Η oυκρανή βουλεύτρια μιλά για τον πόλεμο, την κριτική στον Ζελένσκι, τις εκλογές εν μέσω σύγκρουσης και την απειλή της Ρωσίας για την Ευρώπη
Η έκρηξη ακούγεται λίγο μετά τον συναγερμό. Η Σοφία Φεντίνα παραμένει ψύχραιμη, εκτιμά ότι η έκρηξη είναι μακριά μας. Συνεχίζει με το ίδιο πάθος από εκεί όπου είχε σταματήσει.
Συνέντευξη με την Σοφία Φεντίνα, βουλεύτρια και πολιτική αντίπαλο του Ζελένσκι
«Είμαι Ουκρανή. Είμαι περήφανη Ουκρανή». Για τη Σοφία Φεντίνα αυτή είναι η πεμπτουσία της ταυτότητάς της. Έτσι το νιώθει. Κι έτσι απάντησε αυθόρμητα όταν, στην έναρξη της συζήτησής μας, της ζήτησα να συστηθεί στο ελληνικό κοινό.
Αντιπολιτευόμενη βουλεύτρια του ουκρανικού κοινοβουλίου, άλλοτε η «φωνή» του Euromaidan στο Λβιβ – μια γυναίκα με πολλές ιδιότητες. Είναι διδάκτωρ πολιτικών επιστημών, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου του Λβιβ, τραγουδίστρια, τηλεοπτική παρουσιάστρια και εθελόντρια του ουκρανικού στρατού. Εδώ και 3 χρόνια είναι και η μητέρα ενός αγοριού. Αλλά σημαντικότερη θεωρεί την ιδιότητα της Ουκρανής.
Σοφία Φεντίνα
Από το 2022 έχουμε λογοκρισία σε όλα τα μέσα. Έχουμε μια πλήρως μονοπωλιακή σφαίρα πληροφόρησης
Συναντηθήκαμε σε ένα γεωργιανό εστιατόριο κοντά στη Βερχόβνα Ράντα, την ουκρανική Βουλή – το προηγούμενο βράδυ το Κίεβο έχει δεχτεί πυραυλική επίθεση που άφησε πίσω της δεκαπέντε νεκρούς. Η Φεντίνα ήρθε πεζή και μόνη – χωρίς αστυνομική συνοδεία. Τα αγγλικά της πολύ καλά – σε αυτή τη γλώσσα κάνουμε τη συνέντευξη. Ο λόγος της συγκροτημένος, ωστόσο τα εσωτερικά τραύματά της είναι εμφανή – υπάρχουν στιγμές που βουρκώνει, η φωνή της σπάει και δακρύζει.
Από το 2014 η Φεντίνα ξεκίνησε να δίνει συναυλίες, με όλα τα έσοδα να διατίθενται στον στρατό. Με εθελοντικές ομάδες οργάνωναν εράνους και λαχειοφόρους, συγκέντρωναν εξοπλισμό και τον παρέδιδαν στις μονάδες. Τώρα, ως βουλεύτρια, η μάχη που δίνει στο κοινοβούλιο είναι διαφορετική. «Παλεύω για τα κονδύλια, για τον στρατιωτικό προϋπολογισμό, για τις προμήθειες, για την προστασία των στρατιωτών στα δικαστήρια. Και από τους ίδιους τους διοικητές τους – κι από τις ανόητες αποφάσεις της κυβέρνησης».
Πριν από περίπου έναν μήνα, υποστηρίζει, μεταφέρθηκαν 40 δισεκατομμύρια γρίβνες από τον στρατιωτικό προϋπολογισμό σε δαπάνες που η ίδια χαρακτηρίζει ανόητες: χίλιες γρίβνες σε κάθε Ουκρανό, δωρεάν ιατρικός έλεγχος για όσους έχουν περάσει τα σαράντα, δωρεάν εισιτήρια για διαδρομές που κανείς δεν χρειάζεται να κάνει. «Αυτά τα χρήματα ξοδεύτηκαν για την προσωπική προβολή του προέδρου. Και τώρα μας λείπουν πάνω από 300 δισεκατομμύρια γρίβνες για να καλυφθούν οι μισθοί των στρατιωτικών».
Όσα ακολουθούν είναι η θέση μιας πολιτικής αντιπάλου του Ουκρανού προέδρου, όχι ουδέτερη περιγραφή. Της είχαν προτείνει να μπει στη Βουλή ήδη από το 2014, μετά το Euromaidan, και είχε αρνηθεί σε κάθε κόμμα, γιατί ήθελε να μείνει στο πανεπιστήμιο και «να μεγαλώσει μια νέα γενιά Ουκρανών». Άλλαξε γνώμη το 2019, όταν ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήρθε στην εξουσία. Αναγνωρίζει ότι είναι ο πρόεδρος και ο αρχιστράτηγος, αλλά δεν διστάζει να του ασκήσει οξεία κριτική.
Το εξηγεί ανατρέχοντας στην εποχή που ήταν κωμικός. «Κορόιδευε υπερβολικά κάθε ιερή έννοια για τους Ουκρανούς», λέει, αναφέροντας την ταυτότητα, το Χολοντομόρ και τους ανθρώπους που σκοτώθηκαν στο Μαϊντάν. Ήταν κωμικός τότε, το αναγνωρίζει, «αλλά, όταν έγινε πρόεδρος, όφειλε να ζητήσει συγγνώμη από τους Ουκρανούς».
Η αντιπαράθεσή της με τον Ζελένσκι είχε αρχίσει ήδη από το 2019, όταν αντιτάχθηκε δημόσια στην αποχώρηση ουκρανικών στρατευμάτων από το μέτωπο. Από τις δηλώσεις της στο πλαίσιο εκείνης της σύγκρουσης προέκυψε δίωξη εναντίον της και μιας φίλης της που σήμερα υπηρετεί στον στρατό, με απειλούμενη ποινή έως πέντε ετών. Η υπόθεση, σύμφωνα με την ίδια, διήρκεσε πέντε χρόνια και συνεχίστηκε ακόμη και μετά την ολοκληρωτική εισβολή. Η Φεντίνα επιμένει ότι, παρά τον θεσμικό ρόλο του Ζελένσκι, πολλές από τις επιλογές του και της ομάδας του δεν υπηρετούν, κατά την άποψή της, τα συμφέροντα του ουκρανικού κράτους.
Ασκεί ιδιαίτερα σκληρή κριτική στον ενιαίο «τηλεοπτικό μαραθώνιο». Αναφέρεται στα αντιπολιτευόμενα κανάλια που έπαψαν να μεταδίδονται ψηφιακά το 2022 χωρίς επίσημη απόφαση και χωρίς εξήγηση, και στο Telegram, που έγινε «πληροφοριακό όπλο». Σε αυτές τις συνθήκες «κανένας υποψήφιος δεν μπορεί να κάνει ανοιχτή και ελεύθερη εκστρατεία».
Απορρίπτει και την ιδέα της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας μέσω της εφαρμογής Diia, που έχει σχεδόν κάθε Ουκρανός. «Το 2022 ειδικοί κυβερνοασφάλειας ανέφεραν ότι πριν από την εισβολή τα δεδομένα δεκαπέντε εκατομμυρίων Ουκρανών είχαν βρεθεί στο Darknet». Με βάση αυτά τα δεδομένα, υποστηρίζει, οι Ρώσοι πήγαιναν σπίτι με σπίτι κι έψαχναν ανθρώπους, που κατέληγαν σε στρατόπεδα και φυλακές. «Το Diia δεν είναι ασφαλές. Και η ηλεκτρονική ψηφοφορία δεν προβλέπεται από τον νόμο».
Η μόνη διέξοδος για πραγματικές εκλογές είναι μια κατάπαυση πυρός που θα κρατήσει τουλάχιστον έξι μήνες. «Το ερώτημα είναι πώς θα κάνεις τον Πούτιν να δεχτεί μια τέτοια εκεχειρία».
Για το πώς σταματάει ο πόλεμος απαντά σε τρία σημεία. Πρώτον, να κλείσει ο ουρανός πάνω από την Ουκρανία ή να κοπεί η παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων, γιατί ο ουκρανικός στρατός μπορεί να αντέξει τα πάντα εκτός από τις βαλλιστικές επιθέσεις, που σκοτώνουν αμάχους. Δεύτερον, κυρώσεις, σε συνδυασμό με τα χτυπήματα σε ρωσικές αλυσίδες λιανικής όπως η Wildberries, που κόβουν έσοδα από τον προϋπολογισμό της Μόσχας. Τρίτον, το πετρέλαιο: «Εξαιτίας της απόφασης του Τραμπ για τον πόλεμο στον Περσικό Κόλπο, η Ομοσπονδία της Μόσχας είχε αύξηση εσόδων». Το ζητούμενο είναι να ομαλοποιηθεί η κατάσταση στον Κόλπο και να αποκοπεί η Μόσχα από αυτές τις διαδρομές τροφοδοσίας. «Αν χάσουν χρήματα, θα αναγκαστούν να σταματήσουν».
Δεν λέει ποτέ «Ρωσία». Την αποκαλεί «Ομοσπονδία της Μόσχας», μια συνειδητή επιλογή. «Η Ρωσία βγαίνει από τη Ρως. Η Ρως είναι το παλιό όνομα των ουκρανικών εδαφών. Μοσχοβία λεγόταν η Ρωσία παλιά. Μας έκλεψαν το όνομα, μας έκλεψαν την ιστορία, τους ηγεμόνες του Κιέβου». Για τη Φεντίνα η ιστορία και η ταυτότητα δεν είναι δευτερεύουσες διαστάσεις της σύγκρουσης, βρίσκονται στον πυρήνα της. Το ίδιο γίνεται σαφές όταν η συζήτηση φτάνει στην Ευρώπη. «Οι Ουκρανοί ως έθνος είναι πολιτικά εκατό τοις εκατό Ευρωπαίοι», τονίζει και θυμάται τους πενήντα χιλιάδες νέους ανθρώπους που είχε μπροστά της στο Λβιβ τις πρώτες μέρες της Επανάστασης της Αξιοπρέπειας. «Ήθελαν να είναι ελεύθεροι. Ήθελαν να έχουν επιλογή, να ταξιδεύουν, να σπουδάζουν, να έχουν το δικαίωμα στη δική τους χώρα να μιλούν ουκρανικά και να μη βλέπουν τον πολιτισμό τους καταπιεσμένο από τη Μόσχα. Η Ευρώπη δεν μας καταπιέζει. Η Ευρώπη μάς προτείνει κάποιους κανόνες συνύπαρξης».
«Είμαστε Ευρωπαίοι. Απλώς επιστρέφουμε στο σπίτι μας», συμπληρώνει.
Γιαχίντνε
Όταν της μεταφέρω την αντίληψη ενός μέρους της ελληνικής κοινής γνώμης ότι πρόκειται για έναν εμφύλιο, για μια σύγκρουση ανάμεσα σε «αδέλφια», αναφέρει το χωριό Γιαχίντνε στην περιφέρεια Τσερνίχιβ. Εκεί, στη διάρκεια της ρωσικής κατοχής του χωριού τον Μάρτιο του 2022, περισσότεροι από τριακόσιοι κάτοικοι κρατήθηκαν στα υπόγεια του σχολείου και του νηπιαγωγείου, σε χώρο περίπου 150 τετραγωνικών μέτρων.
Η Φεντίνα αφηγείται την ιστορία ενός βρέφους. Η μεγαλύτερη αδελφή του είχε πυροβοληθεί στο κεφάλι τη στιγμή που τους έπιαναν, η μητέρα δεν μπόρεσε να θάψει το παιδί της και από το σοκ κόπηκε το γάλα της. Γάλα στο υπόγειο δεν υπήρχε και οι υπόλοιποι κρατούμενοι παρακαλούσαν τους Ρώσους στρατιώτες να την αφήσουν να βγει έξω, να δει λίγο ήλιο. «Τους έλεγαν ότι αυτό είναι παιδί Ουκρανών, πρέπει να πεθάνει».
Η Σοφία Φεντίνα παίρνει πρώτα μια βαριά ανάσα, έχει βουρκώσει. «Τα αδέλφια δεν συμπεριφέρονται έτσι». Προσθέτει την Ολενίβκα, την Ιζολιάτσια, την Μπούτσα, το Ιρπίν, το Ιζιούμ. «Αυτό δεν είναι ανθρώπινη συμπεριφορά. Είναι κάτι που ήρθε από την κόλαση. Δεν είναι τυχαίο. Διασκεδάζουν βασανίζοντας Ουκρανούς». Γιατί; «Επειδή είμαστε Ουκρανοί».
«Αν δεν τους σταματήσουμε, θα προχωρήσουν στην Ευρώπη»
Η Φεντίνα βλέπει βαθιές ιστορικές και πολιτισμικές συγγένειες ανάμεσα σε Έλληνες και Ουκρανούς και ζητά από το ελληνικό κοινό να προσπαθήσει να καταλάβει γιατί η ουκρανική ταυτότητα συγκρούεται με τη ρωσική ιστορική αφήγηση. «Χωρίς τους Ουκρανούς, οι Ρώσοι χάνουν μεγάλο μέρος της ιστορίας τους, της επιχειρηματολογίας τους και του οράματος για το μέλλον τους».
Το μήνυμά της προς την Ευρώπη είναι πιο άμεσο: «Αν δεν σταματήσουμε τους Ρώσους, θα προχωρήσουν στην Ευρώπη. Αν θέλετε να μείνετε ελεύθερη, δημοκρατική, πολιτισμένη Ευρώπη, πρέπει να σταματήσουμε αυτή την κόλαση».
Η Αλίνα Πολιακόβα, η Μιροσλάβα Ζαβάντσκα και ο Μιχάιλο Τκατς μιλούν από τα γραφεία της Ukrainska Pravda στο Κίεβο, λίγες ώρες μετά από μία ακόμη ρωσική επίθεση
17°
