Ο Ολεξάντρ Χάρα μιλά για τη Μαριούπολη, τις ρωσικές επιθέσεις και την ιστορική αντοχή των Ελλήνων απέναντι στις αυτοκρατορίες
Ένα 24ωρο πριν συναντηθούμε, το Κίεβο είχε δεχτεί ρωσική πυραυλική επίθεση, με 15 νεκρούς και περισσότερους από 30 τραυματίες. Στο λόμπι κεντρικού ξενοδοχείου της πόλης, ο Ολεξάντρ Χάρα κάθεται με μια φανέλα που γράφει στα ελληνικά: «Όλα καλά και πάντα καλά». Ουκρανός διπλωμάτης και αναλυτής εξωτερικής πολιτικής και διεθνούς ασφάλειας, διευθύνων σύμβουλος του Κέντρου Αμυντικών Στρατηγικών (Centre for Defence Strategies) με έδρα το Κίεβο, εκπροσωπεί την Ομοσπονδία Ελληνικών Συλλόγων Ουκρανίας στο Συμβούλιο Εθνικών Μειονοτήτων της χώρας.
Του ζητώ να συστηθεί. Λάτρης της ιστορίας, απαντά: «Τον 6ο αιώνα π.Χ. Έλληνες εγκαταστάθηκαν στην Κριμαία. Το 1778 η Αικατερίνη Β΄ τους εκτόπισε στις στέπες της Αζοφικής, κι από τότε υπάρχει διαρκώς ελληνική παρουσία εκεί. Η Μαριούπολη είναι η ανεπίσημη πρωτεύουσα των Ελλήνων της Ουκρανίας». Ο πατέρας του κατάγεται από το Μπουγκάς, ένα μικρό χωριό στα μισά του δρόμου από τη Μαριούπολη προς το Ντονέτσκ, όπου γεννήθηκε ο ίδιος. Η μητέρα του είναι λευκορωσικής καταγωγής, «οπότε είμαι ο πρώτος μισός Έλληνας της οικογένειας στο αίμα. Το σημαντικότερο όμως δεν είναι το αίμα, είναι η ταυτότητα».
Ο Χάρα δεν μιλάει ελληνικά, γνωρίζει μόνο κάποιες λέξεις. Ο πατέρας του μιλά τα Ρουμέικα, «τη δική μας εκδοχή της γλώσσας». Ο γιος του, με ακόμα λιγότερο ελληνικό αίμα, «αυτοπροσδιορίζεται ως πολιτικά Ουκρανός και εθνοτικά Έλληνας».
Το 1937 οι μπολσεβίκοι σκότωσαν την πνευματική ελίτ των Ελλήνων της Ουκρανίας. Γι’ αυτό, λέει, οι Έλληνες είναι η δεύτερη πιο εκρωσισμένη μειονότητα μετά τους Εβραίους, γι’ αυτό και η δική του μητρική γλώσσα είναι τα ρωσικά. Από τα τέλη της δεκαετίας του ’80 ήρθε η αναγέννηση: η Ομοσπονδία Ελληνικών Συλλόγων ενώνει σήμερα 35 συλλόγους σε 15 περιφέρειες και έχει εκπροσώπηση στη Θεσσαλονίκη.
Σήμερα συμμετέχει στο Συμβούλιο Εθνικών Μειονοτήτων και λέει ότι η ουκρανική κυβέρνηση έχει καταρτίσει, σε συνεννόηση με τους Ευρωπαίους, σχέδιο για την προστασία των γλωσσικών και μειονοτικών δικαιωμάτων. Για τον ίδιο, αυτό αφορά τόσο την εθνική ενότητα όσο και την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας.
Το 2014 «τα μισά χωριά μας βρέθηκαν υπό κατοχή. Τη Μαριούπολη την υπερασπίστηκαν τότε οι ήρωες του Αζόφ». Και μετά το 2022. Οι Ρώσοι κατέστρεψαν το λαογραφικό μουσείο των Ελλήνων της Ουκρανίας, το πανεπιστήμιο μεταφέρθηκε στο Κίεβο. «Το 80% των ελληνικών χωριών, ασφαλώς και η Μαριούπολη, που την ισοπέδωσαν οι Ρώσοι βάρβαροι, βρίσκονται σε κατεχόμενο έδαφος. Είμαστε σχεδόν εξαφανισμένοι. Οι Ρώσοι μάς σκοτώνουν ως κοινότητα».
Δέχτηκαν άραγε κάποια βοήθεια από την ελληνική κυβέρνηση μετά τη ρωσική εισβολή; «Δεν θα το έλεγα. Πιστεύω πως απλώς δεν καταλαβαίνουν τι να κάνουν, γιατί δεν ξέρουν πόσοι Έλληνες υπάρχουν στα ελεύθερα εδάφη». Ούτε η Ομοσπονδία το ξέρει, γι’ αυτό ξεκινά μια διαδικτυακή καταγραφή. Το βέβαιο είναι ότι πολλοί είναι ακόμα στα κατεχόμενα, «και οι Ρώσοι τους χρησιμοποιούν ως κρέας για τα κανόνια, τους στρέφουν εναντίον των συμπατριωτών τους». Έχει ακόμα συγγενείς εκεί. Δύο ανίψια του είναι σε ηλικία επιστράτευσης, ο ένας κρύβεται στην Κριμαία. Άλλοι δραπέτευσαν και κατατάχθηκαν στον ουκρανικό στρατό. «Ένας πολέμησε στο Αζόφ, τραυματίστηκε, τώρα αναρρώνει και σχεδιάζει να ξαναπάει. Θέλει να απελευθερώσει τον τόπο του».
Του επισημαίνω ότι σε μερίδα της ελληνικής κοινής γνώμης η λέξη Αζόφ ισοδυναμεί με κατηγορία περί ναζισμού. «Ναζί και φασίστες είναι όσοι κατακτούν άλλες χώρες. Η ανεξάρτητη Ουκρανία δεν επιτέθηκε ποτέ σε κανέναν. Οι Ρώσοι πολέμησαν στην Τσετσενία, στη Γεωργία, στη Μολδαβία, στη Συρία, στη Λιβύη, και επιτέθηκαν στην Ουκρανία δύο φορές. Ποιος είναι ο φασίστας;». Θυμάται μια κουβέντα με την Αλεξάνδρα Προτσένκο-Πιτσαντζή, για δεκαετίες επικεφαλής της Ομοσπονδίας, σήμερα στη Θεσσαλονίκη. Τη ρώτησε αν οι Αζοφίτες ενόχλησαν ποτέ τους Έλληνες. «Μου είπε: τους είμαστε ευγνώμονες, γιατί υπερασπίστηκαν τη Μαριούπολη και έφεραν τάξη».
Για τον ίδιο, το Αζόφ «ήταν η αντίδραση του ανοσοποιητικού συστήματος της ουκρανικής κοινωνίας. Το 2014 ούτε η κυβέρνηση ούτε ο στρατός μπορούσαν να απωθήσουν τους Ρώσους, οπότε ντόπιοι από το Ντονέτσκ πήραν τα όπλα για να υπερασπιστούν τα σπίτια τους. Πολλοί είναι ρωσόφωνοι, πολλοί εθνοτικά Ρώσοι». Ο εθνικισμός τους, επιμένει, είναι αμυντικός: «Θέλουμε τη χώρα που αναγνωρίζει η διεθνής κοινότητα». Σήμερα το Αζόφ είναι από τις καλύτερες ταξιαρχίες, «και η μόνη ιδεολογία που επιτρέπεται στις μονάδες μας είναι ότι είναι πολίτες της Ουκρανίας. Ο αρχιραβίνος του Κιέβου συναντιέται με τον διοικητή του Αζόφ, ο οποίος πηγαίνει στο Πάσχα των Εβραίων».
Ολεξάντρ Χάρα
Ένας τσάρος που ελέγχει νομοθετική, δικαστική και εκτελεστική εξουσία, καμία ελεύθερη ενημέρωση, αντίπαλοι στη φυλακή ή νεκροί. Η Ρωσία είναι φασιστικό κράτος
Παραδέχεται ότι η Ουκρανία «θα μπορούσε να κάνει περισσότερα» ενάντια στην προπαγάνδα, «αλλά η Ρωσία την τροφοδότησε με δισεκατομμύρια, αγοράζοντας δημοσιογράφους της αριστεράς και της δεξιάς στην Ευρώπη». Και προτείνει ένα τεστ: «Πάρτε τη λίστα του Ουμπέρτο Έκο στον «Αιώνιο φασισμό» και συγκρίνετε. Ένας τσάρος που ελέγχει νομοθετική, δικαστική και εκτελεστική εξουσία, καμία ελεύθερη ενημέρωση, αντίπαλοι στη φυλακή ή νεκροί. Η Ρωσία είναι φασιστικό κράτος».
Η Επανάσταση της Αξιοπρέπειας
Του ζητώ να αυτοπροσδιοριστεί – ποια είναι η δική του ταυτότητα. «Πολίτης της Ουκρανίας. Ευρωπαίος, ασφαλώς, αλλά ξεκινώ από την Ουκρανία». Περιγράφει την Ουκρανία ως μια αρχαία κοινωνία αλλά ένα πολύ νεότερο έθνος, που από το 1991 «εφευρίσκει ξανά τι σημαίνει Ουκρανός» – και η απάντηση είναι πολιτική ταυτότητα, όχι εθνοτική. Το 2014 ήταν το σημείο καμπής, «καθώς στο Μαϊντάν ήταν όλες οι μειονότητες και όλες οι θρησκείες, εκτός από τη ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία».Υπήρχαν ακόμη και Ρώσοι διαδηλωτές με ρωσική σημαία. «Το Μαϊντάν δεν ήταν εναντίον της Ρωσίας. Θέλαμε να γίνουμε μέρος της πολιτικής και οικονομικής Ευρώπης».
Πήγαινε με τον γιο του, οκτώ χρονών τότε, «και σήμερα μου λέει ότι εκεί διαμόρφωσε την πολιτική του συνείδηση». Η κινητοποίηση ξεκίνησε με αίτημα την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, όταν ο Γιανουκόβιτς, υπό την πίεση του Πούτιν, έκανε πίσω από τη συμφωνία με την ΕΕ. «Όταν όμως η αστυνομία ξυλοκόπησε άγρια τους φοιτητές, το ερώτημα έγινε: επιτρέπουμε να δέρνουν τα παιδιά μας στον δρόμο χωρίς συνέπειες; Γι’ αυτό τη λέμε Επανάσταση της Αξιοπρέπειας».
«Δεν μπορούμε να ξεκουραστούμε»
Πώς αντέχει με τις σχεδόν καθημερινές επιθέσεις: «Είναι μαραθώνιος. Δεν μπορούμε να ξεκουραστούμε». Μένει στην αριστερή όχθη, μακριά από στρατηγικές υποδομές. Θεωρεί μικρότερη την πιθανότητα να αποτελέσει η περιοχή του άμεσο στόχο, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αισθάνεται ασφαλής. Λίγες ώρες πριν βρεθούμε, οι Ρώσοι χτύπησαν έναν κόμβο τροφίμων στο Μπροβαρί. «Χτυπούν σχολεία, εκδοτικούς οίκους, κατέστρεψαν εργοστάσια στο Χάρκοβο και στο Κίεβο που τύπωναν σχολικά βιβλία στα ουκρανικά. Είναι πολιτισμική γενοκτονία. Στη Χερσώνα κάνουν σαφάρι ανθρώπων με μικρά drones. Πρόσφατα σκότωσαν μια ηλικιωμένη που διάβαζε ένα βιβλίο σε παγκάκι έξω απ’ το σπίτι της».
Δεν μπορείς να είσαι κάθε δευτερόλεπτο σε συναγερμό, η βιολογία μας δεν το επιτρέπει. Οι άνθρωποι βγαίνουν στους δρόμους, στα καφέ, κάνουν τέχνη
Επιμένω: Πώς αντέχει; «Δεν μπορείς να είσαι κάθε δευτερόλεπτο σε συναγερμό, η βιολογία μας δεν το επιτρέπει. Οι άνθρωποι βγαίνουν στους δρόμους, στα καφέ, κάνουν τέχνη. Αν περπατήσεις στο Κίεβο χωρίς να ξέρεις, δεν καταλαβαίνεις ότι είσαι σε εμπόλεμη χώρα».
Και συνεχίζει: «Η αντοχή είναι κληρονομιά. Η προγιαγιά μου διηγούνταν πώς, στον Χολοντομόρ, πήγαινε νύχτα με την αδελφή της στα θερισμένα χωράφια να μαζέψει σπυριά σιταριού. Αν σ’ έπιαναν με μια χούφτα, σε εκτελούσαν. Έξι εκατομμύρια πέθαναν από την πείνα, Έλληνες ανάμεσά τους».
Για το τέλος του πολέμου, η απάντηση ταιριάζει με τη στάμπα της φανέλας του. «Είμαι αισιόδοξος. Όλες οι αυτοκρατορίες κατέρρευσαν και η Ρωσία είναι η τελευταία. Αυτοκρατορία χωρίς επέκταση δεν υπάρχει – και δεν μπορούν να πάνε ούτε δυτικά ούτε ανατολικά». Το μέγεθος της Ρωσίας ήταν «πλεονέκτημα από πριν από τα drones και τους πυραύλους, τώρα είναι μειονέκτημα: δεν μπορούν να καλύψουν με αντιαεροπορικά τα διυλιστήρια και τις υποδομές τους. Είναι πόλεμος φθοράς. Χάνουμε ανθρώπους, εδάφη, πόρους, αλλά κι αυτοί είναι στο χείλος».
«Ακόμη κι αν ο πόλεμος τελειώσει, η Ουκρανία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μια δημογραφική καταστροφή», συμπληρώνει, εκτιμώντας ότι η χώρα θα πρέπει να φέρει πίσω πολίτες που έφυγαν στο εξωτερικό, να ενισχύσει τις γεννήσεις και να προσελκύσει μετανάστες για να στηρίξει την οικονομία και τον στρατό της.
Τα κατώτερα στρώματα πλουτίζουν από τον πόλεμο: παίρνουν ένα εκατομμύριο ρούβλια για να σκοτώσουν Ουκρανούς και αγοράζουν αυτοκίνητο και διαμέρισμα
Πώς και πότε εκτιμά ότι θα τελειώσει ο πόλεμος. Δεν περιμένει τέλος φέτος, «μάλλον ούτε του χρόνου, εκτός αν έρθει ένας μαύρος κύκνος: κατάρρευση της ρωσικής οικονομίας ή κάτι στον Πούτιν. Ο Πούτιν είναι συνάρτηση της ρωσικής κοινωνίας. Εγκρίνουν τους αυτοκρατορικούς του στόχους, εγκρίνουν τη δολοφονία Ουκρανών, το βλέπεις στα κοινωνικά δίκτυα. Τα κατώτερα στρώματα πλουτίζουν από τον πόλεμο: παίρνουν ένα εκατομμύριο ρούβλια για να σκοτώσουν Ουκρανούς και αγοράζουν αυτοκίνητο και διαμέρισμα». Η Ρωσία «είναι μια χώρα κολλημένη στον 16ο αιώνα, όταν ο Ιβάν ο Τρομερός κατέκτησε το Καζάν κι έστρεψε το βλέμμα στο Κίεβο».
Ακόμα κι αν παγώσει η γραμμή του μετώπου, «κανείς δεν θα δεχτεί την απώλεια εδαφών». Και παρότι είναι από το Ντονέτσκ, η Κριμαία είναι για εκείνον το ζωτικό σημείο. «Η καταγωγή μου περνά από τη μινωική Κρήτη, την κλασική Ελλάδα, το Βυζάντιο, την Κριμαία, το Ντονέτσκ, το Κίεβο. Η Κριμαία ανήκει στους Ουκρανούς, στους Έλληνες, στους Τατάρους».
«Πρέπει να σταματήσουμε τους βαρβάρους»
Του ζητώ ένα μήνυμά του προς τους Έλληνες και προς την Ευρώπη. «Η Ουκρανία είναι σήμερα σε λάβα. Πολεμάμε μια αυτοκρατορία και θέλουμε να είμαστε ελεύθεροι να διαλέξουμε τον δρόμο μας. Άνθρωποι έρχονται να πολεμήσουν εδώ όχι για χρήματα. Εδώ κρίνεται το μέλλον της Ευρώπης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ με τη σημερινή τους μορφή δεν θα μπορέσουν να προστατεύσουν τις ελευθερίες των Ευρωπαίων. Έχουμε τη Ρωσία, τις ΗΠΑ εχθρικές προς την ΕΕ και μια Κίνα που θέλει να συνομιλεί με κάθε έθνος ξεχωριστά. Η Ευρώπη πρέπει να ενωθεί περισσότερο, να γίνει πιο ανταγωνιστική, να επεκταθεί. Βλέπω την Ουκρανία, τη Λευκορωσία, τη Γεωργία, τη Μολδαβία ως κομμάτι της Ευρώπης. Έτσι θα αποτρέψει τη Ρωσία. Πρέπει να σταματήσουμε τους βαρβάρους».
Η Αλίνα Πολιακόβα, η Μιροσλάβα Ζαβάντσκα και ο Μιχάιλο Τκατς μιλούν από τα γραφεία της Ukrainska Pravda στο Κίεβο, λίγες ώρες μετά από μία ακόμη ρωσική επίθεση
17°
