Το δικαίωμα στην ανία και η μεταφυσική της ραστώνης | Mode Pause: Οδηγός επιβίωσης για βαριεστημένους
Η πλήξη δεν έχει να κάνει μόνο με τους ενήλικες. Αντίθετα, είναι ένα απολύτως συνηθισμένο, πλην απολύτως παραμελημένο, συναίσθημα που εμφανίζεται και στα παιδιά, και μάλιστα ήδη από τη νηπιακή ηλικία. Είμαστε παράξενα πλάσματα, απ’ όπου κι αν μας πιάσεις. Ταυτόχρονα όμως, μας λένε αυτοί που ξέρουν, είναι και ένας προειδοποιητικός δείκτης δυσφορίας, παρόμοιος με τον αντίστοιχο για τον παιδικό θυμό και τη θλίψη, που σηματοδοτεί την άμεση ανάγκη για (σωστές) αλλαγές. Με δυο λόγια: καλό είναι να του δίνεται η απαραίτητη προσοχή προτού εκδηλωθεί σε κάτι χειρότερο. Γιατί συχνά αυτό ακριβώς κάνει. Και ποτέ δεν φταίει το παιδί γι’ αυτό. (Εκτός αν το λένε Κέβιν και του αρέσουν τα τόξα).
Στα πολύ μικρά παιδιά η πλήξη εκδηλώνεται κυρίως με ανυπομονησία, ανησυχία, αλλά και με απότομες εκρήξεις που μπροστά τους οι γονείς τα χάνουν και απελπίζονται, ενώ στη σχολική ηλικία και —κυρίως— στην εφηβεία τα παιδιά που βιώνουν μονότονη ρουτίνα σημειώνουν χαμηλότερους δείκτες κατανόησης στο μάθημα, έχουν μειωμένη επίδοση, και κουβαλάνε μια σχεδόν μόνιμη αρνητική διάθεση. Και όλα αυτά στην καλύτερη περίπτωση.
Το φαινόμενο δεν είναι σπάνιο: τουλάχιστον ένας στους πέντε εφήβους, λένε οι επίσημες καταγραφές, δηλώνουν ότι βιώνουν έντονη και αδιάκοπη βαρεμάρα. Οι κύριες αιτίες για την πλήξη, μαθαίνουμε, είναι το μονότονο μάθημα (κυρίως το παρωχημένο και αδιάφορο περιεχόμενο), η έντονη χρήση ψηφιακών μέσων στην εκπαιδευτική διαδικασία (κάτι που έμαθαν πρώτοι οι δάσκαλοι στη Σκανδιναβία, αλλά όχι με τον καλό τρόπο — εξ ου και επιστρέφουν στο «χαρτί και το μολύβι»), η ενιαία-οριζόντια διδασκαλία (αλλά και πώς να γίνει αλλιώς;… αναμένουμε τη βοήθεια της Τ.Ν. που θα εξατομικεύει κομμάτια των μαθημάτων), η σπάνις ποιοτικής απασχόλησης στο σπίτι (συχνότερο φαινόμενο από την κίνηση στην αγορά Σάββατο μεσημέρι), η έλλειψη ελεύθερου χρόνου, αλλά και οι γνωστοί κοινωνικοοικονομικοί παράγοντες που δεν λείπουν από καμία μέτρηση (με πρώτο-πρώτο, τι άλλο: το χαμηλό εισόδημα).
Όλα αυτά μεταφράζονται σε μαθητές που δεν έχουν το παραμικρό ενδιαφέρον για το μάθημα, αποσπώνται εύκολα, αποχωρούν σιωπηρά και καταφεύγουν στο κινητό τους. Ακόμα χειρότερα: η χρόνια πλήξη στην εφηβεία συμπορεύεται, όχι σπάνια, με σοβαρές γνωστικές, ψυχικές και συμπεριφορικές προκλήσεις, όπως με συμπτώματα άγχους, κατάθλιψης, με ΔΕΠΥ, με καταφυγή στο κάπνισμα και στο αλκοόλ, ακόμη και με εγκατάλειψη του σχολείου και ποικίλες παραβατικές συμπεριφορές.
Στις μικρές ηλικίες, οι γονείς που διαπιστώνουν ότι το παιδί τους πλήττει (δεν το διαπιστώνουν όλοι, και από όσους το διαπιστώνουν δεν ασχολούνται όλοι) συνήθως γεμίζουν τον χρόνο του με επιπλέον δραστηριότητες, πράγμα που βέβαια κουράζει περισσότερο τα παιδιά, ή του παρέχουν πρόσβαση σε ηλεκτρονικές συσκευές, κάτι που αντιμετωπίζει μόνο προσωρινά το πρόβλημα.
Εκτός από την «επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε ενεργητικές διδακτικές πρακτικές και την παροχή γνωστικής-συμπεριφορικής υποστήριξης σε σοβαρές περιπτώσεις», οι ειδικοί προτείνουν μία δέσμη μέτρων για την αντιμετώπιση της πλήξης, την αποφυγή της μονοτονίας, και την παράλληλη ενίσχυση του ελέγχου μάθησης: την ενθάρρυνση από τους γονείς του ελεύθερου δημιουργικού παιχνιδιού (αυτό κρίνεται πολύ σημαντικό), την ένταξη δημιουργικών δραστηριοτήτων στην καθημερινότητα του παιδιού (ανάγνωση βιβλίων, καλλιτεχνικές ασχολίες κ.ά.), την εφαρμογή διαδραστικών μεθόδων διδασκαλίας στο σχολείο (συνεργατικά εργαστήρια, βιωματικές-διερευνητικές μεθόδους διδασκαλίας όπως η Μέθοδος Project κλπ.), τον έλεγχο της χρήσης φορητών ψηφιακών συσκευών παντού (red flag), με παράλληλη αυστηρή τήρηση ορίων στον χρόνο οθόνης (επίσης πολύ βασικό), αλλά και με περιοδικά διαλείμματα ανίας για να τονωθεί η ανεκτικότητα των παιδιών στην αξιοποίηση της πλήξης και η ανάπτυξη της δημιουργικότητάς τους.
Αυτό το τελευταίο μάς έκανε μεγάλη εντύπωση. Διαβάζουμε ότι το ζητούμενο για τα παιδιά είναι να βαρεθούν για να γίνουν δημιουργικά και να βρουν τους δικούς τους τρόπους να γεμίσουν τον κενό χρόνο. Ειδικά τα μικρά παιδιά (4-6 χρονών), όταν δεν ζητούν κοινωνική διέγερση (με άλλα λόγια, να παίξουν με τους γονείς τους και με άλλα παιδιά), απασχολούνται μόνα τους με παιχνίδια για να αντισταθμίσουν την πλήξη τους. Κι αυτό είναι καλό: εάν μάθουν να αντέχουν, και να εκμεταλλεύονται, αυτές τις στιγμές πλήξης, η μελλοντική αυτορρύθμισή τους και η ψυχική τους υγεία θα βελτιωθούν σημαντικά. Ή αλλιώς: η εξοικείωση των παιδιών με στιγμές δημιουργικής ανίας ενισχύει την αυτονομία και τη δημιουργικότητά τους, καθώς και την αποτελεσματική διαχείριση του συναισθήματος. Κατ’ αυτά, μάλλον δεν είναι ιδιαίτερα σοφό να καλύπτουν οι γονείς τους κάθε κενό διάστημα με οθόνες και γκάτζετ, που έτσι κι αλλιώς προσφέρουν μόνο λύση για μερικές ώρες, ή άντε μέρες.
Σε αντίθεση με τους ενήλικες, η επινοητικότητα και η φαντασία των παιδιών είναι παροιμιώδεις: μια καρέκλα γίνεται πύργος, ένα σεντόνι γίνεται η σπηλιά του Κύκλωπα, δύο μαξιλάρια γίνονται βάρκες, το πάτωμα γίνεται θάλασσα, και το χαλί γεμίζει κροκόδειλους. Πράγμα βέβαια που μας θυμίζει την είσοδο, αργότερα, κάποιων στην τέχνη. Ασφαλώς, το παιδί που βαριέται δεν γίνεται αυτομάτως δημιουργός. (Καλύτερα, γιατί θα πεινάσει). Αλλά αν δεν του δοθεί αμέσως μια έτοιμη, προκάτ διασκέδαση, έχει μια ευκαιρία να ανακαλύψει ότι το μυαλό του παράγει υλικό σαν ενεργό ηφαίστειο.
Είμαστε παράξενα πλάσματα, απ’ όπου κι αν μας πιάσεις.
Το αυγουστιάτικο Ημερολόγιο της Πλήξης κυκλοφορεί όλο τον μήνα, κάθε μέρα, στις 7 το πρωί. Ελπίζουμε να μη σας φαίνεται πολύ πληκτικό. Σας ευχαριστούμε.
17°
