Νικοτίνη: Πώς λειτουργεί στον ανθρώπινο οργανισμό

Νικοτίνη είναι μία χημική ουσία που βρίσκεται σε διάφορα φυτά της οικογένειας των σολανιδών, μεταξύ των οποίων ο καπνός και οι ντομάτες. Είναι το πιο γνωστό συστατικό που περιέχεται στα καπνικά προϊόντα και ευθύνεται για ισχυρό εθισμό σε αυτά. Εντούτοις, αντίθετα με ό,τι πιστεύει ο περισσότερος κόσμος, δεν αποτελεί την κύρια αιτία των ασθενειών που σχετίζονται με το κάπνισμα, όπως οι καρκινογενέσεις, οι καρδιοαγγειακές παθήσεις, η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια κτλ. Η καύση του καπνού των τσιγάρων ευθύνεται σε σημαντικό βαθμό για την παραγωγή της πλειονότητας των τοξικών ενώσεων, που προκαλούν τις ασθένειες, που σχετίζονται με την κατανάλωση προϊόντων καπνού.

Άλλωστε, η νικοτίνη χρησιμοποιείται ως κύριο συστατικό των θεραπειών υποκατάστασης, και συμπεριλαμβάνεται στα προγράμματα διακοπής καπνίσματος. Σήμερα αξιόπιστοι Οργανισμοί Δημόσιας Υγείας, όπως η Υπηρεσία για τη Δημόσια Υγεία στην Αγγλία (PHE) και ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων των ΗΠΑ (FDA), αναγνωρίζουν ολοένα και περισσότερο τον ρόλο που μπορεί να έχουν οι εναλλακτικοί τρόποι καπνίσματος, στους οποίους απουσιάζει η καύση, ως λιγότερο επιζήμιες επιλογές για τους ενήλικες καπνιστές που δεν επιθυμούν να κόψουν το κάπνισμα.

Η επίδραση της νικοτίνης στον εγκέφαλο του ανθρώπου είναι σχετικά άμεση και κυμαίνεται από δέκα δευτερόλεπτα για τα συμβατικά τσιγάρα έως και μία ώρα για τα επιθέματα νικοτίνης, διεγείροντας κυρίως βραχυπρόθεσμες λειτουργίες του εγκεφάλου, όπως το συναίσθημα, τη μάθηση και τη μνήμη. Η άμεση δράση της δεν περιορίζεται μόνο στον εγκέφαλο, καθώς συμβάλλει στην απελευθέρωση της επινεφρίνης στην κυκλοφορία του αίματος, η οποία οδηγεί σε προσωρινή στένωση των αιμοφόρων αγγείων, αύξηση της αρτηριακής πίεσης και του καρδιακού ρυθμού. Επιπρόσθετα, η χρόνια έκθεση στη νικοτίνη έχει ως αποτέλεσμα τη μειωμένη απόκριση του οργανισμού στην ίδια δόση νικοτίνης, στηρίζοντας έτσι τον μηχανισμό ανάπτυξης της εξάρτησης, ο οποίος οδηγεί σε προσωρινά συμπτώματα στέρησης, όταν κάποιος προσπαθεί να σταματήσει το κάπνισμα.

Η πρόσληψη νικοτίνης στο τσιγάρο και στα εναλλακτικά προϊόντα

Με το συμβατικό τσιγάρο, τα μέγιστα επίπεδα νικοτίνης στο αίμα επιτυγχάνονται σε περίπου έξι έως δέκα λεπτά. Στη συνέχεια και κατά μέσο όρο τα επίπεδα νικοτίνης πέφτουν κατά το ήμισυ κάθε δύο ώρες. Η ποσότητα και ο ρυθμός της νικοτίνης που απορροφάται από το σώμα επηρεάζεται από την οδό απορρόφησης, άρα είναι διαφορετική για τα διάφορα σκευάσματα νικοτίνης. Επομένως, οι περισσότερες θεραπείες υποκατάστασης νικοτίνης, συγκριτικά με το κάπνισμα, είναι λιγότερο πιθανό να ικανοποιήσουν την ανάγκη του καπνιστή για πρόσληψη νικοτίνης. Τα προϊόντα θέρμανσης καπνού, από την άλλη πλευρά, έχουν ένα παρόμοιο προφίλ απορρόφησης νικοτίνης με αυτό του τσιγάρου. Σύμφωνα μάλιστα με δύο μελέτες στην Ιαπωνία, η μέγιστη συγκέντρωση νικοτίνης στο αίμα εμφανίστηκε περίπου έξι λεπτά μετά την έναρξη χρήσης των προϊόντων και τελικά ξεπέρασε το επίπεδο του 88%, που επιτυγχάνεται με το συμβατικό τσιγάρο. Καθώς ο καταναλωτής εξοικειώνεται περισσότερο με τη χρήση αυτών των νέων προϊόντων, το ποσοστό μπορεί να πλησιάσει το 100% και να συμβάλει στην επιτυχημένη μετάβαση του ενήλικα καπνιστή σε αυτά τα προϊόντα και στη διακοπή του καπνίσματος.

Ωστόσο, οι απόψεις διίστανται κυρίως ως προς τον ρόλο που θα πρέπει να διαδραματίζουν τα εναλλακτικά προϊόντα (ηλεκτρονικά τσιγάρα και προϊόντα θέρμανσης καπνού). Έτσι, υπάρχουν χώρες, όπως η Αυστραλία, όπου σύμφωνα με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο τα προϊόντα που περιέχουν νικοτίνη, εκτός των συμβατικών τσιγάρων, κατηγοριοποιούνται είτε ως φάρμακα και χορηγούνται μόνο με ιατρική συνταγή (με εξαίρεση τα επιθέματα, τις τσίχλες και τα σπρέι νικοτίνης), είτε ως επικίνδυνα δηλητήρια με εξαίρεση όσα χρησιμοποιούνται για θεραπευτικούς σκοπούς. Από την άλλη, αρκετοί φορείς και ρυθμιστικές αρχές, στον χώρο της Δημόσιας Υγείας, όπως στην Αγγλία και τις ΗΠΑ, συμφωνούν ότι οι πολιτικές που στηρίζουν τη μείωση της βλάβης από το κάπνισμα είναι προς τη σωστή κατεύθυνση και επισημαίνουν τη θετική συνεισφορά των εναλλακτικών προϊόντων στον έλεγχο του καπνίσματος.