«Καμπανάκι» για τη ξηρασία και την κατάσταση στα ποτάμια σήμερα
Τα ποτάμια σε όλο τον κόσμο «γνώρισαν» το 2025 μία από τις πιο ξηρές χρονιές των τελευταίων τριών δεκαετιών, σύμφωνα με ολοκληρωμένη μελέτη για τους παγκόσμιους υδάτινους πόρους.
Η αξιολόγηση του παγκόσμιου υδρολογικού κύκλου από τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό (WMO) αποκαλύπτει ότι τα «αποθέματα» νερού της Γης μειώνονται: η ποσότητα γλυκού νερού που βρίσκεται πάνω ή κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, συμπεριλαμβανομένων των υπόγειων υδάτων, των λιμνών, των ποταμών, του χιονιού, των πάγων, της υγρασίας στο έδαφος και του νερού που περιέχεται στα φυτά και τα δέντρα, ήταν πέρυσι κατά 42% χαμηλότερη από τα φυσιολογικά επίπεδα παγκοσμίως.
Οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης στα ακραία καιρικά φαινόμενα και η δημιουργία των λεγόμενων φαινομένων «καιρικού μαστιγώματος» (weather whiplash), δηλαδή των απότομων εναλλαγών μεταξύ ακραία διαφορετικών καιρικών συνθηκών, οδηγούν σε έναν ολοένα πιο ασταθή και απρόβλεπτο υδρολογικό κύκλο. Από το λιώσιμο των παγετώνων μέχρι τις ακραίες ξηρασίες και τις ξαφνικές πλημμύρες, τα ποτάμια του κόσμου ταλαντεύονται μεταξύ υπερβολικά μεγάλης και ανεπαρκούς ποσότητας νερού.
Ξηρασία: Το 2025 μόλις ένα στα τρία ποτάμια βρίσκονταν εντός των φυσιολογικών ορίων ροής
Τα τελευταία επτά χρόνια καταγράφεται ο μικρότερος αριθμός ποταμών παγκοσμίως με «φυσιολογική» ροή από το 1991. Το 2025, μία από τις θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί, μόλις περίπου το ένα τρίτο των ποταμών βρισκόταν εντός των φυσιολογικών ορίων, ενώ το 36% της παγκόσμιας έκτασης των λεκανών απορροής είχε ροές ποταμών χαμηλότερες ή πολύ χαμηλότερες από το κανονικό και το 21% είχε ροές υψηλότερες ή πολύ υψηλότερες από το κανονικό, σύμφωνα με τη μελέτη του WMO, η οποία βασίστηκε σε προσομοιώσεις από 13 παγκόσμια υδρολογικά μοντέλα, με δεδομένα από πραγματικές καιρικές παρατηρήσεις.
Πέρυσι και οι 19 μεγαλύτερες περιοχές παγετώνων έχασαν μάζα πάγου
Πέρυσι, για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, και οι 19 μεγαλύτερες περιοχές παγετώνων στον κόσμο έχασαν μάζα πάγου. Οι παγετώνες καταγράφουν τις μεγαλύτερες απώλειες πάγου από τη δεκαετία του 1990 και οι μεγαλύτερες απώλειες σημειώνονται τα τελευταία χρόνια. Μόνο το 2025, η απώλεια μάζας πάγου ανήλθε σε 400 γιγατόνους, ποσότητα που προσθέτει 1,1 χιλιοστά στη στάθμη της θάλασσας παγκοσμίως.
Η ανάλυση αποτελεί μια ολοκληρωμένη, επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση ολόκληρου του υδρολογικού κύκλου, συμπεριλαμβανομένων της ροής των ποταμών, των υπόγειων υδάτων, της εξάτμισης και της διαπνοής των φυτών, της αποθήκευσης νερού στην ξηρά, καθώς και του χιονιού και των πάγων.
Ο Γουέιν Τζένκινσον, διευθυντής υδρολογίας στον WMO, δήλωσε ότι η έρευνα αποτελεί έκκληση για δράση απέναντι στη συνεχιζόμενη παγκόσμια εικόνα μείωσης των υδάτινων πόρων. «Πρέπει να εντείνουμε τις προσπάθειές μας για να βελτιώσουμε την κατανόηση των υδάτινων πόρων σε παγκόσμιο επίπεδο», δήλωσε. «Αυτό απαιτεί μεγαλύτερη συλλογή και ανταλλαγή δεδομένων· έτσι μπορούμε να ενισχύσουμε την κατανόηση και την προστασία της ζωής και της ευημερίας των ανθρώπων».
Η μελέτη δημοσιεύεται καθώς ποτάμια σε όλο τον κόσμο αντιμετωπίζουν πολλαπλές απειλές που προκαλούνται από την κλιματική κρίση, όπως ξηρασίες, ρύπανση και υπερεκμετάλλευση. Και οι επιπτώσεις στα ποτάμια συστήματα έχουν άμεσες συνέπειες για τους ανθρώπους, την ευημερία τους και την παγκόσμια οικονομία.
Το φετινό καλοκαίρι, τα επίπεδα του νερού στον Δούναβη έφτασαν σε ιστορικά χαμηλά, προκαλώντας πρωτοφανή ενεργειακή κρίση στην Ουγγαρία και τη Ρουμανία, καθώς όλοι σχεδόν οι πυρηνικοί αντιδραστήρες των δύο χωρών χρειάστηκε να τεθούν εκτός λειτουργίας επειδή η στάθμη του ποταμού ήταν πολύ χαμηλή για να παρέχει το νερό που απαιτείται για την ψύξη τους.
Ο ποταμός Μισισιπής, που αποτελεί την κύρια πηγή νερού για 50 δήμους στις ΗΠΑ, απειλείται από χημική ρύπανση, η οποία έχει δημιουργήσει νεκρές ζώνες με έλλειψη οξυγόνου στον Κόλπο του Μεξικού, από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας που επιταχύνει την απώλεια υγροτόπων και την εισχώρηση θαλασσινού νερού, καθώς και από διαλείπουσες περιόδους ξηρασίας.
Μεγάλοι αφρικανικοί ποταμοί, όπως ο Νείλος, ο Νίγηρας και ο Ζαμβέζης, αντιμετωπίζουν σημαντικές απειλές από σοβαρή ρύπανση και ξηρασίες που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή, οι οποίες μειώνουν τα επίπεδα του νερού και βλάπτουν τα τοπικά οικοσυστήματα.
Στην Αγγλία, κανένας ποταμός δεν βρίσκεται σε καλή συνολική οικολογική και χημική κατάσταση. Τα ποτάμια πλήττονται από έναν τοξικό συνδυασμό ρύπανσης από λύματα, γεωργικής ρύπανσης, των λεγόμενων «αιώνιων χημικών» (PFAS) και υπεράντλησης νερού.
Η έρευνα του WMO δείχνει ότι η απειλή για τα ποτάμια συνεχίζεται και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επιταχύνεται. Το 2025, για έβδομη συνεχόμενη χρονιά, ο αριθμός των λεκανών απορροής με «φυσιολογικές» συνθήκες αποτελούσε σαφή μειοψηφία: κυμαινόταν μεταξύ 34% και 38%, έναντι μέσου όρου 46% για φυσιολογικές συνθήκες κατά την περίοδο 1991-2020, σύμφωνα με την έκθεση.
Κατά την πενταετία 2021-2025 που καλύπτει η ανάλυση του WMO, επαναλαμβανόμενες ροές ποταμών χαμηλότερες από το κανονικό καταγράφηκαν σε μεγάλα τμήματα των λεκανών του Αμαζονίου και του Ρίο ντε λα Πλάτα, στη Βόρεια Αμερική, στην κεντρική και ανατολική Αφρική, στην κεντρική Ασία και στη Μέση Ανατολή.
Ροές ποταμών από χαμηλότερες έως πολύ χαμηλότερες από το κανονικό επηρέασαν μεγάλο μέρος της Βόρειας Αμερικής, τις λεκάνες του Ρίο ντε λα Πλάτα και του Σάο Φρανσίσκο στη Νότια Αμερική, λεκάνες απορροής της ανατολικής Ευρώπης, τη Μέση Ανατολή και την κεντρική Ασία.
Καθένα από τα τελευταία πέντε χρόνια, οι εθνικές μετεωρολογικές και υδρολογικές υπηρεσίες σε όλο τον κόσμο ανέφεραν πλημμύρες και ξηρασίες που έσπασαν ρεκόρ. Σε ορισμένες περιοχές, δεν υπήρξε καν χρόνος ανάκαμψης μεταξύ των ακραίων φαινομένων.
22°
