Παντόφλα, το σύμβολο της συστημικής αναρχίας

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός της πολιτικής επικοινωνίας για να καταλαβαίνει ότι τα σύμβολα που χρησιμοποιούν οι πολιτικοί αλλά και άλλα δημόσια πρόσωπα έχουν τεράστια σημασία στο πώς διαμεσολαβούν τα μηνύματά τους σε πολίτες, πελάτες και γενικότερα στην κοινή γνώμη. Είτε ενδυματολογικές επιλογές είτε επιλογές ψυχαγωγίας είτε η διακόσμηση του οίκου πολλές φορές παίρνουν όχι απλά κοινωνικές σημασιοδοτήσεις αλλά ευρύτερα ιδεολογικές.

Το ζιβάγκο του Ανδρέα Παπανδρέου, σύμβολο της μεταπολιτευτικής ριζοσπαστικότητας, τα μουστάκια της κυβέρνησης της Αλλαγής ως σύμβολο σοσιαλιστικής ανδροπρέπειας, το γκολφ του Κωνσταντίνου Καραμανλή, σύμβολο δυτικότροπης αριστοκρατικότητας και ηγετικής μοναχικότητας, οι συχνές επισκέψεις του Κώστα Σημίτη σε θεατρικές παραστάσεις, σύμβολο υψηλών πολιτιστικών ανησυχιών, η αγάπη του Κώστα Καραμανλή για το ποδόσφαιρο, σύμβολο ταύτισης με λαϊκές έξεις. Ένα δείγμα μόνο όσων αντικειμένων και πρακτικών έχουν επιλέξει στο παρελθόν έλληνες ηγέτες για να διαχειριστούν κατά βάση πεδία του ιδιωτικού τους βίου για να αναδείξουν τη διαφορά τους σε σχέση με τους άλλους.

Την περίοδο της οικονομικής κρίσης το στιλ που πάντα έπαιζε τον πολιτικό ρόλο του σε ένα άρρητο επίπεδο άρχισε παραδόξως να γίνεται κυρίαρχο ζήτημα. Η γραβάτα ξαφνικά από σύμβολο ανδρικής κομψότητας, κοινωνικού κύρους και συμβατικότητας με τους κώδικες δημόσιας ευπρέπειας μετατράπηκε σε βασικό ζήτημα ιδεολογικής τοποθέτησης. Δεν ήταν μόνο ότι με αυτό τον τρόπο δηλώνονταν από τους αγραβάτο τους πολιτικούς εγγύτητα με τα λαϊκά ήθη αλλά ότι με κάποιο μαγικό ραβδί αυτό τους μετέτρεπε σε εκπροσώπους της «καθαρής», «πατριωτικής» έναντι της διεφθαρμένης, «προδοτικής» πολιτικής ελίτ. Έτσι, ενώ στην αρχή η έλλειψη γραβάτας είχε κυρίως μια αριστερή ιδεολογική σήμανση, γρήγορα έγινε η πιο απλή και κοινή ένδειξη αντισυμβατικότητας και αρετής και γι’ αυτό σε αυτήν εντάχθηκαν πολιτικοί από όλο το ιδεολογικό φάσμα για να ανταποκριθούν στο ηγεμονικό ρεύμα του εθνικολαϊκισμού. Ως ένα βαθμό ο βασικός εκφραστής αυτής της στιλιστικής πολιτικής καινοτομίας, ο Αλέξης Τσίπρας, άμβλυνε τη σημασία της, όταν αποφάσισε να φορέσει γραβάτα επιτελεστικά για να ανακοινώσει εικονικά το τέλος της μνημονιακής περιόδου το 2018.

Όμως δεν ήταν μόνο η (μη) γραβάτα που έγινε βασικό πολιτικό αξεσουάρ τα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Δίπλα στα πλουμιστά πουκάμισα και τα δερμάτινα μπουφάν του Γιάνη Βαρουφάκη, ένα ακόμη ενδυματολογικό αντικείμενο έκανε την εντυπωσιακή του πολιτική εμφάνιση. Ίσως να το έχουν ξεχάσει πολλοί αλλά η παντόφλα έκανε την πολιτική της εμφάνιση το 2015 με τον επιστημονικό συντονιστή της Επιτροπής Αλήθειας για το Δημόσιο Χρέος Ερίκ Τουσέν, μαρξιστή πολιτικό επιστήμονα που η πρόεδρος της Βουλής τότε Ζωή Κωνσταντοπούλου, ανέθεσε τη μεγαλύτερη των μαχών. Την άρνηση του χρέους. Η εμφάνιση του ημίγυμνου ανδρικού πέλματος σε χώρους θεσμικής ομοιομορφίας ακολουθήθηκε και από τον Κώστα Ζουράρι, βουλευτή των ΑΝΕΛ, ο οποίος δεν επέλεξε την παντόφλα αλλά τα σανδάλια ως πιο αρχαιοπρεπές έμβλημα αντισυμβατικότητας και μιας ακόμη υπενθύμισης πως οι «ωραίοι δεν έχουν χρέη».

Όλες αυτές οι όμορφες και κάπως ξεχασμένες μνήμες του πρόσφατου παρελθόντος ήρθαν να ξυπνήσουν πρόσφατα από ένα πρόσωπο που δεν έχει καταρχήν πολιτικά χαρακτηριστικά. Ο ιδρυτής της Coco Mat, Παύλος Ευμορφίδης, επέλεξε να πάει με σανδάλια στη δεξίωση που παρέθεσε η Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κατερίνα Σακελλαροπούλου, στο Προεδρικό Μέγαρο προς τιμήν του βασιλικού ζεύγους της Ολλανδίας. Όπως ήταν αυτονόητο, ξεσήκωσε μεγάλη αντιπαράθεση στις διαδικτυακές συζητήσεις για το εάν πρέπει να τηρείται το θεσμικό ενδυματολογικό πρωτόκολλο σε τέτοιες περιστάσεις ή όχι. Το ενδιαφέρον όμως ζήτημα δεν είναι μονάχα αυτό, ούτε η έμμεση διαφήμιση που πέτυχε ο συγκεκριμένος επιχειρηματίας για προϊόντα του, αλλά το γεγονός ότι μαθαίνουμε ότι υπήρξε ενεργό μέλος του κινήματος «Δεν πληρώνω» το 2012 καθώς και ότι στην εξήγηση που έδωσε για την επιλογή του επικαλέστηκε τις ενδυματολογικές επιλογές των αρχαίων Ελλήνων που δεν περιλάμβαναν παπούτσια.

Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ακόμη κι αν το τελευταίο διάστημα το στιλ έχει υποχωρήσει από το πολιτικό προσκήνιο, η μεγάλη αξία που πήρε τα προηγούμενα χρόνια θα έρχεται και θα επανέρχεται για να θυμίζει τις μέρες εκείνες που η αντιμετώπιση συνθετότατων οικονομικών προβλημάτων, η κοινωνική ειρήνη, η ίδια η δημοκρατική συναίνεση διακυβεύτηκαν από ένα πουκάμισο αδειανό, μια παντόφλα επαναστατική, απελευθέρωση από τον κόμπο στον λαιμό. Δεν είναι μόνο στην Ελλάδα που η πολιτική αντισυστημικότητα εκφράζεται κυρίως μέσα από ακραίες στιλιστικές επιλογές. Η αχτένιστη κεφαλή του Μπόρις Τζόνσον ή το πορτοκαλί μαλλί του Ντόναλντ Τραμπ είναι μερικά από τα παραδείγματα που καταδεικνύουν ότι οι στιλιστικές παραδοξότητες αποτελούν, για πολύ σημαντικά τμήματα των σύγχρονων προηγμένων κοινωνιών, ενδείξεις μιας «αντικανονικής» ιδεολογικής κατεύθυνσης, πέραν της αριστεράς και της δεξιάς, που υπόσχεται να «ανατρέψει» το πολιτικό σκηνικό και να επιφέρει μια συστημική αναρχία.