Μήπως το σύμπαν αδιαφορεί για σένα;

Ένα πολύ συνηθισμένο κόλπο για να πείσει κανείς τα παιδιά του να κάνουν κάτι που δεν θέλουν είναι να τους υποσχεθεί μια «ανταμοιβή». Περισσότερη ώρα τηλεόραση, περισσότερη ώρα κούνια, περισσότερα απαγορευμένα σνακ, ό,τι ανταποκρίνεται στην ιδέα που έχουν γονιός και παιδί για την καλοπέραση, την οποία κάποιες φορές (πολύ συχνά δηλαδή), πρέπει να στερηθούμε. Μία από τις γνωστότερες συμβουλές επίσης είναι να μην υπόσχεσαι ποτέ στα παιδιά κάτι και να μην το κάνεις.

Τα παιδιά που έχουν μεγαλώσει με αυτή την τακτική, οι περισσότεροι ενήλικες τη στιγμή που μιλάμε, έχουν εμπεδώσει βαθιά ότι για κάθε «θυσία» που κάνουν θα πρέπει να ανταμειφθούν. Τον ρόλο του γονιού έχει αναλάβει στο συλλογικό υποσυνείδητο το σύμπαν, που θα ενθουσιαστεί με το κουράγιο, την υπομονή, την αντοχή μας, και θα μας κάνει ένα γλυκό πατ-πατ στην πλάτη, και θα μας χαρίσει όλα αυτά που μας αξίζουν.

Η έννοια της ενηλικίωσης, όπως αυτή οριζόταν κάποτε, μοιάζει να έχει εκλείψει πλέον οριστικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η αντιμετώπιση της πανδημίας. Οι κυβερνήσεις, αποφασίζοντας ξεκάθαρα να παίξουν τον ρόλο του γονιού, μας υπόσχονταν, εμμέσως πλην σαφώς, ότι, αν αντέξουμε, αν κάνουμε υπομονή, αν μείνουμε στο σπίτι, θα υπάρχει για μας κάποια ανταμοιβή. Ακόμα και το να αποφύγουμε να κολλήσουμε μια, δυνητικά, για πολλούς, θανατηφόρα ασθένεια ήταν κάτι για το οποίο κάποιος θα έπρεπε να μας επιβραβεύσει. Αυτό που έχει σημασία εδώ είναι όλο το ύφος της διαλεκτικής, αυτό που υπονοούσε διαρκώς, «αν είστε καλά παιδιά, θα σας δώσουμε…». Θα σας δώσουμε το δικαίωμα να κυκλοφορείτε ως τα μεσάνυχτα, το δικαίωμα να ακούτε μουσική στα μπαρ, το δικαίωμα να μπαίνετε στους κινηματογράφους. Και επαναλαμβάνω, το θέμα δεν είναι κατά πόσο τα μέτρα, οι απαγορεύσεις, οι όροι της μερικής ή ολικής άρσης τους ήταν λογικά και απαραίτητα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο μας απευθύνονταν οι κυβερνήσεις, στο μεγαλύτερο μέρος του δυτικού κόσμου, τουλάχιστον.

Παράλληλα με τις άμεσες ανταμοιβές που θα λάμβανε κανείς μετά τις «δύο επόμενες κρίσιμες εβδομάδες», η γενική αίσθηση που είχε καλλιεργηθεί ήταν ότι το αργότερο δύο χρόνια μετά την επίσημη έναρξη της πανδημίας θα ανταμειφθούμε με οικονομική ανάπτυξη, ευημερία, ξέφρενα πάρτι, roaring 20s. Κάναμε υπομονή, αντέξαμε, πέρασαν δύο χρόνια, θέλουμε κάποιος να το αναγνωρίσει αυτό, θέλουμε να επιστρέψουμε στην προ-πανδημίας κανονικότητα, όχι έτσι όπως πραγματικά ήταν εκείνη η κανονικότητα αλλά σε αυτήν που έχουμε φτιάξει πια στη φαντασία μας.

Κι αντί για όλα αυτά, τι μας στέλνει το σύμπαν; Έναν πόλεμο μέσα στην Ευρώπη. Την απειλή πυρηνικού ολέθρου. Την απειλή επισιτιστικής κρίσης. Τιμές της ενέργειας στα ύψη. Μια άνοιξη που καθυστερεί να έρθει. Μια γενικευμένη, τεράστια απορία: «Πώς είναι δυνατόν να συμβαίνει αυτό;» και ένα ατελείωτο παράπονο, μια απογοήτευση, μια αίσθηση ότι ζούμε εδώ κάποια τρομακτική αδικία. 

Η νέα τάση που καταγράφουν τα αγγλόφωνα μέσα είναι οι άνθρωποι που δηλώνουν ευθαρσώς ότι πλέον έχουν μπει σε «λειτουργία καλικάντζαρου», με δυο λόγια, δεν τους νοιάζει τίποτα. Κυκλοφορούν με τις πιτζάμες, κοιμούνται όποτε να ’ναι, τρώνε ό, τι να ’ναι, κάνουν ό,τι είναι αντίθετο στη «βελτίωση του εαυτού». Είναι λογικό η διαρκής ματαίωση, η διαρκής απογοήτευση, η διαρκής μετάθεση της βελτίωσης των συνθηκών σε ένα διαρκώς αβέβαιο μέλλον, να κλονίζει ακόμα και τους πιο ανθεκτικούς. Πόσο λογικό είναι όμως, ακόμα και τώρα, η αντίδρασή μας να είναι αυτή του παιδιού που προσπαθεί να εκδικηθεί τον γονιό που δεν το επιβραβεύει, κάνοντας ό,τι μπορεί για να βλάψει τον εαυτό του; Πριν από λίγο καιρό, τέτοιες συμπεριφορές θα ήταν σοβαρή ένδειξη κλονισμού της ψυχικής υγείας, τώρα αντιμετωπίζονται ως φυσιολογικές φάσεις αντίδρασης. Ίσως το τέλος του κόσμου να μην έρθει από κάποιο μεγάλο παιδί που θα πατήσει ένα κουμπί, αλλά από πολλά μεγάλα παιδιά, τσαντισμένα, που δεν τους δίνουν αυτά που τους υποσχέθηκαν, αποφασισμένα να στενοχωρήσουν το σύμπαν προκαλώντας την εξαφάνισή τους, ατομική και συλλογική. Το σύμπαν δεν νοιάζεται.