Η αναθεώρηση του Συντάγματος, το άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών και οι δηλώσεις του Ευάγγελου Βενιζέλου
Ο κ. Βενιζέλος διοργάνωσε μια σύναξη 10 συνταγματολόγων για να υποστηρίξει τη θέση του ότι, αν δεν υπάρξει ένα νέο αφήγημα «εθνικής συνοχής και κοινωνικής συμπερίληψης», τότε η αναθεώρηση του Συντάγματος καθίσταται ένα ζήτημα «τεχνικό και κοινωνικά αδιάφορο». Η ίδια η συνάντηση, ωστόσο, κατέδειξε τις αδυναμίες αυτής της θέσης, καθώς κεντρικό της θέμα αναδείχθηκε το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών. Η αναθεώρησή του δεν είναι ούτε κοινωνικά αδιάφορη ούτε τεχνικό θέμα. Απεναντίας, μπορεί να προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Μια πρόγευση πήραμε στη διάρκεια της εκδήλωσης. Το θέμα που άναψε φωτιές ήταν, βέβαια, η προσθήκη στην αναθεώρηση του 2001 της πρόβλεψης κάθε δικογραφία να πηγαίνει «αμελητί» στη Βουλή. Η δίωξη υπουργών, υποστήριξε ο Νίκος Αλιβιζάτος, έγινε πιο δύσκολη. Έτσι είναι, και αυτός ήταν εξαρχής ο σκοπός της τροποποίησης του σχετικού άρθρου. Και, όχι, δεν κατέληξαν σ’ αυτή τη διατύπωση υπό το πρίσμα της εμπειρίας της δίωξης εναντίον του Ανδρέα Παπανδρέου. Όσοι ζήσαμε εκείνη την εποχή, θυμόμαστε ότι έγινε επειδή κάποιοι υπερδραστήριοι εισαγγελείς ανακινούσαν συνεχώς ζητήματα σε βάρος υπουργών. Άνοιγαν υποθέσεις τις οποίες στη συνέχεια έστελναν στη Βουλή. Η κυβέρνηση τις έκλεινε αλλά έμενε εκτεθειμένη ότι εμπόδιζε τη δικαιοσύνη να κάνει τη δουλειά της. Για να αποφύγει αυτή τη συνεχή διελκυστίνδα, λοιπόν, προστέθηκε το «αμελητί».
Έχουμε δει ποιες είναι οι αντιδράσεις όταν οι δικαστικές αποφάσεις δεν μας αρέσουν
Μια και θα ξεκινήσει η αναθεωρητική διαδικασία, λοιπόν, το άρθρο 86 πρέπει ν’ αλλάξει. Σ’ αυτό δεν υπάρχει ούτε μπορεί να υπάρξει αντίρρηση από καμία πλευρά. Οι δικαστικές έρευνες δεν μπορεί να υπόκεινται σε αμιγώς πολιτικές διαδικασίες. Το πιθανότερο, βέβαια, είναι το πρόβλημα να παραμείνει. Απλώς η αμφισβήτηση θα συμπεριλάβει τους δικαστές. Οι οποίοι θα κατηγορούνται είτε ότι έχουν γίνει υποχείρια της κυβέρνησης είτε ότι ασκούν δικαστικό λαϊκισμό. Έχουμε δει ποιες είναι οι αντιδράσεις όταν οι δικαστικές αποφάσεις δεν μας αρέσουν.
Ακόμα χειρότερα, η σύνδεση της αναθεώρησης με τη δυνατότητα «να ελεγχθούν στην επόμενη βουλευτική περίοδο πολύ συγκεκριμένες ευθύνες της παρούσας κυβέρνησης», όπως ζητά ο Βενιζέλος, είναι βέβαιο ότι θα ανακυκλώσει τις συζητήσεις για το ξυλόλιο και τα μπαζώματα. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, θα συρρικνώσει την αναθεωρητική διαδικασία στις τρέχουσες αντιπαραθέσεις κυβέρνησης-αντιπολίτευσης. Ήδη κυκλοφορούν σενάρια κυβέρνησης «ειδικού σκοπού», που μας γυρίζουν σε ένα ανάποδο 1989. Η επανάληψη της ιστορίας ως φάρσας είναι υπαρκτός κίνδυνος.
Σήμερα, παλιοί πολιτικοί κυρίως, ρίχνουν στην κυκλοφορία διάφορες προτάσεις συνταγματικών αλλαγών εν είδει πανάκειας για την κρίση αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος
Παρ’ όλα αυτά, στη βασική του θέση ο Βαγγέλης Βενιζέλος έχει δίκιο. Το πρόβλημα της χώρας δεν είναι συνταγματικό. Λίγα χρόνια πριν, άλλωστε, στην κορύφωση της κρίσης, μόνο καλά λόγια είχαμε για το Σύνταγμα και για το πώς συνέβαλλε ώστε να αντέξει η Δημοκρατία τις πολιτικές και τις κοινωνικές αναταράξεις. Σήμερα, παλιοί πολιτικοί κυρίως, ρίχνουν στην κυκλοφορία διάφορες προτάσεις συνταγματικών αλλαγών εν είδει πανάκειας για την κρίση αξιοπιστίας του πολιτικού συστήματος. Μακάρι να ήταν τόσο απλό.
Σ’ αυτά τα ζητήματα, βέβαια, δεν υπάρχουν σωστές και λάθος θέσεις. Όλες έχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα. Για παράδειγμα, η κατάργηση του σταυρού προτίμησης (Αλέκος Παπαδόπουλος, Βασίλης Κοντογιαννόπουλος κ.ά.) μπορεί να απελευθερώσει τους βουλευτές και να προσελκύσει κάποιες σοβαρές προσωπικότητες στην πολιτική. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, θα ενισχύσει τη θέση του πρωθυπουργού αλλά και την τάση για αρχηγικά κόμματα. Κι αυτά την ώρα που ασκείται κριτική ότι το σύστημα είναι υπερβολικά πρωθυπουργοκεντρικό.
Ανάλογη κριτική μπορεί να ασκηθεί και στις υπόλοιπες προτάσεις που έχουν γίνει. Για παράδειγμα, το να γίνουν όλες οι περιφέρειες μονοεδρικές (Β. Κοντογιαννόπουλος) θα μετατρέψει το σύστημα ουσιαστικά σε πλειοψηφικό, όταν θεωρούμε ότι είναι αναγκαίο να γίνει περισσότερο αναλογικό (Α. Παπαδόπουλος, αριστερά κόμματα) και πιο αντιπροσωπευτικό. Ταυτόχρονα θα ενθαρρύνει ευκαιριακές συμπράξεις σε τοπικό αλλά και εθνικό επίπεδο.
Κάποιοι, τέλος (Α. Παπαδόπουλος), φτάνουν μέχρι να προτείνουν προεδρικό σύστημα, παρότι η διεθνής εμπειρία έχει δείξει ότι οι κοινωνίες που το έχουν επιλέξει δεν έχουν αποφύγει τα προβλήματα της πόλωσης, της ανόδου του ανορθολογισμού και της αναποτελεσματικότητας. Μια τόσο ριζική τομή, άλλωστε, θέλει περίσκεψη, εξαντλητικό διάλογο, ευρύτερες συναινέσεις και σοβαρή προετοιμασία. Καμία από αυτές τις προϋποθέσεις δεν συντρέχει.
Για να λειτουργήσουν θετικά οι προτάσεις, πρέπει να είναι ενταγμένες σε μια συνολική και συνεκτική αντίληψη για τους θεσμούς και το πολιτικό σύστημα. Κάτι τέτοιο σήμερα δεν έχει υπάρξει από κανένα κόμμα.
Όλες οι προτάσεις, με άλλα λόγια, για να λειτουργήσουν θετικά, πρέπει να είναι ενταγμένες σε μια συνολική και συνεκτική αντίληψη για τους θεσμούς και το πολιτικό σύστημα. Κάτι τέτοιο σήμερα δεν έχει υπάρξει από κανένα κόμμα. Ούτε καν από την κυβέρνηση, η οποία μοιάζει να ανοίγει την αναθεωρητική διαδικασία μόνο και μόνο για να αλλάξει τη θεματολογία στον δημόσιο διάλογο και να φέρει σε δύσκολη θέση την αντιπολίτευση. Να επιδείξει υπευθυνότητα ή να βγει στα κεραμίδια;
Όπως, φυσικά, δεν υπάρχει και αυτό που ζητά ο Βαγγέλης Βενιζέλος, το καινούργιο αφήγημα «εθνικής συνοχής και κοινωνικής συμπερίληψης». Με μία έννοια αυτή την απουσία, ως κρίση του πολιτικού συστήματος και της αντιπολίτευσης ειδικότερα, τη συμβολίζει ο ίδιος ο Βενιζέλος. Ένας πολιτικός με εξαιρετική κυβερνητική θητεία σε δύσκολες συνθήκες και με καταλυτική κοινοβουλευτική παρουσία που έχει βρεθεί εκτός Βουλής. Το χειρότερο ίσως είναι ότι τον έδιωξε το ίδιο του το κόμμα, επειδή κάποιοι δεν άντεχαν τις συγκρίσεις.
15°
