιωμένους αρχιτέκτονες
Μια ομάδα από βιομηχανικούς σχεδιαστές, designers και τεχνίτες συνεργάζονται δημιουργικά και αντιμετωπίζουν το αντικείμενο ως μέρος μιας ευρύτερης χωρικής και αισθητικής εμπειρίας.
17°
