Δόμνα Μιχαηλίδου: «Δεν υπάρχει μία λύση στο στεγαστικό»

«Όλοι ζητούν περισσότερα σπίτια. Απλώς όχι δίπλα τους», παραδέχεται η Δόμνα Μιχαηλίδου σε μια στιγμή της συζήτησής μας. Στο τραπέζι θέσαμε την Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, προσπαθώντας να ιχνηλατήσουμε τη λογική πίσω απ’ αυτήν. Η υπουργός υποστηρίζει ότι το επόμενο μεγάλο στοίχημα είναι η αύξηση της προσφοράς κατοικιών και απαντά για τα κλειστά ακίνητα, την κοινωνική κατοικία, τη βραχυχρόνια μίσθωση και την Golden Visa.

 Δόμνα Μιχαηλίδου: Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας μιλάει στην ATHENS VOICE

― Η στρατηγική υπόσχεται περισσότερα διαθέσιμα σπίτια και χαμηλότερο στεγαστικό βάρος. Πότε θα μπορεί ένας νέος άνθρωπος –ή και όχι τόσο νέος– να πει ότι η κατάσταση έχει πραγματικά αλλάξει; Και ποιος είναι ο στόχος σας τώρα, στην αφετηρία;
Ο στόχος μας είναι η βοήθεια ειδικά στους 3 στους 10 Έλληνες που δεν έχουν το δικό τους σπίτι. Η ιδιοκατοίκηση στην Ελλάδα –μολονότι μειώνεται– είναι ακόμα υψηλή. 7 στους 10 Έλληνες έχουν το δικό τους σπίτι. Ο στόχος είναι να βοηθήσουμε αυτούς τους 3 στους 10 που δεν έχουν – και που είναι κυρίως νεότεροι άνθρωποι. Μπορεί να έχουμε δημογραφική συρρίκνωση, αλλά τα νοικοκυριά αυξάνονται. Ζούμε πια σε μικρότερα σχήματα: περισσότεροι άνθρωποι μόνοι, περισσότερες μονογονεϊκές οικογένειες, περισσότερα διαζύγια, περισσότερες περιπτώσεις συνεπιμέλειας. Γι’ αυτό υπάρχει το παράδοξο της στεγαστικής κρίσης σε μια χώρα που ο πληθυσμός της μειώνεται.

― Πόσο επηρεάζει το στεγαστικό η ελληνική κουλτούρα γύρω από την ιδιοκτησία;
Μπορεί να κληρονομείς ένα σπίτι ως ποσοστό ιδιοκτησίας – άλλο πρόβλημα κι αυτό. Και στην Ελλάδα το έχουμε ως λαός: δεν μας πάει να πουλήσουμε το σπίτι μας. Είναι ένα από τα καλά και κακά συγχρόνως της πυρηνικής οικογένειας. Και εξηγώ: Σε μια χώρα του εξωτερικού, όπου δεν συναντάς τόσο έντονα την πυρηνική οικογένεια, ο ηλικιωμένος θα το πουλήσει για να πάει σε οίκο ευγηρίας. Στην Ελλάδα θα το κληρονομήσει ο γιος ή η κόρη, αναπτύσσοντας μεγαλύτερο συναισθηματικό δέσιμο, επειδή είναι το πατρικό, και θα δυσκολευτούν πιο πολύ να το αξιοποιήσουν. Έχουμε λοιπόν ζήτημα με αυτούς τους 3 στους 10 Έλληνες που πρέπει να βοηθήσουμε και είναι κυρίως μικρότερης ηλικίας. Και δεν είναι απλά ότι θέλουμε να βοηθάμε τις νεότερες γενιές. Αν θέλουμε να είμαστε σοβαροί για το δημογραφικό, πρέπει να βοηθήσουμε τα νέα ζευγάρια, γιατί, αν δεν έχεις σπίτι, δεν μπορείς να ξεκινήσεις οικογένεια. Οπότε εμείςστηρίζουμε την ευκολότερη και φθηνότερη πρόσβαση σε κατοικία για τους νέους με την επιστροφή ενοικίου και με τα «Σπίτι μου 1» και «Σπίτι μου 2».

― Κάποιοι λένε ότι το «Σπίτι μου» ανέβασε τις τιμές στα ακίνητα.
Οι δύο έρευνες που υπάρχουν –γιατί δεν υπάρχουν περισσότερες οικονομετρικές έρευνες– δείχνουν ότι οι αυξήσεις των τιμών των ακινήτων εντός της δεξαμενής του «Σπίτι μου 1» και του «Σπίτι μου 2» είναι ακριβώς ανάλογες με τη γενικότερη αύξηση των τιμών.

― Τι προσπαθείτε να πετύχετε με αυτό το πλάνο και γιατί τώρα; Η στεγαστική κρίση δεν προέκυψε χθες.
Ακριβώς επειδή δεν προέκυψε χθες και έχουμε ιστορικά υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης, χρειαζόταν πλέον μια συνολική, ενιαία απάντηση. Η στεγαστική κρίση δεν έχει πολλά χρόνια πίσω της – πέντε, έξι το πολύ. Μετά την πανδημία, με την τεράστια ανάπτυξη του τουρισμού και την έκρηξη της βραχυχρόνιας μίσθωσης, τα ενοίκια άρχισαν σταδιακά να ανεβαίνουν. Και σε τέτοια φαινόμενα υπάρχει πάντα μια χρονική υστέρηση μέχρι να αποτυπωθούν πλήρως και να γίνουν αντιληπτά στην κοινωνία. Ακριβώς επειδή το είδαμε έγκαιρα, φτιάξαμε το πρώτο ενιαίο σχέδιο για τη στέγη – για να προλάβουμε να δώσουμε λύση πριν το πρόβλημα οξυνθεί περισσότερο.

― Ο άνθρωπος όμως που ψάχνει σήμερα σπίτι κάνει σαφάρι για να βρει και ζορίζεται.
Σκεφτείτε τι θα είχε συμβεί αν δεν τα είχαμε κάνει όλα αυτά. Θα ήμασταν σ’ αυτό το σημείο ή σε ακόμα χειρότερο; Αν δεν είχαμε αυτά τα διαφορετικά μέτρα των 6,5 δισ. που μπορεί κανείς να δει στο stegasi.gov.gr, τα πράγματα θα ήταν πολύ πιο δύσκολα για τον κόσμο. Και συνεχώς προσθέτουμε καινούργια μέτρα. Μέχρι και τεχνικά, που βοηθούν εμάς ως πολιτεία να μετρήσουμε πράγματα. Είναι αναγκαία,π.χ., η δημιουργία ενός ενιαίου δείκτη τιμών. Δεν ξέρουμε το πραγματικό ύψος των ενοικίων – αυτό είναι προβληματικό. Γιατί βλέποντας τα δηλωμένα ενοίκια με ένα μέσο ενοίκιο στην Αττική 250 ευρώ, λες ότι κάτι δεν πάει καλά.

― Αυτό πώς θα το διορθώσετε;
Με καταγραφή δεδομένων, καλύτερο συντονισμό και περισσότερα εργαλεία πολιτικής. Γι’ αυτό προχωράμε στη δημιουργία Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής. Η Εθνική Στρατηγική κινείται σε τρεις άξονες: ενίσχυση της ζήτησης, αύξηση της προσφοράς κατοικιών και οριζόντια μέτρα που μας επιτρέπουν να παρακολουθούμε καλύτερα την αγορά και να παρεμβαίνουμε πιο στοχευμένα. Στο κομμάτι της προσφοράς, που είναι και το μεγάλο ζητούμενο, θέλουμε να κινηθούμε πιο δυναμικά. Για παράδειγμα, αξιοποιούμε δημόσια γη για κοινωνικές κατοικίες, ακόμη και για δημόσιους λειτουργούς που υπηρετούν σε περιοχές με μεγάλη στεγαστική πίεση, όπως τα νησιά. Παράλληλα, στο νέο ΕΣΠΑ προβλέπονται 100 εκατ. ευρώ από τα Περιφερειακά Προγράμματα (ΠΕΠ), ώστε γη που ανήκει σε δήμους ή περιφέρειες να χρηματοδοτηθεί και να αξιοποιηθεί για τη δημιουργία κοινωνικών κατοικιών.

― Αυτό όμως δεν είναι «το στεγαστικό», είναι ένα πρόβλημα στα νησιά.
Όχι, γιατί δεν υπάρχει «το στεγαστικό» – αυτό είναι το θέμα. Το στεγαστικό, όπως και το δημογραφικό, είναι τόσο δύσκολο να λυθεί ακριβώς επειδή δεν υπάρχει μία λύση. Αν υπήρχε μία λύση, θα ήταν πολύ πιο απλό.

― Δεν υπάρχει συμπύκνωση ενός προβλήματος;
Είναι ένα άθροισμα πάρα πολλών επιμέρους αλλαγών. Οι περισσότερες λύσεις που έχουμε δώσει επικεντρώνονται στο κομμάτι της ζήτησης. Εκεί που λέμε ότι πρέπει να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση είναι η αύξηση του στοκ των ακινήτων. Έτσι ξεκινήσαμε τώρα το «Ανακαινίζω-Νοικιάζω», όπου για 20.000 ακίνητα, κατά κύριο λόγο κλειστά, δίνουμε έως και 36.000 ευρώ για να ανακαινιστούν – σε όλη την Ελλάδα. Όχι δάνειο, χρήματα. Ανοίξαμε πριν από δύο εβδομάδες και έχουμε ήδη πάνω από 55.000 βεβαιώσεις επιλεξιμότητας.

Η ιδιοκατοίκηση στην Ελλάδα, μολονότι μειώνεται, είναι ακόμα υψηλή. Επτά στους δέκα Έλληνες έχουν το δικό τους σπίτι. Ο στόχος είναι να βοηθήσουμε αυτούς τους τρεις στους δέκα που δεν έχουν και που είναι κυρίως νεότεροι άνθρωποι.

― Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στα κλειστά σπίτια. Πώς θα τα ανοίξετε;
Αυτό το προτεραιοποιούμε. Αλλά γιατί από τις 55.000 βεβαιώσεις μόνο 3.500 ήταν για κλειστά; Γιατί, εντέλει, τα κλειστά ακίνητα είναι πολύ λιγότερα και πολύ πιο προβληματικά απ’ όσο νομίζαμε.

― Γιατί συμβαίνει αυτό;
Νομικές εμπλοκές. Οπότε κι εδώ κάναμε αλλαγή: μέχρι τώρα είχαμε πει ότι πρέπει να έχεις έως και το 50% ενός ακινήτου για να μπεις στο «Ανακαινίζω-Νοικιάζω». Τώρα το κατεβάζουμε στο 20%. Γιατί λέμε ότι ένας παππούς το έχει δώσει στα πέντε εγγόνια του και ο ένας από τους πέντε μπαίνει στα εισοδηματικά κριτήρια. Οπότε κατεβάζουμε το ποσοστό ιδιοκτησίας, ώστε να μπορεί να μπει στο πρόγραμμα. Για να γίνει πιο ευέλικτο.

― Πώς πείθεις κάποιον που έχει την οικονομική δυνατότητα να κρατά ένα ακίνητο κλειστό να το επαναφέρει στην αγορά;
Ποιος έχει ένα κλειστό ακίνητο σήμερα; Αυτός που θεωρητικά έχει την πολυτέλεια να το έχει. Άρα δύσκολα θα τον πιάσουν τα εισοδηματικά κριτήρια. Από την άλλη, δεν μπορεί η κυβέρνηση να βγάλει ένα πρόγραμμα που δίνει 30.000 ευρώ σε κάποιον με φορολογητέο εισόδημα 100.000 ευρώ. Υπάρχει και μια ισορροπία κοινωνικής δικαιοσύνης. Άρα, αν εγώ έχω 100.000 ευρώ εισόδημα και δύο κλειστά ακίνητα επειδή δεν θέλω να πάρω το ρίσκο να τα φτιάξω και να μου τα καταστρέψουν, παραμένει το πρόβλημα των κλειστών ακινήτων και δεν αυξάνεται η προσφορά. Αλλά δεν μπορώ και να περιμένω από την κυβέρνηση να μου δώσει 36.000 ευρώ όταν έχω από μόνος μου πολύ υψηλό εισόδημα. Και βέβαια, είναι και το ότι πάρα πολλά κλειστά ακίνητα είναι ακίνητα στα οποία δεν θέλει να ζήσει κανείς.

― Ρίχνω τρεις έννοιες στο τραπέζι: κοινωνική κατοικία, βραχυχρόνια μίσθωση και Golden Visa. Πώς θα τα αντιμετωπίσετε;
Η κοινωνική κατοικία είναι τεράστιο ζήτημα. Το κομμάτι της αύξησης της προσφοράς στην Ελλάδα έχει πολύ συγκεκριμένους περιοριστικούς παράγοντες. Ποιοι είναι αυτοί; Πρώτος, ότι το 50% των Ελλήνων θέλουν να μένουν στην Αττική. Ο δεύτερος είναι ότι έχουμε πάρα πολλούς πολεοδομικούς περιορισμούς: δεν μπορείς να χτίσεις πολύ ψηλά, δεν μπορείς να πας πολύ χαμηλά λόγω αρχαιολογίας… Και τρίτον, έχεις μια πολυδιάσπαση του κλήρου, που έχει τα καλά της. Ποια είναι τα καλά; Ότι δεν έχεις μεγάλους ιδιοκτήτες όπως στις άλλες χώρες, έτσι στις δεκαετίες του ’60 και του ’70 αυτό ενίσχυσε το μοντέλο της αντιπαροχής, χάρη στο οποίο βρεθήκαμε με τόσο εκτεταμένη ιδιοκτησία γης. Έχει όμως και το κακό της: πας στην Αγγλία και βλέπεις ένα καινούργιο development 400 διαμερισμάτων. Στην Ελλάδα, πλην του Ελληνικού, αυτό το πράγμα δεν υπάρχει. Δεν βρίσκεις εύκολα μεγάλα οικόπεδα για να πας να κάνεις πολλές κατοικίες στην Αττική. Και αυτό ανοίγει λίγο και τη συζήτηση περί σχεδίου πόλεως. Γιατί και στις άλλες πόλεις είναι καθήκον μας ως κυβέρνησης να δούμε τι μπορούμε να χτίσουμε στην περίμετρο ή ακριβώς έξω από την περίμετρο και τι πρέπει ν’ αλλάξουμε εκεί, αν θέλουμε να εξυπηρετήσουμε τον κόσμο.

― Αυτό πηγαίνει μαζί με την κοινωνική κατοικία;
Η κοινωνική κατοικία έχει προς το παρόν δύο κατηγορίες. Η μία είναι σε γη του δημοσίου, σε κτίρια του δημοσίου που σήμερα λιμνάζουν – και πάμε εμείς και τα διαλέγουμε από διάφορα υπουργεία. Κι εδώ, όπως και με τα κλειστά ακίνητα, η κατάλληλη δημόσια γη είναι εντυπωσιακά λιγότερη απ’ ό,τι περιμέναμε.

― Έχει καταμετρηθεί; Έχετε νούμερα;
Έχουμε βγάλει την πρώτη υπουργική απόφαση για τα πρώτα πέντε οικόπεδα, τα οποία ήταν πάρα πολύ δύσκολο να βρεθούν. Οικόπεδα που να είναι καθαρά στην ιδιοκτησία τους, άρτια και οικοδομήσιμα και εντός σχεδίου. Παίρνουμε το know-how από αυτά, ξεκινάμε με αυτά και συνεχίζουμε. Το άλλο, το οποίο για μένα είναι το πολύ μεγάλο στοίχημα και θα βγάλει πολύ μεγαλύτερα νούμερα, είναι οι κοινωνικές κατοικίες στα ανενεργά στρατόπεδα. Όπου ξεκινάμε με 2.300 σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, με fast-track διαδικασίες και αναθέτουσα αρχή τον στρατό, που κάνει τα πράγματα πιο γρήγορα από το γενικό δημόσιο.

― Υπάρχουν καθόλου αντιστάσεις;
Μπορώ να πω ότι μου έκανε μεγάλη εντύπωση, αλλά ναι, έχουμε βρει και αντιστάσεις. Από τη μία έχουμε κόσμο ο οποίος σου λέει «φτιάξε καινούργια σπίτια». Αλλά, όταν πας να τα φτιάξεις στην περιοχή του, σου λέει «όχι εδώ». Ο ένας λέει ότι του κόβει τη θέα στο δάσος. Ο άλλος θεωρεί ότι θα υποβαθμιστεί η περιοχή του. Και λέει «ναι, να κάνουμε σπίτια, αλλά όχι εδώ».

― Πάμε στη βραχυχρόνια μίσθωση. Υπάρχουν περιοχές στην Αθήνα που έχουν «εξευγενιστεί» – τα Εξάρχεια, το Παγκράτι, το Κουκάκι. Ένας άνθρωπος που παίρνει τον μέσο μισθό δεν μπορεί να βρει διαμέρισμα εκεί, καθώς είναι πανάκριβα τα ενοίκια. Τι γίνεται γι’ αυτή την περίπτωση;
Πρόσφατα εντάξαμε αυτές τις περιοχές σ’ εκείνες όπου δεν μπορούν να διατεθούν καινούργια διαμερίσματα σε βραχυχρόνια μίσθωση – όπως και το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης. Και θα ήθελα να δείτε τα στοιχεία των listings στην Αθήνα μετά τα μέτρα της κυβέρνησης, στο stegasi.gov.gr. Βλέπουμε ότι για πρώτη φορά έχουμε πτώση. Το ότι έχουμε πάρει αυτό το μέτρο με το οποίο έχει παγώσει το listing των καινούργιων στα τρία κεντρικά δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας, μαζί με τα λοιπά φορολογικά μέτρα –ότι δεν πληρώνεις φόρο εισοδήματος για τα ενοίκια όταν μετατρέπεις μια βραχυχρόνια μίσθωση σε μακροχρόνια –, βλέπουμε ότι έχει αρχίσει να μετράει.

― Και η GoldenVisa;
Στην Golden Visa οι εποχές αλλάζουν – και στη δική μας περίπτωση, για το καλό της χώρας, άλλαξαν πολύ γρήγορα. Από εκεί που ήμασταν μια οικονομία σαν βαρέλι χωρίς πάτο, ξαφνικά βρεθήκαμε με επενδύσεις από τα τέσσερα στα οκτώ δις – να έρχεται κόσμος εδώ, να θέλει να μείνει, να αγοράζει στην Ελλάδα. Αλλά αυτό βέβαια είχε ένα αναπάντεχο αποτύπωμα σε πληθωριστικές και στεγαστικές πιέσεις. Οπότε, εδώ έχουμε ανεβάσει πολύ το όριο, στις 800 χιλιάδες, για την Golden Visa. Αλλά μαζί με την αύξηση του ορίου έχουμε και το εξής: τη δυνατότητα να πάρεις Golden Visa με μικρότερη επένδυση, των 250 χιλιάδων, σε αλλαγή χρήσης από βιομηχανική και βιοτεχνική σε κατοικία. Στην περιοχή μου, γύρω από τον Πειραιά, μέσα σε έναν χρόνο παραδίδονται από τρεις διαφορετικές, πρώην derelict βιομηχανικές περιοχές –του Κεράνη, ας πούμε, είναι μία από αυτές– 1.200 διαμερίσματα. Έτσι επιτυγχάνεται ο στόχος της αύξησης της προσφοράς.