Η Γκλόρια Στάινεμ υπήρξε πολλά περισσότερα από μία εξέχουσα φιγούρα του φεμινιστικού κινήματος
Το 1963 μια 28χρονη δημοσιογράφος αποφασίζει να δουλέψει για λίγο σαν «κουνελάκι» του Playboy σε κλαμπ της Νέας Υόρκης. Είναι η Γκλόρια Στάινεμ, που ο θάνατός της έγινε γνωστός σήμερα, και στόχος της είναι να αποκαλύψει τις πραγματικές συνθήκες εργασίας των γυναικών που αποφασίζουν να δουλέψουν για λογαριασμό του Χιου Χέφνερ.
Χρόνια μετά, το 2011, η Στάινεμ σε μία χειμαρρώδη συνέντευξή της προς τη Μαρία Σράιβερ θα αποκάλυπτε ότι για καιρό μετάνιωνε γι’ αυτή την παρόρμησή της, που ούτε πίστευε ότι θα άλλαζε την ιστορία του παγκόσμιου φεμινισμού.
Για την ιστορία αυτή η έρευνά της δημοσιεύτηκε σε δύο μέρη στο Show magazine με τίτλο A Bunny’s Tale, αποκάλυψε έναν κόσμο εξαντλητικής εργασίας, σεξισμού, χαμηλών αμοιβών και συνεχούς επιτήρησης μια πραγματικότητα πολύ διαφορετική από την εικόνα «ελευθερίας» και «χειραφέτησης» που προωθούσε το Playboy και ο εκδότης του.
Το ρεπορτάζ της έγινε αμέσως σημείο αναφοράς, ένα από τα πρώτα μεγάλα δημοσιογραφικά χτυπήματα ενάντια στη βιομηχανία της ανδρικής φαντασίωσης και ματιάς, και ταυτόχρονα την καθιέρωσε ως μια νέα, τολμηρή φωνή στη δημόσια συζήτηση για τα δικαιώματα των γυναικών.
Από εκείνη τη στιγμή και μετά, η Στάινεμ άρχισε να διεκδικεί πιο απαιτητικά δημοσιογραφικά θέματα, να γράφει για πολιτική και κοινωνική αλλαγή, και τελικά να εξελιχθεί σε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές του σύγχρονου φεμινισμού: συνιδρύτρια του Ms. Magazine, ακτιβίστρια, ομιλήτρια και σύμβολο μιας γενιάς που διεκδίκησε να αλλάξει τον κόσμο, έγραφε στο περιοδικό μέχρι το τέλος απευθυνόμενη στα εκατομμύρια αναγνώστριες και αναγνώστες του απ’ όλο τον κόσμο.
Αν και πολυγραφότατη, μιλούσε σπάνια για τη ζωή της και πάντα έπρεπε να υπάρχει κάποιος σοβαρός λόγος, όπως το ντοκιμαντέρ Gloria του ΗΒΟ που το 2011, στα 77 της, την είχε «αναγκάσει» να μιλήσει για τη ζωή, το έργο, τα κύματα του φεμινισμού, τις γυναίκες και όσα ήθελε να δει να αλλάζουν πριν πεθάνει.
Παρακάτω οι απόψεις της για τη ζωή, την ισότητα και τις δομές διοίκησης της κοινωνίας που μέχρι σήμερα αφήνουν τις γυναίκες σε καθεστώς ανασφάλειας και υποτίμησης.
Η Γκλόρια Στάινεμ για το ντοκιμαντέρ που αφορούσε την ίδια και τη ζωή της
«Η ζωή μου μοιάζει τόσο ακατάστατη και μπερδεμένη, γι’ αυτό μου φαίνεται απίστευτο ότι οι δημιουργοί κατάφεραν να αποτυπώσουν τα προσωπικά, συναισθηματικά ψηλά και χαμηλά της ζωής μου και όχι μόνο τα δημόσια στοιχεία. Δηλαδή, σε ένα σημείο δείχνουν μια φωτογραφία της μητέρας μου στο Oberlin, όπου είχε πάει για ένα χρόνο στο κολέγιο πριν η οικογένειά της ξεμείνει από χρήματα. Αργότερα, επέστρεψε εκεί μαζί μου όταν μίλησα στο κολέγιο. Κοιτάζω αυτή τη φωτογραφία και θυμάμαι πόσα πολλά σήμαινε για εκείνη – και για μένα. Άλλο να βρίσκεις τις δημόσιες στιγμές, αλλά εκείνοι βρήκαν και τις ιδιωτικές.
«Πριν γεννηθώ, είχε αυτό που τότε αποκαλούσαν νευρικό κλονισμό. Η αλήθεια είναι ότι δεν ξέρω ακριβώς τι συνέβη. Δεκαετίες αργότερα, όταν ήμουν στο κολέγιο, βρέθηκε σε ψυχιατρικό νοσοκομείο για δύο χρόνια και τελικά πήρε κάποια βοήθεια. Ρώτησα έναν από τους γιατρούς… Μου είπε ότι το πιο κοντινό που μπορούσε να περιγράψει ήταν μια αγχώδης νεύρωση. Τον ρώτησα αν θα έλεγε ότι το πνεύμα της είχε σπάσει και είπε ναι. Μόνο τότε άρχισα να καταλαβαίνω ότι είχε εγκαταλείψει το να είναι πρωτοπόρα ρεπόρτερ, είχε εγκαταλείψει τους φίλους της και όλα όσα αγαπούσε.
Τη φρόντιζα και την αγαπούσα, αλλά δεν μπορούσα να επιτρέψω στον εαυτό μου να συνειδητοποιήσει, όσο ήταν ζωντανή, πόσο πολύ της έμοιαζα. Δεν μπορούσα να αντέξω αυτή τη συνειδητοποίηση. Τώρα έχω τα βιβλία της και βλέπω, από όσα διάβαζε, ότι ήμασταν πιο όμοιες απ’ όσο μπορούσα τότε να παραδεχτώ. Όταν ήμουν μικρή, ήξερα ότι δεν ήμουν υιοθετημένη, αλλά στην πραγματικότητα φανταζόμουν και ήλπιζα ότι ήμουν, και ότι οι πραγματικοί μου γονείς θα έρχονταν να με πάρουν. Ήμουν απλώς πολύ διαφορετική από την υπόλοιπη οικογένεια, οπότε ζούσα μέσα στα βιβλία και στη φαντασία μου».
«Μου πήρε πάρα πολύ καιρό για να χαρώ γι’ αυτό. Στην αρχή, από επαγγελματική σκοπιά, ήταν ένα τεράστιο λάθος και πραγματικά το μετάνιωσα. Μόλις είχα αρχίσει να με παίρνουν στα σοβαρά ως freelance δημοσιογράφο, αλλά μετά το άρθρο για το Playboy δεχόμουν κυρίως προτάσεις να ξανακάνω κάτι υπόγειο με κάποιον «ημι-σεξουαλικό» τρόπο. Ήταν τόσο άσχημο, που επέστρεψα μια προκαταβολή για να μετατρέψω το άρθρο σε paperback, παρότι χρειάστηκε να δανειστώ τα χρήματα. Ακόμη και τώρα, με ρωτούν γιατί υπήρξα Bunny· οι δεξιοί εξακολουθούν να με περιγράφουν μόνο ως «πρώην Bunny», και εσύ ακόμη με ρωτάς γι’ αυτό, σχεδόν μισό αιώνα μετά.
Όμως ο φεμινισμός με βοήθησε να συνειδητοποιήσω ότι τελικά χαίρομαι που το έκανα, γιατί ταυτίστηκα με όλες τις γυναίκες που κατέληξαν να είναι μια κακοπληρωμένη σερβιτόρα, με ψηλοτάκουνα που πονούσαν και μια στολή τόσο στενή που δεν μπορούσες να ανασάνεις. Οι περισσότερες απλώς προσπαθούσαν να βγάλουν τα προς το ζην και δεν είχαν άλλον τρόπο. Εγώ είχα επινοήσει ένα παρελθόν ως γραμματέας, και η γυναίκα που με πέρασε από τη συνέντευξη πρόσληψης με ρώτησε: «Κορίτσι μου, αν ξέρεις δακτυλογραφία, γιατί θα ήθελες να δουλέψεις εδώ;».
Με την έννοια ότι όλοι μας ταυτιζόμαστε υπερβολικά με το «έξω» μας αντί με το «μέσα» μας, και ότι οι περισσότερες γυναίκες βρίσκονται σε κακοπληρωμένες θέσεις υπηρεσιών, συνειδητοποίησα πως όλες είμαστε Bunnies, οπότε ναι, χαίρομαι που το έκανα.
Αν μια δημοσιογράφος θέλει να κάνει σήμερα ένα παρόμοιο ρεπορτάζ, δεν λείπουν οι ιστορίες που πρέπει να ειπωθούν. Για παράδειγμα, να πας ως έγκυος γυναίκα σε ένα από τα λεγόμενα «κέντρα κρίσης εγκυμοσύνης» και να καταγράψεις όσα σου λένε για να σε φοβίσουν ή να σε πιέσουν να μην επιλέξεις την άμβλωση – συμπεριλαμβανομένης της παρενόχλησης, της επικοινωνίας με την οικογένεια ή τον εργοδότη σου. Ή να προσποιηθείς ότι είσαι γυναίκα με ποινικό μητρώο και να δεις πόσο δύσκολο είναι να βρεις δουλειά. Ή να χρησιμοποιήσεις ως διεύθυνση ένα κέντρο αστέγων και να παρακολουθήσεις τι συμβαίνει στη ζωή σου. Ή να εργαστείς σε μια συνηθισμένη δουλειά υπηρεσιών στο «ροζ» γκέτο, όπως έκανε η Μπάρμπαρα Έρενραϊχ στο Nickel and Dimed.
Αλλά να το ξέρεις: αν είσαι γυναίκα δημοσιογράφος και επιλέξεις μια υπόγεια δουλειά που σχετίζεται με το σεξ ή την εμφάνιση, μπορεί να δυσκολευτείς πολύ να αποτινάξεις ακριβώς αυτό που προσπαθούσες να αποκαλύψεις».
Για το αν πίστευε ότι πέτυχε κάτι η φεμινιστική επανάσταση
«Πρώτα απ’ όλα, πιστεύω ότι μόλις έχουμε αρχίσει. Αν σκεφτείς το κίνημα για το δικαίωμα ψήφου ως προηγούμενο, χρειάστηκαν πάνω από εκατό χρόνια για να κερδηθεί η ψήφος και για να ολοκληρωθεί ο κύκλος εκείνου του κινήματος. Εμείς βρισκόμαστε μόνο περίπου σαράντα χρόνια μέσα σε αυτό το κίνημα, οπότε αυτό το κύμα αλλαγής έχει σίγουρα πολύ δρόμο μπροστά του. Δεν ανήκει στο παρελθόν.
Και κοίτα, στην αρχή, το Γυναικείο Κίνημα ήταν θέμα συνείδησης, της κατανόησης ότι οι γυναίκες μπορούσαν να είναι ίσες, και ότι αν μας φέρονταν άσχημα, δεν ήταν απαραίτητα δικό μας φταίξιμο, δεν ήταν η βιολογία, ούτε ο Θεός, ούτε ο [Σίγκμουντ] Φρόιντ ή κάποιος άλλος που είχε αποφασίσει για τη θέση των γυναικών. Ήταν ένα πολιτικό ζήτημα και άρα μπορούσε να αλλάξει.
Κάθε επανάσταση ξεκινά από τη συνείδητοποίηση, γιατί μια ομάδα ανθρώπων πρέπει πρώτα να φανταστεί την αλλαγή. Η Αραβική Άνοιξη ξεκίνησε από τη συνείδηση. Πρέπει να έχεις την ιδέα της αλλαγής ή έστω την ελπίδα, πριν μπορέσεις να προχωρήσεις. Και αυτό το στάδιο προχωρά πολύ γρήγορα, γιατί η «μετάδοση» της συνειδητοποίησης είναι κάτι που βρίσκεται στον έλεγχό σου.
Όταν όμως φτάσεις στο στάδιο της θεσμικής αλλαγής, η διαδικασία γίνεται πολύ πιο αργή. Και πάνω σε αυτές τις δυσκολίες εμφανίζεται συνήθως και μια αντίδραση, επειδή η αλλαγή στη συνείδηση έχει μετατοπίσει τις απόψεις της πλειοψηφίας, ενώ η μειοψηφία που παραμένει στην εξουσία θέλει να μείνει εκεί.
Θα έλεγα ότι αυτό είναι το στάδιο στο οποίο βρισκόμαστε τώρα με το Γυναικείο Κίνημα. Φυσικά, η αντίδραση δεν βρίσκεται πια στον Λευκό Οίκο, όπως συνέβαινε στις κυβερνήσεις του Μπους και άλλων. Αλλά είναι σίγουρα πολύ εμφανής στο Κογκρέσο, με τη μορφή της οικονομικής και θρησκευτικής άκρας δεξιάς, και δυστυχώς όλο αυτό το αντιδραστικό σύστημα έχει κυριεύσει το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Αν κοιτάξεις τα ζητήματα στο πρόγραμμά του, σχεδόν κανένα δεν έχει την υποστήριξη της πλειοψηφίας των Ρεπουμπλικανών. Το κόμμα έχει κυριολεκτικά καταληφθεί από ακραίους».
Για το ποιος πίστευε ότι ήταν ο ρόλος που εκείνη είχε παίξει σε αυτή την Επανάσταση:
«Νομίζω ότι ο ρόλος μου είναι κυρίως ως συγγραφέας, και επίσης ως ομιλήτρια, οργανώτρια και ‘’επιχειρηματίας’’ κοινωνικής αλλαγής. Ο ρόλος μου δεν είναι να παίρνω αποφάσεις για τους άλλους - κάθε άτομο ή ομάδα πρέπει να το κάνει αυτό μόνη της. Αλλά ως συγγραφέας και ομιλήτρια μπορείς να περιγράψεις δυνατότητες που ίσως δεν ήταν ορατές πριν, και που δεν εμφανίζονται σε άλλους δημόσιους διαλόγους ή στα υπόλοιπα μέσα. Οπότε υποθέτω ότι βλέπω τον εαυτό μου κυρίως ως οργανώτρια και ως κάποιαν που περιγράφει δυνατότητες».
17°
