Οι ανθρώπινες κραυγές και η ποικιλία τους - Γιατί κραυγάζουμε

Αν νομίζετε ότι oι άνθρωποι ουρλιάζουν για να εκφράσουν φόβο ή επιθετικότητα, δεν είστε ο μόνος. Αυτό φαίνεται ότι είχε στο μυαλό του και ο Edvard Munch όταν ζωγράφισε το περίφημο έργο του «Η κραυγή». Σίγουρα η φιγούρα του Munch δεν είναι χαρούμενη. Αλλά οι ανθρώπινες κραυγές είναι πιο περίπλοκο φαινόμενο.

Σε μη ανθρώπινα πρωτεύοντα και άλλα θηλαστικά, οι κραυγές των οποίων έχουν μελετηθεί, πιστεύεται ότι περιορίζονται σε τρεις κατηγορίες: συναγερμός, επιθετικότητα και φόβος. Αν και από την προοπτική της εξελικτικής βιολογίας, οι άνθρωποι δεν είναι τίποτα περισσότερο από έξυπνοι πίθηκοι ―και μερικές φορές ούτε καν τόσο έξυπνοι― διαφέρουμε από τους πιθήκους σε κάτι θεαματικό: κραυγάζουμε και σε άλλες περιστάσεις, όχι μόνο όταν νιώθουμε απειλή. Οι άνθρωποι εκβάλλουν κραυγές χαράς, έκπληξης και ανατριχίλας όπως για παράδειγμα όταν βρίσκονται στο rollercoaster ενός λούνα παρκ, όταν γίνονται δεκτοί σε μια πολυπόθητη θέση εργασίας και όταν κάνουν σεξ.

Μια μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης ταξινομεί τους διαφορετικούς τύπους ανθρώπινων κραυγών και τα αποτελέσματα, που δημοσιεύτηκαν την περασμένη Τρίτη στο PloS Biology, περιέχουν ένα ενδιαφέρον εύρημα: οι άνθρωποι παράγουν έξι διαφορετικούς τύπους αναγνωρίσιμων κραυγών. Σύμφωνα με τον Sascha Frühholz, καθηγητή γνωστικής νευροεπιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, «οι άνθρωποι φαίνεται φωνάζουν ακόμα και σε περιστάσεις χωρίς φόβο και ανησυχία, ενώ όλα τα άλλα θηλαστικά φωνάζουν μόνο σε αρνητικές καταστάσεις». Στη μελέτη του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης, οι συμμετέχοντες εκτέθηκαν σε επίθεση σε σκοτεινό δρομάκι, σε προσπάθεια βίαιου εκφοβισμού από άλλο άτομο, στη νίκη της αγαπημένης τους ομάδας στο Παγκόσμιο Κύπελλο και στην εμπειρία του οργασμού. Μια άλλη ομάδα συμμετεχόντων κλήθηκε να ακούσει τις κραυγές τους και να τις βαθμολογήσει από το 1 έως το 10 ως προς την ανησυχία που εξέφραζαν, δηλαδή να προσδιορίσει τι είδους κραυγή ήταν η καθεμιά: χαρούμενη, φοβισμένη κτλ. Με αυτή τη διαδικασία, οι παρατηρητές των κραυγών αποκάλυψαν έξι «ψυχο-ακουστικούς» τύπους κραυγής που εκφράζουν πόνο, φόβο, θυμό, ευχαρίστηση, θλίψη, χαρά και κάτι μεταξύ φόβου και απόλαυσης. Παραδόξως, οι παρατηρητές αναγνώριζαν γρηγορότερα και με μεγαλύτερη σιγουριά τις κραυγές χαράς και ευχαρίστησης και βραδύτερα τις κραυγές του συναγερμού και της κλήσης για βοήθεια. Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι άνθρωποι είναι πιο ευαίσθητοι στις θετικές και μη ανησυχητικές κραυγές, πράγμα που ανατρέπει την παλιότερη ιδέα μας ότι η αναγνώριση της απειλής αποτελεί πρωταρχική γνώση του ανθρώπου μέσω της οποίας επιζεί.

Πιθανότατα, με το πέρασμα των αιώνων, το βασικό εξελικτικό εργαλείο ―η αναγνώριση των απειλών― έχει εξασθενίσει. Η αναγνώριση των απειλών μπορεί να δημιουργήσει άγχος, κάνοντας ένα άτομο να επικεντρωθεί αποκλειστικά στην απειλή ακόμα και όταν υπάρχουν ελαφρυντικοί παράγοντες που ενδέχεται να την περιορίζουν και να την καθιστούν διαχειρίσιμη. Αν και η μελέτη δείχνει οι άνθρωποι ουρλιάζουν από θυμό χρησιμοποιώντας παρόμοιο φωνητικό ρεπερτόριο με εκείνο των άλλων πρωτευόντων, τα αρνητικά συναισθήματα και η σηματοδότηση απειλών δεν έχουν προτεραιότητα στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις. Επίσης, οι άνθρωποι δεν αντιδρούν στην εκδήλωση αρνητικών συναισθημάτων όπως αντιδρούν τα ζώα: αν ένα άτομο ουρλιάζει από θυμό, οι περισσότεροι άνθρωποι το πλησιάζουν για να το βοηθήσουν και να το ηρεμήσουν· σπανίως το βάζουν στα πόδια. Ο Frühholz υποστηρίζει ότι στα περίπλοκα κοινωνικά μας περιβάλλοντα «τα θετικά συναισθήματα είναι πολύ πιο χρήσιμα για τη δυναμική των κοινωνικών αλληλεπιδράσεων. Με άλλα λόγια, για να ευημερούμε χρειαζόμαστε κάτι περισσότερο από τα σήματα συναγερμού. Η έκφραση της ευχαρίστησης είναι εξίσου σημαντική για την επιβίωσή μας.» Τα ευρήματα της έρευνας της Ζυρίχης ανατρέπουν την πεποίθηση ότι οι κραυγές ανησυχίες αποτελούν θεμελιώδες αντανακλαστικό επιβίωσης κι ότι γίνονται ακουσίως και αμέσως αντιληπτές από τα μέλη του ίδιου ζωικού είδους.