Αυτά που πρέπει να ξέρουμε σήμερα: Διεθνή, τεχνολογία, Τεχνητή Νοημοσύνη, πολιτισμός, και ό,τι άλλο αξίζει να μπει στο ραντάρ μας
Η εβδομάδα ανοίγει με μια επικίνδυνη διεύρυνση του πολέμου στη Μέση Ανατολή, καθώς οι Χούθι έφτασαν ξανά μέχρι το Ριάντ, και με τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα ουκρανική επίθεση με drones εναντίον της Μόσχας, ακριβώς την ημέρα που ολοκληρώνονταν οι ρωσικές «εκλογές». Παράλληλα, η συμφωνία ΗΠΑ-Δανίας αλλάζει τις ισορροπίες στη Γροιλανδία και στην Αρκτική, ο Λευκός Οίκος περνά από τις απειλές στον πραγματικό αποκλεισμό δημοσιογράφων (!!!) και η συζήτηση για την ΑΙ αποκτά μια πολύ μεγαλύτερη οικονομική διάσταση: ποιος θα καρπωθεί την παραγωγικότητα και ποιος θα αγοράζει τι;
Πράγματα που συμβαίνουν σήμερα, που θα συνεχίσουν να μας απασχολούν αύριο, και που θα έχουν οπωσδήποτε μεγάλες επιπτώσεις στο άμεσο μέλλον μας. Είμαστε εδώ για να τα παρακολουθούμε — και όχι μόνο.
5 μεγάλα SOS
1. Οι Χούθι χτυπούν ξανά το Ριάντ
Η κλιμάκωση στην Υεμένη που είδαμε την Παρασκευή απέκτησε μια ουσιαστικά νέα διάσταση μέσα στο Σαββατοκύριακο. Η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε βαλλιστικό πύραυλο των υποστηριζόμενων από το Ιράν Χούθι με στόχο το Ριάντ, στην πρώτη τέτοιου είδους επίθεση εναντίον της πρωτεύουσας μετά τη νέα έξαρση των συγκρούσεων. Οι Χούθι υποστήριξαν, με τη σειρά τους, ότι επιτέθηκαν σε εγκαταστάσεις της Aramco στη Γιανμπού —παραθαλάσσια πόλη και σημαντικό βιομηχανικό λιμάνι της Σαουδικής Αραβίας, στη δυτική ακτή της χώρας κατά μήκος της Ερυθράς Θάλασσας—, ενώ πυρκαγιά εκδηλώθηκε σε δεξαμενή καυσίμων κοντά στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ. Το πρόβλημα αποκτά μείζονα γεωοικονομική σημασία, με απρόβλεπτες συνέπειες: η σαουδαραβική επικράτεια και πιθανώς ποικίλες ενεργειακές εγκαταστάσεις μπαίνουν ξανά απευθείας στο πεδίο της σύγκρουσης, την ώρα που οι Χούθι ενισχύουν τη θέση τους στις ακτές της Ερυθράς Θάλασσας και γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Αναμένουμε την αντίδραση της Σαουδικής Αραβίας, που ίσως απαντήσει με ακόμη μεγαλύτερη στρατιωτική εμπλοκή… Το θέμα είναι τρομερά σοβαρό, και επείγει να επιλυθεί άμεσα.
2. Πάνω από 1.000 ουκρανικά drones εναντίον της Ρωσίας
Η Ουκρανία εξαπέλυσε το Σαββατοκύριακο τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα επίθεση με drones εναντίον της Ρωσίας: χρησιμοποιήθηκαν περισσότερα από 1.000 μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τα μισά από τα οποία κατευθύνθηκαν προς τη Μόσχα, όπου και χτυπήθηκε ένα μεγάλο διυλιστήριο. Η χρονική στιγμή έχει μεγάλη συμβολική δύναμη: η επίθεση συνέπεσε με την τελευταία ημέρα των πρώτων ρωσικών βουλευτικών εκλογών μετά την εισβολή του 2022, τις οποίες ο Πούτιν παρουσίασε σαν μέτρο της λαϊκής υποστήριξης προς τον πόλεμο. Παρά ταύτα, η ουσιαστική εξέλιξη είναι αμιγώς στρατιωτική: η Ουκρανία μεταφέρει πλέον όλο και μεγαλύτερο μέρος του πολέμου βαθιά μέσα στη Ρωσία, συνδέοντας τα πλήγματά της με την οικονομική φθορά της ρωσικής πολεμικής μηχανής. Την ίδια στιγμή, το καθεστώς του Κρεμλίνου επιμένει να στοχεύει με όλες του τις δυνάμεις πολυκατοικίες, σχολεία, νοσοκομεία, τρένα εν κινήσει γεμάτα πολίτες, και εμπορικά καταστήματα…
3. Η Γροιλανδία μένει στη Δανία, οι ΗΠΑ μπαίνουν βαθύτερα στην Αρκτική
Έπειτα από μήνες απειλών και λεονταρισμών του Ντόναλντ Τραμπ ακόμη και για απόκτηση της Γροιλανδίας από την Αμερική με στρατιωτικά μέσα, οι ΗΠΑ, η Δανία και η Γροιλανδία κατέληξαν σε μία πρώτη συμφωνία ασφαλείας που ακολουθεί πολύ διαφορετικό δρόμο. Η κυριαρχία και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας παραμένουν ανέπαφα, ενώ οι ΗΠΑ αποκτούν δυνατότητα σημαντικής διεύρυνσης της στρατιωτικής παρουσίας τους εκεί. Κατά τα άλλα, η συμφωνία αποκλείει στρατιωτική εγκατάσταση ή ευαίσθητες επενδύσεις στρατηγικών αντιπάλων, πρωτίστως δε της Ρωσίας και της Κίνας. Η τελική συμφωνία αναμένεται να υπογραφεί στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, που αρχίζει σήμερα στη Νέα Υόρκη (βλ. και παρακάτω). Η Αρκτική αποκτά ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία: η στρατιωτική ασφάλεια ίσως είναι ο πρώτος λόγος, αλλά οι νέες θαλάσσιες οδοί που ανοίγονται λόγω της απίσχνασης των πάγων και, βέβαια, τα κρίσιμα ορυκτά είναι επίσης κορυφαίοι παράγοντες. Το βασικό ερώτημα είναι πόσο εκτεταμένη θα είναι στην πράξη η νέα αμερικανική παρουσία. Ή αλλιώς: ποιος θα είναι ο επόμενος Πρόεδρος των ΗΠΑ…
4. Ο Λευκός Οίκος έκλεισε την πόρτα σε τρία Μέσα
Οι απειλές έγιναν πράξη το Σάββατο: δημοσιογράφοι του CNN, του MS NOW και του Politico πήγαν στον Λευκό Οίκο για να δουλέψουν και διαπίστωσαν ότι οι διαπιστεύσεις τους είχαν απενεργοποιηθεί· από δημοσιογράφο του Politico κατασχέθηκε μάλιστα και το badge εισόδου. Ο Τραμπ είχε ανακοινώσει μία ημέρα νωρίτερα ότι απαγορεύει την πρόσβαση των τριών οργανισμών επειδή, κατά την άποψή του, μεταδίδουν «fake news», ενώ έχει προειδοποιήσει ότι μπορεί να ακολουθήσουν και άλλα μέσα. Η υπόθεση επομένως μετακινείται πλέον στο συνταγματικό και δικαστικό πεδίο. Αμερικανικά δικαστήρια έχουν επανειλημμένα κρίνει πως, όταν η κυβέρνηση παρέχει δημοσιογραφική πρόσβαση, δεν μπορεί να την αφαιρεί αυθαίρετα επικαλούμενη το περιεχόμενο της κάλυψης. Τα τρία Μέσα έχουν ήδη αφήσει ανοιχτή την προσφυγή στη Δικαιοσύνη. Αυτή εδώ είναι μία (πολύ επικίνδυνη και σημαδιακή) σύγκρουση που μόλις άρχισε.
Δύο εξελίξεις του Σαββατοκύριακου μετακινούν τη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη από τις θέσεις εργασίας στη συνολική λειτουργία της οικονομίας. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο υπολογίζει ότι η ΑΙ θα προσθέσει περί τη μία ποσοστιαία μονάδα στην ευρωπαϊκή παραγωγικότητα μέσα σε πέντε χρόνια, προειδοποιώντας όμως ταυτόχρονα ότι ενδέχεται να αυξήσει τις ανισότητες μεταξύ εργαζομένων, επιχειρήσεων και χωρών. Ακόμη πιο «ενδιαφέρουσα» είναι η προειδοποίηση του Χουάνγκ Γιπίνγκ, μέλους της επιτροπής νομισματικής πολιτικής της κινεζικής κεντρικής τράπεζας: εάν η ΑΙ αυξάνει συνεχώς την παραγωγή χωρίς ανάλογη αύξηση εισοδημάτων (άρα και κατανάλωσης), η Κίνα θα παράγει μεν ακόμη περισσότερα αγαθά που όμως η εσωτερική της αγορά θα αδυνατεί να απορροφήσει. Το ερώτημα είναι θεμελιώδες και αφορά όλες τις οικονομίες: σε έναν κόσμο θεαματικά μεγαλύτερης παραγωγικότητας, ποιος θα έχει αρκετό εισόδημα για να καταναλώνει την επιπλέον παραγωγή; Πάντως όχι εμείς. Σίγουρα όχι εμείς.
ΥΓ: 6. Οι ακροδεξιοί Γερμανοί ξανάρχονται.
Στείλαμε αυτό το κείμενο πριν βγουν τα exit-poll στη Γερμανία, αλλιώς αυτή η μεγάλη και δυσάρεστη είδηση θα ήταν οπωσδήποτε στα 5 SOS. Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, λοιπόν, η ζοφερή ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) επικράτησε στις κρατιδιακές εκλογές συγκεντρώνοντας 37% (+20,3%), υπερδιπλασιάζοντας τα ποσοστά της. Ακολουθούν το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) με 35,5% (-4,1%), η Αριστερά με 7,5% (-2,4%), το Χριστιανοδημοκρατικό Κόμμα (CDU) με μόλις 5,5% (-7,8%), οι Πράσινοι επίσης με 5,5% (-0,8%) και η Συμμαχία Σάρα Βάγκενκνεχτ (BSW) με 5%. Παράλληλα, στο Βερολίνο η Αριστερά κατήγαγε μια πρωτιά με 24,5% (+12,3%), ενώ το CDU υποχώρησε εκεί στο 20% (-8,2%). Η AfD κατέλαβε μόλις την τρίτη θέση με 16% (+6,9%), οι Πράσινοι λαμβάνουν 15% (-3,4%), το SPD συγκεντρώνει 12% (-6,4%) και η BSW ένα 5%. Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς χαρακτήρισε «καταστροφή» την ιστορική ήττα του CDU στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, αποδίδοντάς τη στη σύγκρουση μεταξύ SPD και AfD. Αναφορικά με το Βερολίνο, έκρινε αξιοπρεπές το αποτέλεσμα του υποψηφίου Στέφαν Έβερς, ο οποίος ανέλαβε μετά την παραίτηση του Κάι Βέγκνερ τον Αύγουστο. Ο Μερτς δήλωσε πως εξασφάλισε τη στήριξη της εκτελεστικής επιτροπής του κόμματός του, ανέλαβε την ευθύνη, και δεσμεύτηκε να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις, ζητώντας από τους πολίτες σταθερότητα και υπομονή. Τα πράγματα είναι ιδιαζόντως κρίσιμα στη Γερμανία.
+10 θέματα στο ραντάρ
1. Η ΑΙ αρχίζει να κατασκευάζει τον διάδοχό της: Το Claude «ηγείται» πλέον στο 26% της έρευνας και ανάπτυξης των επόμενων μοντέλων της Anthropic, έναντι ουσιαστικά μηδενικού ποσοστού τον Φεβρουάριο, προσφέροντας για πρώτη φορά έναν μετρήσιμο δείκτη τού πόσο πλησιάζουμε στη λεγόμενη «αναδρομική αυτοβελτίωση» της ΑΙ. Με άλλα λόγια: η τεχνητή νοημοσύνη πέρασε από το στάδιο του απλού εργαλείου στο στάδιο του ενεργού συν-δημιουργού της επόμενης γενιάς της. Στην πράξη, το Claude γράφει πλέον κώδικα, εντοπίζει σφάλματα (bugs), σχεδιάζει δοκιμές, και αξιολογεί αρχιτεκτονικές για νέα μοντέλα. Ουδείς λόγος ανησυχίας!
2. Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αρχίζει σήμερα την πιο κρίσιμη εβδομάδα της: Η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ εισέρχεται στην πιο καθοριστική εβδομάδα των εργασιών της, καθώς σχεδόν 130 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συγκεντρώνονται στη Νέα Υόρκη, θέτοντας στο επίκεντρο της γενικής συζήτησης τις πιο πιεστικές παγκόσμιες προκλήσεις: την αποκλιμάκωση των δύο μεγάλων πολεμικών μετώπων που απειλούν τη διεθνή ασφάλεια, τη λήψη δραστικών μέτρων απέναντι στην κλιματική καταστροφή και την άνοδο της στάθμης της θάλασσας, τη διαμόρφωση ενός παγκόσμιου πλαισίου διακυβέρνησης για την Τεχνητή Νοημοσύνη, καθώς και τη θωράκιση της δημόσιας υγείας μέσω της διεθνούς ετοιμότητας για μελλοντικές πανδημίες. Τα γνωστά θέματα της ατζέντας δηλαδή, τα περισσότερα εκ των οποίων θα χρειαστεί δυστυχώς να ξανασυζητηθούν και στην επόμενη ΓΣ.
3. Ανακαλύψαμε ακόμη ένα σύστημα ομάδων αίματος: Έρευνα (από το NHS Blood and Transplant, το Πανεπιστήμιο του Μπρίστολ κ.ά.) έλυσε ένα μυστήριο που ξεκίνησε εδώ και πάνω από μισό αιώνα, ταυτοποιώντας το γονίδιο MAL σαν ένα ξεχωριστό, εξαιρετικά σπάνιο ανθρώπινο σύστημα ομάδων αίματος, το 47ο στη σειρά, επιτρέποντας πλέον γενετικά τεστ για τον εντοπισμό των ασθενών που στερούνται αυτό το αντιγόνο και κινδυνεύουν από θανατηφόρες αντιδράσεις κατά τη μετάγγιση. Κάθε ζωή μετράει.
4. Η Ευρώπη ετοιμάζεται να αφήσει (επιτέλους) τα παιδιά έξω από τα social media: Το προτεινόμενο EU Kids Act απαγορεύει τους λογαριασμούς στα ΜΚΔ σε άτομα κάτω των 15 ετών, περιορίζει το (ολέθριο) infinite scroll, τις προσωποποιημένες διαφημίσεις και τα λογής εθιστικά χαρακτηριστικά, και απενεργοποιεί εκ προοιμίου τούς λεγόμενους AI companions για ανηλίκους. Αμήν. Ταυτόχρονα, ανοίγει βέβαια (ξανά) η δύσκολη συζήτηση για την επαλήθευση ηλικίας και την (υποτιθέμενη) ιδιωτικότητα…
5. Ένα μόνο κύτταρο γίνεται τέσσερις φορές μικρότερο σε πέντε χιλιοστά του δευτερολέπτου: Ο μονοκύτταρος οργανισμός Spirostomum ambiguum συρρικνώνεται στο ένα τέταρτο του μήκους του με έναν μηχανισμό πρωτεϊνών που λειτουργεί σαν λιλιπούτειο δίχτυ με ελατήρια. Ακούγεται σαν μία απολύτως άχρηστη πληροφορία, αλλά μάλλον δεν είναι: ίσως προσφέρει ιδέες για τεχνητούς μυς εξαιρετικά υψηλής ταχύτητας, που θα βοηθήσουν πολύ κόσμο να σταθεί στα πόδια του, τραυματίες πολέμου και αυτοκινητικών ατυχημάτων, άτομα με κινητικά προβλήματα κ.ο.κ.
6. Όταν τού λέμε «Όχι», ο σκύλος χρησιμοποιεί τον εγκέφαλό του ακριβώς όπως εμείς: Ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα σε 14 σκύλους έδειξαν, κατά τη λεγόμενη «αναστολή μιας συμπεριφοράς» (δηλαδή το «Όχι!» ή το «Μη!» που τους λέμε), έξαρση «δραστηριότητας θήτα» στους μετωπιαίους λοβούς, κάτι που μοιάζει τρομερά με το ανθρώπινο μοτίβο αυτοελέγχου. Ένα μικρό πλην μάλλον συναρπαστικό εύρημα για τη συγκριτική γνωστική λειτουργία. Αν και το αντίθετο δεν ισχύει, οι σκύλοι (το μόνο ζώο που έπλασε με τα χέρια του ο άνθρωπος) μας μοιάζουν παραπάνω από όσο νομίζουμε.
7. Η ζωή μπορεί να γραφτεί και με οκτώ γράμματα: Ερευνητές (με επικεφαλής τον δόκτορα Steven Benner) δημιούργησαν το Hachimoji DNA (από τις ιαπωνικές λέξεις για το «8» και το «γράμμα»), το οποίο προσθέτει 4 συνθετικές νουκλεοβάσεις (S, B, Z, P) στις φυσικές A, C, G, T. Διαπιστώθηκε ότι το συνθετικό αυτό DNA, δεν διατηρεί απλώς τη διπλή έλικα, αλλά η κυτταρική μηχανή (RNA πολυμεράση) μπορεί να το διαβάσει και να το μεταγράψει κανονικά σε RNA. Με τον τρόπο αυτό διευρύνονται οι πιθανότητες τόσο της συνθετικής βιολογίας όσο και της αναζήτησης διαφορετικών μορφών ζωής. (Στον πλανήτη μας, καταρχάς. Μάλλον).
8. Μπορεί μια ατέλεια να ισχυροποιήσει ένα σύστημα; Μία νέα μαθηματική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science (από ερευνητές του Πανεπιστημίου Northwestern με επικεφαλής τον καθηγητή Adilson Motter) δείχνει ότι μικρές διαφορές μεταξύ των στοιχείων ή των συνδέσεων ενός δικτύου (μια ελεγχόμενη «αταξία» ή ετερογένεια) μπορούν να αυξήσουν τη σταθερότητα και την ανθεκτικότητά του σε σχέση με την απόλυτη ομοιομορφία. Η ανακάλυψη αυτή εξηγεί γιατί τα φυσικά οικοσυστήματα και οι νευρώνες σπάνια είναι πανομοιότυπα, ενώ παράλληλα δίνει —παραδόξως— εργαλεία για τον σχεδιασμό πιο ανθεκτικών ηλεκτρικών δικτύων, υλικών και τεχνολογικών υποδομών.
9. Ένα σπασμένο πλευρό μάς διηγείται τη ζωή ενός T-Rex: Το επουλωμένο κάταγμα —ένα απολιθωμένο δίκτυο αιμοφόρων αγγείων και μαλακών ιστών— στο πλευρό του Scotty, του μεγαλύτερου σκελετού τυραννόσαυρου που έχει βρεθεί ποτέ, δείχνει ότι το πελώριο ζώο επέζησε αρκετό καιρό μετά τον σοβαρό τραυματισμό του, που προήλθε από πτώση ή πάλη με άλλο δεινόσαυρο, ή και από τα δύο μαζί, μετατρέποντας —με τεχνικές απεικόνισης με νετρόνια και με κλασικές ακτίνες Χ— ένα απολίθωμα 66 εκατομμυρίων ετών σε μια μικρή προσωπική βιογραφία. Ελλιπή μεν ακόμη, αλλά βιογραφία μια φορά. Η σχετική μελέτη διεξήχθη από το University of Regina στον Καναδά κ.ά., και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Scientific Reports.
10. Ο T-Rex είχε σχεδόν τη δική μας θερμοκρασία: Και επειδή ποτέ δεν είναι αρκετές οι ειδήσεις για τους δεινόσαυρους, νά μία ακόμη. Μέσω μιας προηγμένης τεχνικής ανάλυσης ισοτόπων στο σμάλτο των δοντιών ενός τυραννόσαυρου με το όνομα Thomas, από ερευνητές τού UCLA με επικεφαλής τον καθηγητή Robert Eagle (η σχετική μελέτη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science Advances), είδαμε ότι ο παλιός αφέντης της γης διατηρούσε θερμοκρασία σώματος περίπου 36,3°C βαθμών Κελσίου, σχεδόν όσο κι εμείς δηλαδή (και οι ελέφαντες, απροπό), ή με άλλα λόγια: ναι, αυτή είναι η πρώτη άμεση χημική μέτρηση που επιβεβαιώνει ότι ο T-Rex ήταν ένας δραστήριος, θερμόαιμος θηρευτής.
23°
