Η Χαλκιδική όπως τη θυμόμαστε δεν υπάρχει πια. Πώς ο υπερτουρισμός έκανε το άγιο ελληνικό καλοκαίρι μια νοσταλγική ανάμνηση.
Προσπαθώ να εντοπίσω εκείνο το χαρακτηριστικό που έκανε τη Χαλκιδική μοναδική. Όλα εκείνα που μας έκαναν να λέμε «σαν τη Χαλκιδική δεν έχει». Ή, έστω, να φαντασιωνόμαστε πως δεν έχει. Τιρκουάζ νερά, λευκή άμμος σχεδόν Καραϊβικής, πευκοδάση που σκύβουν μέχρι τη θάλασσα για να δροσιστούν στο αλμυρό νερό.
Η αλήθεια είναι ότι τιρκουάζ νερά υπάρχουν σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Θα τα βρεις στο Ιόνιο, στην Κρήτη, στις Σποράδες στα Δωδεκάνησα και δεν θα αφήσω εκτός ούτε την Πελοπόννησο. Οπουδήποτε αλλού, όμως, οι παραλίες έχουν μεγάλα βότσαλα. Στις Κυκλάδες θα βρεις το τιρκουάζ και τη λευκή άμμο, αλλά το πράσινο περιορίζεται σε λίγα αρμυρίκια, που προσφέρουν σκιά ίσα ίσα για μια δυο ώρες. Αυτός ο συνδυασμός θάλασσας, λευκής άμμου και πεύκου παραμένει σχεδόν αποκλειστικά χαλκιδικιώτικος. Περιγράφω το τοπίο που παραμένει σταθερό, για να αποφύγω να καταλήξω σ’ αυτό που είναι απερίγραπτο. Στην ορμή της αλλαγής της ανθρωπογεωγραφίας.
Οι Έλληνες έχουμε μεγαλώσει με τουρίστες. Κάθε γενιά θυμάται να μοιράζεται την παραλία και τις ταβέρνες με διαφορετικές εθνικότητες. Η δική μου θυμάται Γερμανούς και Βρετανούς. Σήμερα, στα Εξάρχεια ακούω καθημερινά γαλλικά, εβραϊκά, αγγλικά. Δεν με ξενίζει και πολύ, για να είμαι ειλικρινής. Έτσι είναι οι πόλεις. Στη Χαλκιδική, όμως, τα τελευταία χρόνια οι αναλογίες έχουν αλλάξει. Το μέρος δεν φιλοξενεί έναν μεγάλο αριθμό Βαλκάνιων επισκεπτών. Για να το κάνω πιο σαφές, η Χαλκιδική τα καλοκαίρια φιλοξενεί έναν μικρό αριθμό Ελλήνων. Η βαλκανική τουριστική μονοκαλλιέργεια επικράτησε και πλειοψήφησε.
Αναρωτήθηκα πολλές φορές αυτό το καλοκαίρι τι απέγιναν τα εξοχικά των Ελλήνων. Ένα μεγάλο μέρος, όπως μαθαίνω από ανθρώπους της περιοχής, έχει αλλάξει χέρια τα τελευταία χρόνια. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί. Η δεκαετής οικονομική κρίση ανάγκασε πολλές οικογένειες να πουλήσουν το εξοχικό τους για να αποκτήσουν ρευστότητα ή απλώς γιατί δεν μπορούσαν πλέον να το συντηρούν. Αυλές χορταριασμένες, στέγες ετοιμόρροπες. Στα καλοδιατηρημένα εξοχικά θα δεις αυτοκίνητα με βουλγάρικες η βορειομακεδονικές πινακίδες. «Και πού να επισκεφτείς το πρώτο πόδι», με προειδοποιούν από το κοντρόλ.
Μου λείπει το αίσθημα ότι βρίσκομαι σ’ έναν ελληνικό τόπο, όπου μέσα στην καλοκαιρινή τουριστική γλωσσική πανσπερμία θα ακούσεις και τη δική σου γλώσσα
Πριν από λίγες μέρες έπιασα τον εαυτό μου να ενοχλείται όταν μια σερβιτόρα απ’ τη Βουλγαρία έδινε τα μενού, στα βουλγαρικά γραμμένο εννοείται, σε Βούλγαρους θαμώνες αστειευόμενη στη γλώσσα τους. Όχι γιατί μιλούσαν βουλγαρικά. Συνειδητοποίησα ότι βρισκόμουν σε μια παραδοσιακή ελληνική ταβέρνα και δεν άκουγα σχεδόν καθόλου ελληνικά. Μήπως αυτό που με ενόχλησε δεν ήταν οι άλλοι αλλά η απουσία των δικών μας; Μήπως όλο αυτό δεν είναι η φυσική συνέπεια της γεωγραφίας και της οικονομίας. Η Χαλκιδική βρίσκεται δίπλα τους. Δεν υπάρχει τίποτα παράξενο σ’ αυτό. Ίσως το παράξενο είναι ότι οι ίδιοι οι Έλληνες υποχώρησαν.
Όταν συνειδητοποίησα γράφοντας το άρθρο ότι βγάζω –χωρίς πρόθεση– γκρίνια για το άγιο ελληνικό καλοκαίρι, έφταναν τα παράπονα απ’ την Τήνο την Αστυπάλαια τα Κουφονήσια τη Μύκονο και τη Μάνη. Για τη χωριάτικη των είκοσι ευρώ. Για τη φωτορύπανση από τις γιγαντοοθόνες LED πάνω στα κυκλαδίτικα σπίτια. Για το «κυκλοφοριακό» στην Ιταλίδα των Κουφονησίων. Οι μεθυσμένοι Βρετανοί των Μαλίων, που κάποτε συμβόλιζαν όλα όσα δεν μας άρεσαν στον ελληνικό τουρισμό, έγιναν… γατάκια.
Η Ελλάδα του Αυγούστου αλλάζει παντού. Άλλοτε από την υπερτουριστικοποίηση, άλλοτε από τις τιμές, άλλοτε από την αλλοίωση του τοπίου, άλλοτε από την εγκατάλειψη των υποδομών. Κάθε τόπος χάνει κάτι διαφορετικό. Τυχεροί όσοι διατηρούν ένα εξοχικό, ένα πατρικό σ’ ένα χωριό, αν δεν έχει ρημάξει απ’ το δημογραφικό. Αλλά και τούτα τα σπίτια παίζουν κάθε καλοκαίρι μουσικές καρέκλες με τη φωτιά. Του χρόνου η κολόνα της ΔΕΗ που έχει τυλίξει ο κισσός της αυλής μπορεί να αντιδράσει. Κανείς δεν αισθάνεται πλέον απολύτως ασφαλής ότι το σπίτι που έχτιζε μια ζωή ή που κληρονόμησε θα υπάρχει και την επόμενη μέρα.
Οι ευρωπαϊκοί προορισμοί ήταν κάποτε η εναλλακτική για όσους δεν άντεχαν την καλοκαιρινή κάψα. Αλλά κι εκεί ο Αύγουστος γίνεται όλο και πιο δύσκολος. Οι καύσωνες διαρκούν περισσότερο, ενώ η ευρωπαϊκή εμμονή με την απουσία κλιματισμού τις κάνει απαγορευτικές, όσο ελκυστικές κι αν είναι οι τιμές των ξενοδοχείων.
17°
