Bus Oldtimers Hellas: η ομάδα που αγαπάει και διασώζει παλιά λεωφορεία

Όλοι έχουμε αναμνήσεις από παλιά αστικά και υπεραστικά λεωφορεία – κι αν δεν τα ζήσαμε εμείς, σίγουρα τα θυμόμαστε από παλιές ελληνικές ταινίες και οικογενειακές φωτογραφίες από καλοκαιρινές διακοπές. Τα παλιά αστικά και υπεραστικά λεωφορεία που κάποτε διέσχιζαν τους δρόμους της Ελλάδας έχουν μετατραπεί σήμερα σε πολύτιμα κομμάτια της βιομηχανικής μας κληρονομιάς.

Ένα ταξίδι στον χρόνο με τα παλιά ελληνικά λεωφορεία

Μια ομάδα παθιασμένων συλλεκτών και ερευνητών –με πρωτοστάτες τα αδέλφια Χάρη και Βαγγέλη Λαζαρόπουλο– έχει αφιερωθεί στη διάσωση και ανακατασκευή αυτών των ιστορικών οχημάτων. Μπήκαμε σ’ αυτόν τον ενδιαφέροντα και μαγικό κόσμο της βιομηχανικής αρχαιολογίας αναζητώντας το γιατί γοητεύει τόσο τους ειδικούς όσο και το ευρύ κοινό, κι έτσι γνωρίσαμε την ελληνική ομάδα BusOldtimers Hellas (Παλιά Ελληνικά Λεωφορεία), τη συλλογή και τις δραστηριότητές της, καθώς και το πώς η προσπάθεια αυτή εντάσσεται σε ένα διεθνές πλαίσιο διατήρησης της τεχνολογικής μας ιστορίας. Μια φιλική και γεμάτη ωραίες ιστορίες κουβέντα με τον έναν εκ των Oldtimers, τον κ. Χάρη Λαζαρόπουλο.

Ποιοι είναι οι BusOldtimers Hellas

― Κύριε Λαζαρόπουλε, πριν μπούμε στο «Magic Bus» της ιστορίας... ποιοι είστε εσείς κι ο αδελφός σας; Τι κάνατε –ή τι άλλο κάνετε– όταν δεν διασώζετε λεωφορεία;

Καλώς ορίσατε στο ειδικό δρομολόγιο στον χρόνο, με τα Παλιά Ελληνικά Λεωφορεία. Να συστηθούμε. Είμαι ο Χάρης και δίπλα μου βρίσκεται ο αδελφός μου, ο Βαγγέλης. Μεγαλώσαμε στην Παλιά Κοκκινιά του Πειραιά, συνοικία που θεωρούνταν «λεωφορειομάνα» επειδή εκεί κατοικούσαν πολλοί παλιοί λεωφορειούχοι. Ήδη από τη δεκαετία του 1920 υπήρξαν αυτοκινητιστές όπως ο παππούς μας, Ευάγγελος Αργυράκης, που ασχολήθηκαν σοβαρά με τις αστικές συγκοινωνίες. Θυμόμαστε ακόμα τις οικογένειες Ιωαννίδου, Κουκά, Μαμμά, Διοικητόπουλου, Πλαταρά, Βαρβαρέσσου και πολλές άλλες με τις οποίες είχαμε κοινωνικές σχέσεις και επαφές. Η ιστορία των περισσότερων οικογενειών με τις αστικές συγκοινωνίες τελειώνει κάπου στα μέσα της δεκαετίας του 1980, όταν αποσύρθηκαν όλα τα παλιά λεωφορεία που κατασκευάστηκαν στην Ελλάδα από το 1957 έως το 1971.

Τι κάνουμε όταν δεν διασώζουμε λεωφορεία! Εγώ είμαι δημοσιογράφος που εργάζεται στα ΜΜΕ από το 1993 και ταυτόχρονα εκτελεστικός διευθυντής της ΛΑΕΓΕ, μιας εταιρείας υποστήριξης τηλεοπτικών και κινηματογραφικών παραγωγών. Ο αδελφός μου είναι μηχανικός-αξιωματικός του Εμπορικού Ναυτικού με εξαιρετικά καλή γνώση της μηχανολογίας, των σιδηροκατασκευών και της ανάλυσης μετάλλων.

Είμαστε σαν τους ήρωες του «Βαλκανιζατέρ» της θρυλικής ταινίας του Γκορίτσα. Για εμάς «δεν είναι η δόξα, δεν είναι τα λεφτά, είναι του δρόμου η χαρά», ειδικά όταν σ’ αυτόν τον δρόμο κυκλοφορεί ένα όμορφο και ασφαλές παλιό ελληνικό λεωφορείο (Νίκο Πορτοκάλογλου, σ’ το αφιερώνω).

― Ποιο ήταν το «πρώτο δρομολόγιο»; Θυμάστε εκείνη τη στιγμή που αντί να πείτε «πάμε για καφέ», είπατε «πάμε να σώσουμε ένα λεωφορείο»;

Το «πρώτο δρομολόγιο» για εμάς ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του ’80, όταν σε ρεπό ή σε «κατσαρές» (μισές βάρδιες με μεσημβρινή παύση) έρχονταν το Scania Ελευθεριάδη 3/131 ή το Mercedes Βιαμάξ 3/9 μπροστά στο σπίτι της γιαγιάς μας. Σχολούσαμε από το σχολείο και δεν ξεκολλούσαμε από κει αν δεν σκοτείνιαζε. Παίζαμε, διαβάζαμε, ακούγαμε ιστορίες, το ζούσαμε. Κάποτε το ένα λεωφορείο έπρεπε να αποσυρθεί και η μητέρα μας ζητούσε από τον πατέρα μας να το κρατήσει στην πυλωτή του εξοχικού μας για να θυμάται τα νιάτα της. Δεν σώθηκε εκείνο το λεωφορείο, αλλά συμφωνήσαμε με τον αδελφό μου να το εντοπίσουμε και να το αγοράσουμε ως αναμνηστικό δώρο προς τη μητέρα μας.

Χρόνια αργότερα, στην εφηβεία μας, αντί να πηγαίνουμε για καφέ στο Πασαλιμάνι, αρχίσαμε να ψάχνουμε σε μάντρες του Κηφισού, του Ασπροπύργου, της Ελευσίνας και της Μάνδρας. Βρήκαμε αρκετά λεωφορεία, αλλά όχι εκείνο το 3/131. Τελικά πήραμε ένα άλλο Scania κατασκευής Ελευθεριάδη, κι έτσι άρχισε η δημιουργία της συλλογής μας.

― Στην εποχή των ηλεκτρικών SUV και των βιοκλιματικών σταθμών, τι είναι ακριβώς το BusOldtimers; Λέσχη, ομάδα διάσωσης, χόμπι που ξέφυγε ή ένα είδος ιδιωτικού μουσείου εν κινήσει;

Η ομάδα BusOldtimers Hellas είναι μια ιδιωτική πρωτοβουλία που αποτελείται από μια παρέα φίλων στους οποίους αρέσει η βιομηχανική αρχαιολογία, το στιλ και το design μιας άλλης εποχής, ενώ υπάρχει άσβηστη η φλόγα του ρομαντισμού. Άλλοι έχουμε διασώσει παλιά λεωφορεία, άλλοι προσφέρουν τις οδηγικές τους ικανότητες, άλλοι την επιστημονική τους γνώση και πορευόμαστε στον χρόνο ως μια απολύτως ανεξάρτητη, μη κερδοσκοπική και διαρκώς μαθητιώσα παρέα χομπιστών που κάνει αυτό που γουστάρει.

«Ιδίοις αλώμασι» έχουμε διασώσει πάνω από είκοσι παλιά λεωφορεία ελληνικής κατασκευής από το 1946 ως το 1992, έχουμε ταξιδέψει στο εξωτερικό για να γνωριστούμε με τους ομοίους μας στη Γερμανία και τη Σουηδία, αγοράζουμε ό,τι μπορεί να εμπλουτίσει το αρχείο μας (από φωτογραφίες έως μηχανολογικά εγχειρίδια και σκαριφήματα κατασκευής σκελετών και αμαξωμάτων).

Από το 2006 είχαμε προτείνει μαζί με δύο υπέροχους καθηγητές του ΕΜΠ, τους αείμνηστους Σίμο Σιμόπουλο και Δημήτρη Τσαμπούλα, τη συγκρότηση του Εθνικού Μουσείου Μεταφορών σε έναν διαχειριστικό φορέα (με χαρακτήρα και σύνθεση σύμπραξης Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα), το οποίο εμποδίζουν συγκεκριμένες αγκυλώσεις, ιδεοληψίες και αντιπάθειες προερχόμενες από κάτι περίεργους που κοιμούνται και ξυπνούν με τον εφιάλτη «γιατί αυτή η κορακοζώητη γίδα του γείτονα δεν ψοφά» μπας και νιώσουν μια κάποια ηδονή από χαιρεκακία.

― O παππούς σας λοιπόν ήταν λεωφορειούχος και η μητέρα σας οδηγούσε μέχρι το 1981. Εσείς συνεχίζετε την ιστορία ή γράφετε τη δική σας;

Αν και σπουδασμένος, ο παππούς Ευάγγελος διέβλεψε ότι η αστική συγκοινωνία θα ήταν μια καθαρή και καλή επένδυση για να υποστηριχθεί η οικογένειά του. Ο Ευάγγελος έφυγε νωρίς, το 1948, κι άφησε πίσω του τέσσερις κόρες, μια γυναίκα και μια αδελφή χήρες, αλλά και τους γέρους γονείς του. Η συγχωρεμένη η μάνα μας, η Διονυσία, θυμόταν ιστορίες με τις αδελφές της· τι αγώνα έκαναν να κρατήσουν τα λεωφορεία του πατέρα τους και πόσο προσπάθησαν εκείνες τις εποχές να αντεπεξέλθουν σε δουλειές και υποχρεώσεις, τις οποίες άλλες γυναίκες δεν μπορούσαν να διανοηθούν.

Αν και η Διονυσία είχε τελειώσει τη Γαλλική Σχολή Ζαν ντ’ Αρκ και κατείχε πτυχίο γαλλικής φιλολογίας, πολλές φορές βοήθησε τη μεγάλη αδελφή της, την Αργυρώ, που είχε τη διαχείριση. Σε κάποια από τις μεγάλες απεργίες, η μητέρα μας επιστρατεύθηκε να κάνει την εισπράκτορα στο Scania. Ο αδελφός μου ήταν μωρό, ο πατέρας μας ταξίδευε και μας έβαλε στη διπλή θέση δίπλα στο γραφειάκι του εισπράκτορα για να βγει η βάρδια. Εμείς απολαμβάναμε τη βόλτα και η Διονυσία έκανε αυτό που έπρεπε.

Καθώς μεγάλωνα, σκεφτόμουν ότι θα συνέχιζα την ιστορία. Οι πειραματισμοί και οι εμπάθειες των πολιτικών δεν το επέτρεψαν. Μεγαλώνοντας σκέφτηκα ότι είχα την ηθική υποχρέωση να διατηρήσω εκείνη την ιστορία ως κοινωνική, πολιτική και βιομηχανική παρακαταθήκη για τους επόμενους κι είχα σ’ αυτήν την πορεία τους καλύτερους συμμάχους, τον αδελφό μου, τη γυναίκα και τον γιο μου, αλλά και τους φίλους BusOldtimers.

― Ακούγεται συχνά τελευταία ο όρος «βιομηχανική αρχαιολογία». Για εσάς, είναι μια θεωρία; Ή είναι αυτό που ζείτε με κάθε πριτσίνι που ξαναμπαίνει στη θέση του;

Τα λεωφορεία είναι ζωντανά παραδείγματα της βιομηχανικής αρχαιολογίας. Είναι τα χτιστά, φθαρτά και μοναδικά αντικείμενα που κουβαλούν μια ολόκληρη εποχή μαζί τους. Η αποκατάσταση ενός λεωφορείου είναι ιεροτελεστία, αφού έχει εντοπισμό και τεκμηρίωση της ιστορίας του οχήματος, σύγκριση της κατάστασής του με τα αρχικά σχέδια κατασκευής και φυσικά μια ολόκληρη διαδρομή μέχρι ν’ αρχίσει να ξαναγίνεται λειτουργικό.

Είτε παραμένει σκουριασμένο, είτε αποκαθίσταται ένα παλιό λεωφορείο επιβεβαιώνει πως αποτελεί τεκμήριο της εγχώριας βιομηχανικής κληρονομιάς, ιστορίας και φυσικά αρχαιολογίας. Για να σου πω, Γιάννη, πόσο συνεπείς θέλουμε να είμαστε σ’ αυτή τη δραστηριότητα, κρίναμε αρχικά ότι δεν ήταν δυνατόν να μην έχουμε ένα λεωφορείο από κάθε κατασκευαστή αμαξωμάτων.

Μετά πήγαμε σε άλλη πίστα. Θεωρήσαμε ότι πρέπει να σωθούν και διαφορετικά μοντέλα, αμέσως μετά αρχίσαμε να μαζεύουμε εργαλεία και μηχανήματα, όπως είναι οι κύλινδροι των λαμαρινών από την ιστορική ΒΙΟ (που βρήκαμε σε παλιατζίδικο του Ασπροπύργου). Φτάσαμε στο σημείο –από συνέπεια σ’ αυτό που πιστεύουμε– να σώσουμε δύο διαφορετικούς κινητήρες ελληνικής κατασκευής από την Τέχνικα του μοναδικού μηχανολόγου-μηχανικού Σωκράτη Μαλκότση, η ζωή του οποίου έπρεπε να έχει γίνει ταινία και παράδειγμα για την ανασυγκρότηση της ελληνικής βιομηχανίας.

― Κατά τη γνώμη σας, το να σώζεις ένα λεωφορείο είναι περισσότερο έργο ιστορικού ή μηχανικού; Ή μήπως είναι σαν να μαζεύεις αναμνήσεις που κινδυνεύουν να γίνουν σκουριά;

Ένας Γερμανός φίλος, ο Ούβε Ρέιν, λέει ότι η διάσωση ενός ιστορικού λεωφορείου είναι πρώτα απ’ όλα απόδειξη πατριωτισμού και πολιτισμού. Πίσω από ένα άψυχο μεταλλικό αντικείμενο κρύβεται ένα σημαντικό κεφάλαιο επιστημονικής γνώσης, το οποίο αντικατοπτρίζει την τεχνολογία, τις αντιλήψεις και τις ευρεσιτεχνίες της εποχής που κατασκευάστηκε. Διαθέτει την υπογραφή των τεχνιτών που το κατασκεύασαν ή ακόμα και τις συνθήκης υπό τις οποίες φτιάχτηκε. Μαρτυρά την εξέλιξη της κοινωνίας την οποία υπηρέτησε και πάνω του υπάρχουν οι σκιές όσων πέρασαν απ’ αυτό.

― Η διαδικασία της ανακατασκευής πόσο δύσκολη είναι στην πραγματικότητα; Μπορείτε να μας περιγράψετε την πιο εντυπωσιακή περίπτωση;

Ο Γολγοθάς ή το βουνό που ανέβαινε ο Σίσυφος μπορούν να συγκριθούν με μια ανακατασκευή παλιού λεωφορείου, ειδικά όταν καλείται κάποιος να ασχοληθεί σε ένα απορρυθμισμένο, αποβιομηχανισμένο και δυστοπικό περιβάλλον. Όταν κάναμε την ανακατασκευή ενός λεωφορείου υπερμείζονος τύπου, ξεκινήσαμε για ένα μάζεμα και τελικά κάναμε γενική ανακατασκευή, που κράτησε αρκετά χρόνια επειδή δεν βρίσκαμε στην Ελλάδα κάποια απαραίτητα ανταλλακτικά. Υπάρχει και η περίπτωση μιας άλλης ανακατασκευής, που συμφωνήσαμε με κάποιον να επισκευάσει ένα λεωφορείο, το «άνοιξε» και τελικά το παράτησε, διότι δεν γνώριζε πώς να το φέρει στην αρχική μορφή του, παρότι του είχαμε δώσει τα αντίγραφα των αυθεντικών σχεδίων, με αποτέλεσμα να αναλάβει δράση ο Βαγγέλης με την εθελοντική βοήθεια της υπόλοιπης ομάδας.

Κάθε περίπτωση είναι εντυπωσιακή, αλλά επίτρεψέ μου να σου αναφέρω μια πρόσφατη. Αν και είχαμε διασώσει από το 1997 το 3/204, ένα Volvo B635 κατασκευής Ελευθεριάδη που είχε αποσυρθεί το 1980, δεν είχαμε ασχοληθεί μαζί του. Παρά την εμφανέστατη ταλαιπωρία του οχήματος, σκεφτήκαμε να το βάλουμε μπροστά πριν από μερικούς μήνες. Μετά τη σχετική προετοιμασία, ο Βίκινγκ πήρε μπροστά σχετικά εύκολα, δουλεύει άψογα, δίνει ρεύμα και αέρα στα δίκτυά του, λες και σταμάτησε να δουλεύει χθες!

― Ποια είναι σήμερα τα «σπίτια» αυτών των οχημάτων; Έχετε κάποιο χώρο ή τα φιλοξενείτε σε σταθμούς σαν να είναι άστεγοι παλιοί πολεμιστές;

Έχουμε αγοράσει έναν παλιό εργοστασιακό χώρο στον οποίο βρήκαν στέγη τα παλιά ελληνικά λεωφορεία, ύστερα από περιπέτειες, υποσχέσεις και ανούσιες «συναντήσεις» με κάποιους «υπεύθυνους» που δήλωναν πόσο ενδιαφέρονταν για τη συγκοινωνιακή και βιομηχανική ιστορία με τον ίδιο ζήλο που επεδείκνυε ο κινηματογραφικός Καλοχαιρέτας καθώς διαβεβαίωνε τον πελάτη-ψηφοφόρο ότι το θέμα «ετελείωσε».

Αυτή τη στιγμή υπάρχει ένα συγκροτημένο γκαράζ με γραμμή επισκευής κινητήρων, μονάδα αμαξωμάτων και εργαστήριο αποκατάστασης σαλονιών τόσο για τα ιστορικά αστικά, όσο και τα υπεραστικά λεωφορεία. Επίσης, σε ένα δωματιάκι του εργοστασίου έφτιαξα, μαζί με την τεχνική βιβλιοθήκη και το φωτογραφικό αρχείο (τυπωμένο και ηλεκτρονικό), ένα ρετρό επιγραφοποιείο με κοπίδια, χαρτόνια, ριζόχαρτα, μήτρες γραμμάτων, στολές οδηγών και εισπρακτόρων, αλλά και γεμάτες κερματοθήκες με δραχμές σε νομίσματα και χαρτονομίσματα (εκδόσεως από το 1954 έως το 1976). Αγοράσαμε και κατασκευάσαμε σε συνεργασία με γραφίστες και προγραμματιστές πολυτονικές γραμματοσειρές για κάθε ιστορική χρήση, ενώ έχουμε ανατυπώσει ανακοινώσεις της ΕΑΣ του 1978, πίνακες δρομολογίων του 1971 και βιβλιάρια δρομολογίων του 1959.

― Η ομάδα σας, αν μπορεί κανείς να την πει έτσι, πόσους περιλαμβάνει πραγματικά; Είναι συλλογή δύο αδελφών ή κοινότητα με μεγαλύτερη βάση; Και πώς δραστηριοποιείστε;

Μέλη της ομάδας είναι όλοι όσοι αγαπούν τη συγκοινωνιακή ιστορία και ειδικά τα ελληνικής κατασκευής παλιά λεωφορεία. Αυτή τη στιγμή έχουμε έναν πυρήνα είκοσι μελών με τα οποία μιλάμε και συνεργαζόμαστε σαν βασική ομάδα, αλλά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα έχουμε 22 χιλιάδες φίλους στην Ελλάδα και το εξωτερικό που παρακολουθούν τις δραστηριότητές μας. Με πολλούς από αυτούς έχουμε γνωριστεί, διατηρούμε φιλικές σχέσεις και έχουμε συνταξιδέψει σε εκδηλώσεις και δραστηριότητες της Ελληνικής Ομοσπονδίας Οχημάτων Εποχής. Να αναφέρω ότι στην ομάδα δεν χωρούν πολιτικές ιδεοληψίες, εγωισμοί και παραγοντισμοί. Θέλουμε να ανήκουμε στις παρέες που γράφουν ιστορία, όπως έλεγε ο Διονύσης Σαββόπουλος.

― Από τη συλλογή σας, ποιο λεωφορείο είναι ο «βασιλιάς του γκαράζ»; Υπάρχει κάποιο που το αγαπάτε περισσότερο και γιατί;

Καθένα τους έχει τη δική του ιστορία κι εμείς δεν επεμβαίνουμε σ τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά που άφησαν ο οδηγός ή ο ιδιοκτήτης του. Θα ήταν άδικο να ξεχωρίσουμε κάποιο.

― Υπάρχουν ιδιαίτερες ιστορίες που συνοδεύουν κάποια από τα λεωφορεία; Μια συνάντηση με έναν πρώην οδηγό, έναν επιβάτη, μια απρόσμενη αποκάλυψη;

Η πιο δυνατή στιγμή που θυμάμαι σημειώθηκε το 2013, όταν είχαμε πάει με ένα αστικό Mercedes Βιαμάξ της δεκαετίας του ’60 στα Χανιά, υποστηρίζοντας μια εκδήλωση του Α.Ο. Χανιά. Είχαμε σταθμεύσει μπροστά στη Δημοτική Αγορά από νωρίς το πρωί κι ερχόταν κόσμος.

Μετά τις δέκα ήρθε ένας αρχοντικός κύριος 89 ετών, με το καλό του κοστούμι, κι έβλεπε το λεωφορείο. «’Ντα κάμεις εδά, κοπέλι;» μου είπε κι έβαλε τα κλάματα απ’ τη συγκίνηση. Θυμήθηκε ότι με τον πατέρα του είχαν βγάλει τέτοιο λεωφορείο. Μέσα σ’ αυτό μεγάλωσε, έβγαλε το σχολείο, το δούλεψε κι όταν το απέσυρε για να βγάλει καινούργιο, δεν ήθελε να το πετάξει. Το μεταπώλησε στο Ρέθυμνο, μετά το λεωφορείο πήγε κάπου αλλού στην Ελλάδα ώσπου κατέληξε στην Αλβανία. Μου άνοιξε την καρδιά του σαν να του είχα δώσει το ελιξίριο της ζωής και είχε ξανανιώσει. Αυτόν τον άνθρωπο τον θυμάμαι πολλές φορές με νοσταλγία.

Επίσης, επιτρέψτε μου να πω και για τον «στρατηγό» των οδηγών του ΗΣΑΠ, τον συγχωρεμένο Αλέξανδρο Σουλιμιώτη. Κάθε παραμονή Πρωτοχρονιάς που κάναμε το ιστορικό δρομολόγιο από τον Πειραιά στο Πέραμα κι αντίστροφα ερχόταν να μας δει, να κλάψει και να βρίσει όσους τα κατήργησαν. Μια φορά δεν ήρθε, γιατί είχε βαρύνει η υγεία του. «Κοιτάζω τις φωτογραφίες που ανεβάζεις και ταξιδεύω. Να έχετε την ευχή μου εσύ κι ο Βαγγέλης που κρατήσατε ζωντανά τα νιάτα μας», μου είπε. Δεν τον ξανάκουσα από τότε, έφυγε για το δρομολόγιο χωρίς επιστροφή.

Ανήμερα του Σταυρού, το 1998, κάναμε βόλτα με παρέα προς τη Λούτσα με ένα Scania BF76 του 1968. Σταματήσαμε στην πλατεία Αγίας Παρασκευής για φωτογράφηση. Μας είδε ένας κύριος από μακριά, σταμάτησε σ’ ένα ανθοπωλείο κι έφερε ένα μπουκέτο λουλούδια, που το αφιέρωσε στο λεωφορείο γιατί του θύμισε τα νιάτα του. Σε άλλη στιγμή, καθώς καθαρίζαμε τα τζάμια ενός ανακατασκευαζόμενου λεωφορείου, βρήκαμε χαραγμένο σε ένα αλουμινένιο πλαίσιο το ίχνος μιας αγάπης που έμεινε στην ιστορία. «Χ+Ε=LFE 21/8/1981», έγραφε.

Τέλος, στη γαλαρία των «πράσινων» γνωρίσαμε τον «Dexter» από το Πέραμα, που άκουγε Slayer και άφησε τον χαιρετισμό του με μαύρο μαρκαδόρο στις 21, 27 και 29/12/2001 ως μη συνειδητοποιημένος BusOldtimer. Αν μας διαβάζει τώρα, πολύ θα ήθελα να δηλώσει «παρών» και να έρθει σε κάποιο ιστορικό δρομολόγιο.

― Δώστε μου το top-5 των καλύτερων κομματιών της συλλογής σας.

► Απέφυγα προηγουμένως να ξεχωρίσω ένα απ’ όλα τα λεωφορεία. Ωστόσο, τώρα θα σου αποκαλύψω, Γιάννη, τι μου αρέσει από τους κατασκευαστές τους. Καμαρώνουμε με το Scania Vabis B71 53, που κατασκεύασε το 1957 ο Εμμανουήλ Βλαβιανός, ένας καλλιτέχνης αμαξοποιός. Δεν έφτιαξε πολλά λεωφορεία, αλλά ξεχωρίζει για το μεράκι του.

► Δεν μπορώ να μην αναφέρω τα λεωφορεία με αμάξωμα του αγαπημένου και οικογενειακού μας φίλου από τη δεκαετία του 1930 Ελευθέριου Ελευθεριάδη. Κάθε κατασκευή του είναι μάθημα αισθητικής και στιβαρότητας είτε σε πλαίσιο Scania, είτε σε Volvo, είτε σε οτιδήποτε άλλο.   

► Ο Πέτρος Ταγκαλάκης συνέδεσε το όνομά του με τα κλασικότερα αστικά λεωφορεία της Αθήνας, που κατασκευάστηκαν στη δεκαετία του 1950, προσαρμοσμένα στη γραμμή της αμερικανικής Wayne. Είναι εκπληκτικό ότι πριν από έναν χρόνο βρήκα στο Σικάγο οπίσθιους φανούς, αντίγραφα των αμερικανικών, που είχαν κατασκευαστεί από την ΠΥΡΚΑΛ το 1959! Τους αγόρασα και θα μπουν στο όχημα 5/232.

► Όταν ψάχναμε το οικογενειακό λεωφορείο μας τη δεκαετία του 1990, ήμασταν έτοιμοι να πάρουμε ένα υπέροχο Scania Β75 κατασκευής 1964 από τον Κωνσταντίνο Ρεντούμη. Τελικά δεν τα καταφέραμε, αλλά διασώσαμε άλλα οχήματα που φέρουν την υπογραφή του και δείχνουν το επίπεδο της αισθητικής και του σεβασμού προς τη δουλειά που υπηρετούσε.

► Πάντα ήθελα να σώσω ένα όχημα κατασκευής του μάστορα Ηλιόπουλου, του καλύτερου αντιγραφέα όλων των εποχών. Όταν βγει στον δρόμο αυτό που σώθηκε και φέρει την υπογραφή του, θα αποτελεί την εκδίκηση εκείνης της αυλής στην οδό Κασσάνδρας του Βοτανικού, όπου ο αγώνας για μια καλύτερη ζωή δημιούργησε μερικά από τα πιο όμορφα ελληνικής κατασκευής λεωφορεία.

Θα ήταν άδικο να μην αναφερθώ στις βιομηχανίες αμαξωμάτων Βιαμάξ και Σαρακάκη, οχήματα των οποίων υπάρχουν στη συλλογή μας και δείχνουν την εξέλιξη της ελληνικής βιομηχανίας αμαξωμάτων μαζί με την πορεία ανόδου της εθνικής οικονομίας από το 1965 έως το 1981. Ξεχωρίζω τα μοντέλα Mercedes OP 315 και O 317, το αυτοφερόμενο R495 αλλά και το Volvo SB756, το αρτιότερο ελληνικό αστικό λεωφορείο όλων των εποχών κατά τη γνώμη μου.