13χρονα στα πρόθυρα νευρικού κλονισμού

Πριν από δύο περίπου χρόνια, γελούσαμε με τους φίλους μου σχολιάζοντας πόσο γρήγορα μεγαλώνουν τα παιδιά μας, πώς βλέπουμε τον δικό μας χρόνο να λιγοστεύει με κάθε πέντε πόντους που ψηλώνουν, και τι τεράστια υπαρξιακή κρίση μας προκαλεί αυτό. Προχθές βρεθήκαμε να συζητάμε για την υπαρξιακή κρίση που βιώνουν τα 13χρονα πλέον παιδάκια μας. Η κόρη μου έκλαιγε γοερά δηλώνοντας ότι είναι «πολύ παράξενο» που θα γίνει δεκατεσσάρων, ενώ δεν έχει καν συνειδητοποιήσει ότι είναι δεκατριών. Ο γιος της φίλης μου ακριβώς τα ίδια, μετά το πάρτι των γενεθλίων του. Στο πάρτι εντωμεταξύ, εμείς, οι γονείς, πίναμε και λέγαμε ιστορίες από τα παλιά και γελούσαμε χαρούμενοι, ενώ τα τρία δεκατριάχρονα έρχονταν κάθε τόσο και μας διέκοπταν για να συζητήσουν για τα πανεπιστήμια στα οποία θέλουν να πάνε. Ξενερώσαμε και απορήσαμε με την ωριμότητά τους. 

Μετά τα κλάματα, τις κρίσεις και την υπαρξιακή αγωνία που άρχισαν να εκφράζουν, αναρωτηθήκαμε, ως καλοί ενοχικοί γονείς, τι έχουμε κάνει λάθος. Προσπάθησα να το συζητήσω με την κόρη μου, η οποία με ενημέρωσε, σχεδόν περήφανη, ότι η γενιά της, η GenZ, έχει τα μεγαλύτερα ποσοστά κατάθλιψης και αγχώδους διαταραχής. Σε κατάσταση ήπιας κρίσης πανικού άρχισα να ψάχνω τις έρευνες που θα την διέψευδαν. Δυστυχώς, τα στοιχεία ήταν αμείλικτα. Ήδη από το 2017 η γενιά που είναι σήμερα μεταξύ 12 και 24 χρόνων παρουσίαζε σημαντικά αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης σε σύγκριση με τις προηγούμενες. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, 7 στα 10 άτομα αυτής της ηλικιακής ομάδας ανέφεραν συμπτώματα κατάθλιψης και αυτοκτονικές τάσεις.  

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, δεν είναι παράλογο. Η ανέμελη παιδική ηλικία που βιώσαμε όσοι γεννηθήκαμε ως τα μέσα της δεκαετίας του 1990 ανήκει για τα καλά στο παρελθόν. Η νέα γενιά μεγάλωσε με γονείς που χάνουν τη δουλειά τους και ανησυχούν για το αν θα βγάλουν τον μήνα. Η γενιά που μεγαλώνει μέσα στα social media ενημερώνεται διαρκώς για κάθε καταστροφή, κάθε αδικία, ανησυχεί για τον πλανήτη, εκφράζει άποψη για τις αμερικανικές εκλογές ακόμα κι αν ζει στην Ελλάδα. Η αβεβαιότητα για το μέλλον προκαλεί άγχος, και το παρατεταμένο άγχος οδηγεί στην κατάθλιψη. Ωστόσο οι έρευνες, στις ΗΠΑ τουλάχιστον, δείχνουν και προς μια κατεύθυνση που υποψιαζόμασταν αλλά δεν θέλαμε να πολυσκεφτούμε: οι ατέλειωτες ώρες μπροστά σε οθόνες, η έλλειψη ύπνου και η μοναξιά πιθανότατα συνδέονται άρρηκτα με τα προβλήματα ψυχικής υγείας που εμφανίζουν οι έφηβοι. Περνούν λιγότερο χρόνο μαζί με φίλους, χτίζουν λιγότερες στενές σχέσεις και αναλώνονται σε επιφανειακές συζητήσεις μέσω μηνυμάτων. Η πανδημία απλώς ενίσχυσε αυτή την τάση ακριβώς τη στιγμή που και οι ορμόνες της εφηβείας από μόνες τους δημιουργούν τεράστια ταραχή.  

Η, βιαστική ομολογώ, έρευνά μου δεν μου εμφάνισε μελέτες και στατιστικά στοιχεία για την Ελλάδα, κρίνοντας όμως από το περιβάλλον μου, τολμώ να πω ότι η κατάσταση μάλλον δεν διαφέρει και πάρα πολύ. Στην εποχή που όλο και περισσότεροι γονείς συζητούν μισή ώρα με το παιδί τους για να το πείσουν να φορέσει τα παπούτσια του μη τυχόν και του προξενήσουν βαθύ ψυχολογικό τραύμα αν το «διατάξουν», οι ψυχικές διαταραχές εξαπλώνονται ταχύτατα. Οι ενήλικες είναι απασχολημένοι είτε προσπαθώντας να βρουν τις λέξεις που ταιριάζουν για να περιγράψουν τη δική τους ψυχική κατάσταση είτε γράφοντας στο Facebook υπέρ (ή κατά) των εμβολίων, και συνεχίζουν να σκέφτονται ότι τα παιδιά είναι «ανθεκτικά», προσαρμόζονται πιο εύκολα και σίγουρα δεν ταράζονται τόσο από την απόλυτη ανατροπή της καθημερινότητας που συνεχίζουμε να υπομένουμε. 

Το μόνο θετικό που βρήκα ήταν ότι η ίδια μου η κόρη προσπάθησε να με παρηγορήσει λέγοντάς μου «είμαστε όμως και η γενιά που περισσότερο απ’ όλες το αναγνωρίζει και ζητάει βοήθεια». Ας τους δώσουμε τουλάχιστον αυτό.