Πάνω από το 75% των ανθρώπων υποφέρουν από burnout – Δείτε όσα πρέπει να γνωρίζετε
Η κόπωση, η απάθεια και η αίσθηση απελπισίας είναι κλασικά σημάδια της υπερκόπωσης, ενός ζοφερού φαινομένου που έχει έρθει να καθορίσει μεγάλο μέρος της επαγγελματικής μας ζωής.
Το 2025, έκθεση της Moodle διαπίστωσε ότι το 66% των εργαζομένων στις ΗΠΑ είχε βιώσει κάποια μορφή υπερκόπωσης, ενώ έρευνα της Mental Health UK έδειξε ότι ένας στους τρεις ενήλικες βρέθηκε υπό υψηλά επίπεδα πίεσης ή στρες τον προηγούμενο χρόνο.
Παρά την εξάπλωσή του, γύρω από το burnout εξακολουθούν να κυκλοφορούν πολλές παρανοήσεις. «Όλοι νομίζουν ότι είναι κάποιο είδος ασθένειας ή ιατρικής πάθησης», λέει η Christina Maslach, η καθηγήτρια ψυχολογίας που μελέτησε πρώτη το σύνδρομο τη δεκαετία του 1970. «Στην πραγματικότητα, όμως, είναι μια αντίδραση σε χρόνιους εργασιακούς στρεσογόνους παράγοντες – μια αντίδραση στο στρες».
Ακολουθεί ο διαχωρισμός μύθων και πραγματικότητας.
Για όσους δεν εργάζονται στην υγεία, «μπορεί να διαπιστώσουν ότι δυσκολεύονται να νοιαστούν για τους συναδέλφους τους και για τη δουλειά τους», οδηγούμενοι σε εκνευρισμό, λέει η Claudia Hammond, συγγραφέας του Overwhelmed: Ways to Take the Pressure Off.
Το τρίτο σημάδι είναι η μείωση της παραγωγικότητας και της αίσθησης επάρκειας – είτε πραγματικής είτε αντιληπτής. «Κάνεις όλο και λιγότερα, κάτι που συχνά οδηγεί σε έντονα συναισθήματα ντροπής ή ενοχής», εξηγεί η σύμβουλος burnout Anna K Schaffner.
Το burnout είναι διαφορετικό από την κατάθλιψη ή το άγχος
Αν και ο ΠΟΥ το κατατάσσει ως «επαγγελματικό φαινόμενο» που σχετίζεται με μακροχρόνιο, κακοδιαχειρισμένο εργασιακό στρες, οι επιστήμονες επεκτείνουν πλέον την έρευνα σε γονείς και φροντιστές. «Είναι μια “δουλειά” εξαιρετικά συναισθηματικά εξαντλητική, απαιτητική και σωματικά επιβαρυντική», εξηγεί η Dr Kandi Wiens, συγγραφέας του Burnout Immunity. «Είτε πληρώνεσαι είτε όχι, όλα αυτά μπορούν να οδηγήσουν σε burnout».
Μόνο οι αδύναμοι ή οι τεμπέληδες παθαίνουν burnout
Το σύνδρομο μπορεί, μάλιστα, να είναι ένδειξη ότι κάποιος έχει επενδύσει υπερβολικά στη δουλειά του. «Το βλέπουμε συχνά σε ανθρώπους που εργάζονται σε οργανισμούς με αποστολή ή σε μη κερδοσκοπικούς φορείς. Όσοι νιώθουν πάθος για τη δουλειά τους τείνουν να δεσμεύονται υπερβολικά συναισθηματικά, κάτι που οδηγεί σε εξάντληση», λέει η Wiens.
Παραδόξως, το να αγαπάς τη δουλειά σου μπορεί να δυσκολέψει την ανάρρωση. «Αν δεν σε ένοιαζε, δεν θα καιγόσουν», επισημαίνει η καθηγήτρια Gail Kinman από τη Society of Occupational Medicine.
«Δεν είναι η ίδια η δουλειά που προκαλεί burnout», λέει η Kinman. «Συχνά είναι ο τρόπος που διοικείται ο οργανισμός και η υποστήριξη που λαμβάνουν οι εργαζόμενοι».
Έρευνες σε επαγγελματίες υγείας δείχνουν ότι οι οργανωτικοί παράγοντες παίζουν πολύ μεγαλύτερο ρόλο από τα ατομικά χαρακτηριστικά: εντατικοί φόρτοι εργασίας, πολλές ώρες, έλλειψη υποστήριξης και περιορισμένη αυτονομία.
Η Maslach επισημαίνει ότι κάθε ουσιαστική απάντηση απαιτεί επανεξέταση των συνθηκών εργασίας. «Πολύ συχνά προσπαθούμε να βρούμε πώς θα “αντιμετωπίσουμε” το burnout – αντί να αντιμετωπίσουμε τα χρόνια εργασιακά στρεσογόνα αίτια».
Μια άδεια θα το λύσει
ΛΑΘΟΣ
«Ένας μύθος είναι ότι ένα πολύ σύντομο διάλειμμα θα κάνει τη διαφορά», λέει η Hammond. Χρειάζεται «ένα ικανοποιητικό χρονικό διάστημα απομάκρυνσης», σύμφωνα με την Kinman – και η διάρκειά του εξαρτάται από τη σοβαρότητα.
Οι περισσότεροι πελάτες της Schaffner αναρρώνουν με τρεις έως έξι μήνες εκτός εργασίας. Η ίδια προειδοποιεί να μη στραφεί κανείς σε πλήρη απομόνωση: «Μην αφήσετε τη ζωή σας να συρρικνωθεί – φροντίστε να επανεισάγετε θετικά στοιχεία».
Αν δεν μπορείτε να πάρετε άδεια, δοκιμάστε «μικρο-ανακάμψεις» μέσα στη μέρα: ακούστε μουσική, κάντε διατάσεις στην καρέκλα, κοιτάξτε οικογενειακές φωτογραφίες ή βγείτε για δύο-τρία λεπτά περπάτημα.
Μπορείς να το ξεπεράσεις αν προσπαθήσεις αρκετά
ΛΑΘΟΣ
«Κάποτε μιλούσαμε για προσωπικότητες τύπου Α που δούλευαν ασταμάτητα και πάθαιναν έμφραγμα στα 40», λέει η Maslach. Η επιμονή μπορεί να οδηγήσει σε γαστρεντερικά, μυοσκελετικά και καρδιαγγειακά προβλήματα.
Η γιατρός του Harvard και συγγραφέας του The 5 Resets, Dr Aditi Nerurkar, ανέπτυξε καρδιακά προβλήματα κατά την ιατρική της εκπαίδευση. «Νόμιζα ότι το στρες δεν συμβαίνει σε ανθρώπους σαν εμένα – ότι είμαι ανθεκτική. Πλέον γνωρίζουμε ότι αυτό δεν ισχύει επιστημονικά».
Το burnout είναι δικαιολογία για να αποφεύγεις τη δουλειά
ΛΑΘΟΣ
Η Nagoski αναγνωρίζει ότι ο όρος έχει γίνει «buzzword», αλλά τονίζει ότι τα στοιχεία δείχνουν αυξανόμενη συχνότητα. Έρευνα του TUC μιλά για «τέλεια καταιγίδα»: αυξανόμενες απαιτήσεις, ελλείψεις προσωπικού, επιδείνωση ισορροπίας εργασίας-ζωής και τεχνολογίες επιτήρησης παραγωγικότητας.
«Είναι ευκολότερο για τους εργοδότες να πουν ότι κάτι δεν πάει καλά με το προσωπικό – ότι είναι αδύναμοι ή τεμπέληδες – παρά να ρωτήσουν τι θα έκανε τη δουλειά πιο βιώσιμη», λέει η Maslach.
Τα σωματικά συμπτώματα δεν ανήκουν στο burnout
ΛΑΘΟΣ
Μπορεί να εμφανιστούν μυϊκή ένταση, πονοκέφαλοι, αρρυθμίες, υπέρταση και άλλα. Το στρες είναι μια αρχέγονη βιολογική αντίδραση διαφυγής. Όταν όμως γίνεται χρόνιο, οι προσαρμοστικές αντιδράσεις γίνονται δυσλειτουργικές.
Το burnout σημαίνει ότι πρέπει να παραιτηθείς
ΟΧΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ
Η Schaffner λέει ότι υπάρχουν τρεις επιλογές: να φύγεις· να βελτιώσεις τις συνθήκες· να προσαρμοστείς δίνοντας προτεραιότητα στην ευεξία – ή συνδυασμός των δύο τελευταίων.
Αυτό μπορεί να σημαίνει όρια, αντιμετώπιση τελειομανίας, προγραμματισμό ξεκούρασης. «Ακόμη και 10λεπτα διαλείμματα κάνουν σταδιακή διαφορά στον εγκέφαλο και στο σώμα», λέει η Nerurkar.
Ωστόσο, «μερικές φορές οι άνθρωποι βρίσκονται σε τρομακτικά περιβάλλοντα που τους αρρωσταίνουν. Μπορεί να έχουν όλες τις δεξιότητες αυτορρύθμισης και να μη βοηθά. Τότε πρέπει να φύγουν».
Όλοι είμαστε λίγο καμένοι
ΛΑΘΟΣ
«Τα δεδομένα δείχνουν ότι περίπου το 76% των ανθρώπων βιώνουν burnout», λέει η Nerurkar. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι το βιώνουν σε σοβαρό βαθμό.
«Το πραγματικό burnout είναι μια σοβαρή και υπαρξιακά απειλητική κατάσταση», λέει η Schaffner. Στις πιο βαριές περιπτώσεις, οι άνθρωποι δεν μπορούν να σηκωθούν από το κρεβάτι και υποφέρουν από “brain fog”, αδυνατώντας να διαβάσουν ή να γράψουν.
Μειώνοντας τις ώρες εργασίας λύνεται
ΣΩΣΤΟ ΚΑΙ ΛΑΘΟΣ
Αν η αιτία ήταν οι ώρες, ίσως βοηθήσει – όχι όμως αν αναμένεται να γίνει η ίδια δουλειά σε λιγότερο χρόνο. «Μπορεί να βοηθήσει αν αξιοποιηθεί για επανασύνδεση με όσα αγαπούν», λέει η Wiens, «όχι όμως αν επιστρέφουν σε ένα ανθυγιεινό περιβάλλον».
Δεν μπορείς να επιστρέψεις στην ίδια δουλειά
ΣΩΣΤΟ ΚΑΙ ΛΑΘΟΣ
Αν πρόκειται για το ακριβώς ίδιο τοξικό περιβάλλον, τότε όχι. Η πλήρης επιστροφή είναι εφικτή με προσαρμογές: αλλαγή ρόλου, υποστήριξη επαγγελματικής υγείας, σταδιακή επανένταξη.
«Μια γυναίκα που πήρα συνέντευξη το είπε πολύ σωστά: κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να αναρρώσει στον τόπο που την αρρώσταινε», λέει η Wiens.
Αναπνοές/διαλογισμός/γιόγκα θα το λύσουν
ΛΑΘΟΣ
Μπορεί να ηρεμήσουν το νευρικό σύστημα, αλλά «καμία savasana δεν θα αντισταθμίσει ένα τοξικό εργασιακό περιβάλλον», λέει η Nerurkar. Το burnout είναι σύνθετο φαινόμενο.
Εκτός από την εξάλειψη των χρόνιων στρεσογόνων παραγόντων, βοηθούν μικρές κινήσεις: προστασία ύπνου, μείωση χρόνου οθόνης, καθημερινή κίνηση. Η Wiens ενθαρρύνει την επανασύνδεση με ανθρώπους και εμπειρίες που φέρνουν χαρά.
«Οι θετικές επανασυνδέσεις βοηθούν τους ανθρώπους να αλλάξουν οπτική για το εργασιακό τους περιβάλλον», εξηγεί. «Ξαφνικά αρχίζουν να βλέπουν επιλογές που δεν έβλεπαν όταν ήταν βυθισμένοι μέσα σε αυτό».
12°
