Eurovision: Μπαίνοντας στην Ευρώπη τραγουδώντας*

Η επιτυχία στην Eurovision συχνά ερχόταν καθώς οι χώρες κινούνταν προς μια πιο φιλελεύθερη, συμπεριληπτική, δημοκρατική και πλουραλιστική τροχιά. Οι επιτυχίες της Ισπανίας στα τέλη της δεκαετίας του 1960, για παράδειγμα, συνοδεύονταν από την χαλάρωση των κοινωνικών περιορισμών υπό το καθεστώς του δικτάτορα Φράνκο. Η νίκη της Τουρκίας το 2003, ήρθε σε ένα χρονικό σημείο κατά το οποίο κορυφωνόταν η προσπάθεια της Τουρκίας να μπει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. 

Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι οι χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης, που ξεκίνησαν να συμμετέχουν το 1990, αγκάλιασαν τον Διαγωνισμό με αξιομνημόνευτο ζήλο καθώς για αυτές αντιπροσώπευε το υπέρτατο: την Δυτική Ελευθερία. Όταν η Εσθονία έγινε η πρώτη πρώην Σοβιετική χώρα που κέρδισε το 2001, ο τότε Πρωθυπουργός Mart Laar, είπε: «Απελευθερωθήκαμε από τη σοβιετική αυτοκρατορία με το τραγούδι, και τώρα θα *μπούμε στην Ευρώπη τραγουδώντας». 

Η Ουκρανία φυσικά δεν αποτελεί εξαίρεση. Συμμετείχε πρώτη φορά το 2003 και νίκησε για πρώτη φορά το 2004 με το θρυλικό πλέον «Wild Dances» της Ruslana. Η ερμηνεύτρια στην πορεία είχε ενεργή συμμετοχή στην πολιτική ζωή της Ουκρανίας, προωθώντας την φιλοδυτική πτέρυγα της Ουκρανίας. Την επόμενη χρονιά η ουκρανική συμμετοχή υμνούσε την Πορτοκαλί Επανάσταση της Ουκρανίας. Ενώ άλλες χρονιές προώθησε τα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. 

Η φετινή νίκη της Ουκρανίας με το συγκρότημα Kalush Orchestra και το τραγούδι «Stefania» δεν έγινε ούτε λόγω οίκτου για τα δεινά της χώρας μετά την εισβολή της Ρωσίας, ούτε λόγω συμπάθειας. Ένα τραγούδι-ωδή στην μητέρα του τραγουδιστή και στις απανταχού μητέρες, που συνδυάζει φολκ με χιπ χοπ ήχο, ουκρανικά παραδοσιακά όργανα και πιασάρικο ρεφρέν, αποκλειστικά στην ουκρανική γλώσσα και με σκηνική παρουσία-ύμνο στην ουκρανική παράδοση και πολιτιστική κληρονομιά, έγινε εντός της Ουκρανίας ένας άτυπος ύμνος για τον πόλεμο. Και πώς να μην γίνει άλλωστε με στίχους όπως: «Θα βρίσκω τον δρόμο μου προς το σπίτι, ακόμα και όταν όλοι οι δρόμοι είναι καταστραμμένοι». 

Ο Διαγωνισμός πάντα ήταν πολιτικός, όχι μόνο γιατί ως τέτοιον τον αντιλαμβάνονταν τα κράτη, αξιοποιώντας τον ως μια πλατφόρμα ήπιας ισχύος, αλλά και στην πράξη. Η Eurovision είναι η πλατφόρμα εκείνη στην οποία 40 και περισσότερες χώρες της Ευρώπης γιορτάζουν τη διαφορετικότητα, την ανεκτικότητα, τον ριζοσπαστισμό σε ό,τι αφορά την αισθητική, την ανοιχτή σεξουαλικότητα, την ελευθερία. Όσα δηλαδή εχθρεύονται καθεστώτα, όπως αυτό της Ρωσίας, όσα θεωρούν οι απανταχού δικτάτορες ότι αποτελούν χαρακτηριστικά σημάδια ενός ηθικού ξεπεσμού της Δύσης, σημάδια σήψης της φιλελεύθερης, αστικής δημοκρατίας. Είναι εντούτοις όλα αυτά η ειδοποιός διαφορά της Δύσης από την ανελευθερία τους και ναι, είναι τουλάχιστον σημαντικό που το κοινό σε ολόκληρη την ήπειρο, χάρισε την νίκη στην Ουκρανία ακριβώς σε μια τέτοια πλατφόρμα, σε ένα τέτοιο momentum. 

Η χθεσινή νίκη της Ουκρανίας αποτελεί την συνέχεια σε αυτό που η Eurovision έκανε πάντα: την οριοθέτηση των συνόρων της φιλελεύθερης Δύσης. Παρά τον εφήμερο χαρακτήρα των τραγουδιών του, ο Διαγωνισμός, από τη σύλληψή του, αντικατοπτρίζει την πολιτική κουλτούρα, το δημοκρατικό ήθος και τα γεωπολιτικά δεδομένα της Ευρώπης.