Ο κόσμος γίνεται όλο και πιο ζεστός - και αυτό επηρεάζει τον εγκέφαλό μας

Καθώς οι θερμοκρασίες παγκοσμίως καταρρίπτουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ, η συζήτηση για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής επικεντρώνεται – και δικαίως – σε φαινόμενα όπως οι πυρκαγιές, οι ξηρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Ωστόσο, ένα λιγότερο ορατό αλλά εξίσου ανησυχητικό ζήτημα βρίσκεται σε εξέλιξη: η επίδραση της αυξανόμενης ζέστης στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Επιστημονικές μελέτες αποκαλύπτουν ότι οι υψηλές θερμοκρασίες δεν επηρεάζουν μόνο τη σωματική μας υγεία, αλλά μπορούν να επιδεινώσουν νευρολογικές παθήσεις, να διαταράξουν τη γνωστική λειτουργία και ακόμα και να απειλήσουν τη ζωή. Από τα εγκεφαλικά επεισόδια μέχρι την επιληψία και την άνοια, ο εγκέφαλός μας φαίνεται να είναι ιδιαίτερα ευάλωτος σε έναν ολοένα και πιο θερμό πλανήτη.

Η ζέστη επιδεινώνει πολλές νευρολογικές ασθένειες

Το Σύνδρομο Dravet είναι μόνο μία από πολλές νευρολογικές παθήσεις που επιδεινώνονται από τις υψηλές θερμοκρασίες, λέει ο καθηγητής Σαντζάι Σισόντια του University College London. Νευρολόγος με ειδίκευση στην επιληψία, παρατήρησε ότι πολλοί ασθενείς του αντιμετώπιζαν περισσότερα προβλήματα κατά τη διάρκεια καυσώνων.

«Σκέφτηκα: φυσικά και η κλιματική αλλαγή θα επηρεάζει τον εγκέφαλο. Πολλές εγκεφαλικές διεργασίες σχετίζονται με την προσαρμογή στη ζέστη», αναφέρει.

Η έρευνά του αποκάλυψε ότι η άνοδος της θερμοκρασίας και της υγρασίας επιδεινώνει παθήσεις όπως:

• επιληψία
• εγκεφαλικά
• εγκεφαλίτιδα
• σκλήρυνση κατά πλάκας
• ημικρανίες

Κατά τον καύσωνα του 2003 στην Ευρώπη, περίπου το 7% των επιπλέον θανάτων οφείλονταν σε άμεσα νευρολογικά προβλήματα. Αντίστοιχα ποσοστά καταγράφηκαν και στον καύσωνα του Ηνωμένου Βασιλείου το 2022.

Πώς η ζέστη επηρεάζει την εγκεφαλική λειτουργία

Ο εγκέφαλος μας έχει μέση θερμοκρασία περίπου 1°C υψηλότερη από τη θερμοκρασία του σώματος. Καθώς είναι ένα από τα πιο ενεργοβόρα όργανα, παράγει θερμότητα όταν σκεφτόμαστε, θυμόμαστε ή ανταποκρινόμαστε σε ερεθίσματα. Το σώμα πρέπει να εργάζεται σκληρά για να τον κρατάει δροσερό, κυρίως μέσω της κυκλοφορίας του αίματος.

Οι εγκεφαλικοί νευρώνες είναι εξαιρετικά ευαίσθητοι στη ζέστη. Ακόμη και τα μόρια που μεταφέρουν μηνύματα ανάμεσά τους επηρεάζονται από τη θερμοκρασία, λειτουργώντας λιγότερο αποτελεσματικά όταν υπερθερμαίνονται.

«Είναι σαν ένας πολύπλοκος μηχανισμός ρολογιού που δεν λειτουργεί σωστά όταν οι συνθήκες αλλάξουν», λέει ο Σισόντια.

Η υπερβολική ζέστη μπορεί να επηρεάσει:

• τη λήψη αποφάσεων
• την κρίση
• την ψυχολογική κατάσταση (οξυθυμία, επιθετικότητα, κατάθλιψη)

Οι ευάλωτοι πληθυσμοί κινδυνεύουν περισσότερο

Άτομα με νευρολογικές παθήσεις κινδυνεύουν περισσότερο, γιατί:

• Μπορεί να έχουν μειωμένη εφίδρωση.
• Η θερμορύθμιση του οργανισμού μπορεί να είναι διαταραγμένη (π.χ. σε κάποιες μορφές σκλήρυνσης κατά πλάκας).
• Ορισμένα φάρμακα (π.χ. για σχιζοφρένεια) επηρεάζουν την ικανότητα του σώματος να αντιμετωπίζει τη ζέστη, αυξάνοντας τον κίνδυνο θερμοπληξίας και θανάτου.

Επιπλέον, η κακή ποιότητα ύπνου από τη ζέστη μπορεί να εντείνει τα συμπτώματα. Για τους πάσχοντες από επιληψία, η έλλειψη ύπνου αυξάνει τον κίνδυνο κρίσεων.

Καύσωνες και άνοια – μια επικίνδυνη σχέση

Κατά τη διάρκεια καυσώνων, αυξάνονται και οι εισαγωγές στα νοσοκομεία και οι θάνατοι ατόμων με άνοια. Η ηλικία παίζει ρόλο, καθώς οι ηλικιωμένοι δυσκολεύονται να ρυθμίσουν τη θερμοκρασία του σώματός τους, αλλά και η γνωστική εξασθένηση δεν τους επιτρέπει να προσαρμοστούν:

• Ξεχνούν να πιουν νερό
• Αφήνουν ανοιχτά τα παράθυρα
• Βγαίνουν έξω στη ζέστη χωρίς προστασία

Η ζέστη αυξάνει τον κίνδυνο εγκεφαλικών

Έρευνα σε 25 χώρες έδειξε ότι από κάθε 1.000 θανάτους από ισχαιμικό εγκεφαλικό, οι πιο ζεστές μέρες συνέβαλαν σε δύο επιπλέον θανάτους.

Η δρ Μπεθαν Ντέιβις από το University Hospitals Sussex προειδοποιεί: «Μπορεί να φαίνεται μικρό, αλλά με 7 εκατομμύρια εγκεφαλικά παγκοσμίως κάθε χρόνο, η ζέστη ίσως συμβάλει σε πάνω από 10.000 επιπλέον θανάτους ετησίως».

Τα χαμηλά και μεσαία εισοδηματικά κράτη, που ήδη πλήττονται από την κλιματική κρίση, επηρεάζονται δυσανάλογα περισσότερο.

Η κλιματική αλλαγή απειλεί τα πάντα στον εγκέφαλο

Η θερμότητα:

• αυξάνει τη διαπερατότητα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού
• επιτρέπει σε τοξίνες και ιούς να εισχωρήσουν στον εγκέφαλο
• ευνοεί τα κουνούπια που μεταδίδουν επικίνδυνους ιούς (π.χ. Ζίκα, δάγκειος πυρετός)

Η αύξηση της θερμοκρασίας μπορεί επίσης να επηρεάσει:

• τις ηλεκτρικές ώσεις των νευρικών κυττάρων
• την ψυχική υγεία (άγχος για το κλίμα, αυτοκτονικότητα)
• τη σταθερότητα των φαρμάκων για νευρολογικές παθήσεις

Το "θερμό" μέλλον του εγκεφάλου

«Αυτό που βλέπουμε σήμερα σε ανθρώπους με νευρολογικές διαταραχές μπορεί να ισχύει για όλους στο μέλλον, καθώς η κλιματική αλλαγή επιδεινώνεται», τονίζει ο Σισόντια. Η γενετική προδιάθεση μπορεί να κάνει κάποιους πιο ευάλωτους στη θερμότητα, αλλά οι ερευνητές ακόμη ερευνούν:

Ποιο στοιχείο είναι πιο επικίνδυνο: η μέγιστη θερμοκρασία, η διάρκεια του καύσωνα ή η νυχτερινή ζέστη;

Ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, είχε προειδοποιήσει: «Η εποχή της παγκόσμιας υπερθέρμανσης τελείωσε. Ξεκίνησε η εποχή του παγκόσμιου βρασμού.» Και μαζί της, όπως φαίνεται, και η εποχή του... «υπερθερμασμένου εγκεφάλου».

Πηγή: BBC