Το θρασίμι

Σε πολλούς χώρους, κοινωνικούς, πολιτικούς, επαγγελματικούς, συνδικαλιστικούς κ.λπ., ειδικά σε συνθήκες κατάρρευσης αξιακών συστημάτων τα οποία βασίζονταν στο σεβασμό της αξιοκρατίας και στην αναγνώριση της επίμοχθης προσπάθειας (δηλαδή σε νέες πραγματικότητες αποθέωσης της ευκολολογίας και της ευτελολογίας), ευδοκιμεί και αναπτύσσεται το ανθρώπινο και κοινωνικό είδος που θα μπορούσε να αποδοθεί με τον όρο «θρασίμι». Τα βασικά χαρακτηριστικά που το προσδιορίζουν είναι, λίγο έως πολύ, κοινά, ανεξαρτήτως του ειδικότερου χώρου στον οποίο κινείται και δραστηριοποιείται. Σε γενικές γραμμές πρόκειται για τα εξής…

Ανυψωμένος οφρύς, ναρκισσισμός απέραντος, αύθαδες και αύταρκες ύφος, έκφραση υπεροψίας ή απέραντης συγκατάβασης προς τους αλλόγνωμους (οι οποίοι στην καλύτερη περίπτωση αντιμετωπίζονται ως «πλανημένοι», κατά κανόνα δε ως άβουλοι υποταγμένοι ή ως «ψυχοελλειμματικοί»). Άρα…

Βουλησιαρχία χωρίς όρια, αντίληψη των θεόπνευστων «θέλω μας» ως πραγματικότητας –ή ως βάσης ανεμπόδιστης διαμόρφωσης της μελλοντικής πραγματικότητας, η οποία προφανώς θεωρείται εξαιρετικά εύπλαστη–, απόλυτη απουσία ικανότητας αυτοαποστασιοποίησης και κριτικού στοχασμού επί των ιδίων απόψεων, πολλώ μάλλον αυτοσαρκασμού ή αυτογνωσίας, διαρκής αυτοϊκανοποίηση και αίσθημα πληρότητας, ταύτιση τέλος του «ηθικώς ορθού» με το νομοτελειακά αναπόφευκτο. Με άλλα λόγια απουσία ιστορικής συνείδησης που οδηγεί στη «διασάλπιση» της ανάγκης για πλεονασματική, βολονταριστικά προσδιοριζόμενη ασφαλώς, ιστορική ενέργεια. Τέλος…

Πνευματική φυγοπονία και αντίστοιχη ραθυμία σκέψης, αβυσσαλέο έλλειμμα παιδείας, συχνά ακόμη και στοιχειώδους κατάρτισης, αλλά και πλήρης ανικανότητα συνειδητοποίησης αυτού του ελλείμματος, χρησιμοποίηση ωστόσο της ημιμάθειας ως γέφυρας επικοινωνίας με τους εξίσου αδαείς –ίσως όμως έτι αφελέστερους– γνωμακόλουθους, ροπή στην υπεραπλούστευση, απολυτοποίηση του σχετικού, γενίκευση του μερικού, ανικανότητα αντίληψης του διαφορετικού, που τελικά οδηγεί στην ψευδαίσθηση της «απεραντογνωσίας», τόσο μεγαλύτερης όσο πιο χαοτική είναι η αμάθεια.

Συμπέρασμα: Σε ομαλές συνθήκες, που επιτρέπουν την ανάδειξη των ανεπαρκειών του, το θρασίμι κινείται μόνο στη σφαίρα της γραφικότητας. Εφόσον όμως συγκυρίες έκτακτες, που προκαλούν κατάρρευση των παραδοσιακών αναφορών, ασφαλειών και ιεραρχιών του περιβάλλοντος κοινωνικού χώρου, του προσφέρουν ισχύ δυσανάλογη προς την οντότητά του, τότε μετακινείται στο χώρο του επικινδύνου. Και το κακό είναι πως η επικινδυνότητά του συνειδητοποιείται από πολλούς μόνον εκ των υστέρων…

*Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης Παντείου Πανεπιστημίου