Σημειώσεις για τον Έβρο

Δεν υπάρχει πιο ιερό πρόσωπο από τον ικέτη. Και αυτή η παραδοχή, όταν είναι ειλικρινής, βρίσκεται στο θεμέλιο κάθε πολιτισμού και κάθε αξίας. Όλα τα άλλα έπονται. Από τη φύση του ο άνθρωπος, όπως όλα τα ζώα, θέλει να επιβιώσει πάση θυσία. Ο πολιτισμός, οι νόμοι, το κράτος, η οικονομία, η τέχνη –όλα αυτά που μας ξεχωρίζουν από τα ζώα– είναι που μας κάνουν να νιώθουμε συμπόνια και να έχουμε ενσυναίσθηση. Και πάλι όχι για «ηθικούς» λόγους ή επειδή ξέρουμε το «καλό». Αλλά γιατί ο πολιτισμός, οι νόμοι, το κράτος, η οικονομία, η τέχνη πλουτίζουν τη ζωή και τη μεγεθύνουν. Κι αυτό το ξέρουμε όλοι, και το επιθυμούμε όλοι. Έστω: οι περισσότεροί μας.

Ένα κομμάτι του πληθυσμού είναι άγριο. Από πάντα ήταν έτσι, δεν άλλαξε κάτι φέτος, τα τελευταία χρόνια ή τον τελευταίο αιώνα. Ίσα ίσα που τα πράγματα μόνο καλύτερα μπορούν να πάνε. Αλλά αυτό το κομμάτι του πληθυσμού είναι εδώ, και είναι άγριο. Έχει προβλήματα, έχει ελλιπή εκπαίδευση, πέρασε άσχημα στο σπίτι του, μεγάλωσε σε τοξικό περιβάλλον – οι αιτίες είναι πολλές, και δεν έχει καν αξία να τις γνωρίζουμε τώρα. Παρ’ όλα αυτά, η μεγάλη πλειονότητα αυτών των ανθρώπων έχει δυσχέρεια επικοινωνίας, είναι λίγο πολύ αναλφάβητοι κι ας έχουν βγάλει ένα λύκειο. Κυρίως: δεν είναι ποτέ σε θέση να καταλάβουν πόσο αβάσιμα πράγματα λένε – με τις γενικεύσεις που επιχειρούν πρώτες πρώτες.

Το διαδίκτυο έχει χίλια καλά και ευτυχώς που υπάρχει. Είναι όμως και φιδοφωλιά. Μόνο στο ελληνόφωνο κομμάτι του υπάρχουν, εκτός όλων των άλλων, και χιλιάδες σελίδες που κάθε μέρα πιπιλίζουν με φρικτά ψεύδη και τρέλες ανθρώπους ευεπίφορους στη χειραγώγηση. Οι περισσότερες δεν λένε στον τίτλο τους ΕΞΩ ΟΙ ΞΕΝΟΙ, λένε συνήθως κάτι αβάσταχτα γλυκερό και κιτς, και είναι γεμάτες καλημέρες και φωτογραφίες με γατάκια και δελφινάκια. Μαζεύουν μάζες χρηστών για να τους έχουν εκεί, καθημερινά. Οι 99 στις 100 έχουν ξένους διαχειριστές. Όταν εκείνοι θέλουν, αμολάνε το δηλητήριό τους, επιχειρώντας ΠΑΝΤΑ ένα πράγμα: την αποσταθεροποίηση: η κακιά Ευρώπη, η κακιά Δύση, οι κακές εκτρώσεις, οι κακοί ξένοι.

Μία μερίδα μεταναστών γίνεται ρατσιστική από μια ριζωμένη μέσα της ανασφάλεια. Είναι πολύ συνηθισμένο, και συμβαίνει σε όλο τον κόσμο, όπου υπάρχουν μετανάστες – και μάλιστα μετανάστες που κακοποιήθηκαν από τους τοπικούς πληθυσμούς μέχρι να γίνουν σε ένα βαθμό αποδεκτοί. Και πάλι, κύριο συστατικό αυτού του ρατσισμού είναι η αμορφωσιά. Δεν μισείς τον άλλο ξένο επειδή θα σου φάει τη θέση που εσύ μόχθησες και τυραννίστηκες για να την αποκτήσεις. Καμιά θέση δεν θα σου φάει. Τον μισείς επειδή κατάντησες γουρούνι και θέλεις να παίξεις τον ρόλο που έπαιζαν οι ντόπιοι όταν ήρθες εσύ. Έτσι, πιστεύεις, θα ριζώσεις ακόμα καλύτερα, και έτσι θα πάρεις την εκδίκησή σου από εκεί που σε παίρνει.

Στον Έβρο και σε συγκεκριμένα νησιά του Αιγαίου τα πράγματα δεν είναι όπως στις πόλεις μας. Οι άνθρωποι εκεί συχνά ζουν καταστάσεις που σε εμάς είναι ξένες και, ομολογουμένως, δεν τις ξέρουμε καλά, τις έχουμε μόνο ακουστά, και χαιρόμαστε γι’ αυτό: νιώθουμε ανακούφιση. Και αν ένα κομμάτι των τοπικών κοινωνιών εκμεταλλεύεται την κατάσταση και κερδίζει από αυτήν (π.χ., όπου υπάρχουν κέντρα μεταναστών, πολλοί ντόπιοι κάνουν καλές δουλειές: πουλάνε προϊόντα, νοικιάζουν σπίτια κ.ο.κ.), τόσο οι ίδιοι όσο και άλλοι νιώθουν συνολικά ριγμένοι. Ο ρατσισμός ανθεί σε (από κάθε άποψη) υποβαθμισμένους τόπους περισσότερο από ό,τι στους άλλους.

Στην Ελλάδα, τη χώρα που όσες δεκαετίες παρακολουθώ το Ευρωβαρόμετρο είμαστε πρώτοι στους αρνητικούς δείκτες και τελευταίοι στους θετικούς, είναι φυσιολογικό να έχουμε πυρήνες ανθρώπων που, σε μια δεδομένη στιγμή, θα μπορούσαν πράγματι να λιντσάρουν άλλους. Είναι αυτοί που αγαπούν τους μάτσο εξουσιαστές (λέγε με Πούτιν, Τραμπ κ.λπ.) και που μισούν ό,τι υπάρχει για να μισούν: τις γυναίκες, τους ξένους, τους αλλόθρησκους, τους γκέι, τα ζώα, τις ελευθερίες, τα δικαιώματα. Ας μη μας παίρνει από κάτω: παντού ευδοκιμούν αυτοί. Τουλάχιστον εδώ οι περισσότεροι έχουν πια περιοριστεί σε συγκεκριμένα ακροδεξιά/εθνικιστικά και ούλτρα λαϊκιστικά κόμματα.