Η θεωρία ότι η λήψη μεγάλης ποσότητας βιταμίνης C μπορεί να προλάβει το κοινό κρυολόγημα έγινε δημοφιλής στη δεκαετία του 1970 χάρη στον Linus Pauling, χημικό και νομπελίστα, ο οποίος ισχυριζόταν ότι δόσεις έως και 50 φορές μεγαλύτερες από τις συνιστώμενες μπορούν να θεραπεύσουν από τη γρίπη μέχρι τον καρκίνο. Παρόλο που αυτή η ιδέα έχει καταρριφθεί, πολλοί εξακολουθούν να την πιστεύουν.
Σήμερα, influencers προωθούν συμπληρώματα που περιέχουν έως και 500% ή 1.000% της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης, παρόλο που τα συμπληρώματα βιταμινών γενικά δεν ρυθμίζονται αυστηρά, μπορεί να περιέχουν μη αναφερόμενα συστατικά και δεν υποστηρίζονται από τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές, το «χρυσό πρότυπο» της ιατρικής έρευνας.
Η υπερβολική λήψη βιταμινών και μετάλλων μπορεί να είναι επικίνδυνη. Υπήρξαν περιπτώσεις ατόμων που χρειάστηκε να μεταφερθούν στο νοσοκομείο λόγω επικίνδυνα υψηλών επιπέδων βιταμίνης D. Η υπερδοσολογία μπορεί να προκαλέσει ήπια συμπτώματα, όπως δίψα και συχνότερη ούρηση, αλλά σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε σπασμούς, κώμα και θάνατο.
Ορισμένες από τις πρώτες μελέτες επικεντρώθηκαν στα αντιοξειδωτικά, μόρια που εξουδετερώνουν τις ελεύθερες ρίζες. Παρόλο που θα φαινόταν λογικό ότι η αύξηση της πρόσληψης αντιοξειδωτικών θα προλάβαινε ασθένειες, οι μελέτες έδειξαν ότι αυτό δεν ισχύει.
Τυχαιοποιημένες, διπλά-τυφλές, placebo-controlled δοκιμές της JoAnn Manson, καθηγήτριας επιδημιολογίας στο Harvard School of Public Health, έδειξαν ότι τα βήτα-καροτένιο, η βιταμίνη C και η βιταμίνη E δεν έχουν καμία επίδραση στην πρόληψη του καρκίνου ή των καρδιαγγειακών παθήσεων.
Μάλιστα, η υπερβολική λήψη αντιοξειδωτικών μπορεί να είναι επιβλαβής. Μεγάλες δόσεις βήτα-καροτένιου αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του πνεύμονα, ιδιαίτερα στους καπνιστές, ενώ υπερβολική βιταμίνη E συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο αιμορραγικού εγκεφαλικού.
Η λήψη πολύ υψηλών δόσεων ενός μεμονωμένου μικροθρεπτικού στοιχείου μπορεί επίσης να επηρεάσει την απορρόφηση άλλων. Για παράδειγμα, η υπερβολική πρόσληψη βήτα-καροτένιου εμποδίζει την απορρόφηση άλλων καροτενοειδών, όπως η λουτεΐνη που βρίσκεται σε σπανάκι και λάχανο.
Ένα θρεπτικό συστατικό που πολλοί δεν λαμβάνουν επαρκώς είναι η βιταμίνη D, απαραίτητη για την ανάπτυξη και τη διατήρηση υγιών οστών. Το σώμα μας μπορεί να παράγει βιταμίνη D όταν εκτίθεται στον ήλιο, ενώ μπορούμε να την πάρουμε και από ορισμένες τροφές.
Στις χώρες με λίγες ώρες ηλιοφάνειας τον χειμώνα, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, η δημόσια υγεία συνιστά συμπλήρωμα βιταμίνης D από τον Οκτώβριο έως τον Μάρτιο. Αντίστοιχα, όσοι ζουν βόρεια του 37ου παραλλήλου (ή νότια του 37ου νότιου) μπορεί να επωφεληθούν από συμπλήρωμα βιταμίνης D τον χειμώνα.
Η μελέτη Vital, στην οποία συμμετείχαν πάνω από 25.000 Αμερικανοί, έδειξε ότι η βιταμίνη D μείωσε τους θανάτους από καρκίνο κατά 17%, ενώ όσοι τη λάμβαναν για δύο ή περισσότερα χρόνια είχαν μείωση 25% στους θανάτους από καρκίνο με μεταστάσεις.
Ωστόσο, όσον αφορά την πρόληψη καταγμάτων, οι μελέτες δίνουν μικτά αποτελέσματα, καθώς σε πολλές περιπτώσεις οι συμμετέχοντες είχαν ήδη επαρκή επίπεδα βιταμίνης D.
Πότε να παίρνετε πολυβιταμίνες
Στοιχεία δείχνουν ότι η λήψη μιας καθημερινής πολυβιταμίνης μπορεί να ωφελήσει κυρίως ηλικιωμένους. Στη Physician’s Health Study II, όσοι έπαιρναν πολυβιταμίνη για 11 χρόνια είχαν 8% χαμηλότερο κίνδυνο διάγνωσης καρκίνου, ενώ όσοι ήταν πάνω από 70 ετών είχαν 18% μείωση καρκίνου.
Στη μελέτη Cosmos του 2023, όσοι λάμβαναν καθημερινά πολυβιταμίνες είχαν 60% μείωση της γνωστικής έκπτωσης σε τρία χρόνια. Επίσης, μειώνεται η εμφάνιση καταρράκτη.
«Αυτές είναι ηλικιακές ασθένειες – καρκίνος, καταρράκτης και απώλεια μνήμης – και οι πολυβιταμίνες έχουν συνδεθεί με τη μείωσή τους», λέει η Manson.
Οι περισσότερες πολυβιταμίνες είναι ασφαλείς και μπορούν να θεωρηθούν «ασφάλεια» για όσους δεν τρώνε ισορροπημένα. Ωστόσο, η υπερδοσολογία δεν συνιστάται.
Ποιοι πρέπει να παίρνουν τελικά βιταμίνες συμπληρωματικά;
Οι βιταμίνες και τα μέταλλα είναι απαραίτητα για την υγεία, αλλά χρειαζόμαστε μόνο μικρές ποσότητες. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν χρειάζονται συμπληρώματα αν ακολουθούν ισορροπημένη διατροφή.
Ορισμένες ομάδες μπορεί να επωφεληθούν από συμπλήρωμα:
Έγκυες γυναίκες (για πολυβιταμίνες και φυλικό οξύ).
Χορτοφάγοι ή όσοι τρώνε λίγα ψάρια (συμπλήρωμα ωμέγα-3).
Ηλικιωμένοι 60+ για μείωση κινδύνου καρκίνου και γνωστικής έκπτωσης.
Άτομα με περιορισμένη διατροφή ή ασθένειες που επηρεάζουν την απορρόφηση (π.χ. Crohn, έλκος).
Ηλικιωμένοι σε γηροκομεία μπορεί να ωφεληθούν από βιταμίνη D και ασβέστιο για πρόληψη οστεοπόρωσης.
Η σύσταση των ειδικών είναι σαφής: περισσότερη δεν σημαίνει καλύτερη. Τα συμπληρώματα είναι ασφαλή ως μορφή «ασφάλειας», αλλά η διατροφή από τροφή παραμένει ο καλύτερος τρόπος λήψης θρεπτικών στοιχείων.
Επειδή στα πρώτα στάδιά του είναι εντελώς ασυμπτωματικό, κρίνεται εξαιρετικά σημαντικός ένας προληπτικός οφθαλμολογικός έλεγχος (checkup) με απαραίτητη την εξέταση της τονομέτρησης
17°
