Τα καύσιμα αεροσκαφών έχουν διπλασιαστεί σε τιμή από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν - Τι σημαίνει αυτό για τα ταξίδια και τις διακοπές μας
Τι συμβαίνει με τις πτήσεις αν ο κόσμος ξεμείνει από πετρέλαιο; Προφανώς θα καθηλωθούν. Πιο συγκεκριμένα, είναι δυνατόν, αν ο πόλεμος στο Ιράν δεν λήξει και τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά, οι αεροπορικές εταιρείες να ξεμείνουν από καύσιμα;
Δεν πρόκειται για ερώτημα που έχει τεθεί ξανά στο παρελθόν. Όπως αναφέρει ο Guardian σε ανάλυσή του, τα αεροπορικά ταξίδια έχουν συναντήσει εμπόδια αυτόν τον αιώνα που κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει, όπως η πανδημία του Covid-19 ή η έκρηξη του ηφαιστείου της Ισλανδίας το 2010, που έκλεισε μεγάλο μέρος του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου για οκτώ ημέρες, προκαλώντας τεράστιο οικονομικό κόστος και χάος στις αλυσίδες εφοδιασμού. Υπήρξαν επίσης περιστατικά περιορισμένα σε συγκεκριμένες χώρες ή περιοχές, όπως η διακοπή ρεύματος στο Χίθροου ή η ενεργειακή κρίση στην Ιβηρική πέρυσι, που οδήγησαν σε κλείσιμο αεροδρομίων και μείωση πτήσεων.
Ωστόσο, ποτέ μέχρι σήμερα η αεροπορία δεν έχει πληγεί σε παγκόσμια κλίμακα από έλλειψη καυσίμων.
Πόσο πιθανό είναι λοιπόν ένα τέτοιο σενάριο και πώς θα επηρέαζε επιβάτες, κυβερνήσεις και οικονομίες; Υπάρχει άραγε και κάποια θετική πλευρά, με τη μορφή μείωσης των εκπομπών άνθρακα βραχυπρόθεσμα και επιτάχυνσης της μετάβασης σε αεροπορία χωρίς ορυκτά καύσιμα μακροπρόθεσμα;
Γιατί δεν είναι τόσο πιθανό να τελειώσουν τα καύσιμα
Η πραγματικότητα είναι ότι το να «τελειώσουν» κυριολεκτικά τα καύσιμα δεν θεωρείται πιθανό. Αν και μεγάλο ποσοστό των ευρωπαϊκών καυσίμων περνά από τα Στενά του Ορμούζ και οι παγκόσμιες μεταφορές έχουν πέσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, η συνολική εικόνα είναι πιο σύνθετη. Ο κόσμος καταναλώνει περίπου 100 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, εκ των οποίων περίπου 15 εκατομμύρια διέρχονται από το συγκεκριμένο πέρασμα. Μέρος αυτών μπορεί να ανακατευθυνθεί μέσω αγωγών ή άλλων διαδρομών, ενώ ορισμένες χώρες έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν την παραγωγή τους. Στην πράξη, η πραγματική απώλεια είναι περιορισμένη σε σχέση με τη συνολική κατανάλωση.
Υπάρχει επίσης κάποια ευελιξία στη λειτουργία των διυλιστηρίων, τα οποία μπορούν να προσαρμόσουν σε έναν βαθμό την παραγωγή διαφορετικών καυσίμων. Ωστόσο, αυτή η δυνατότητα δεν είναι απεριόριστη και δεν μπορεί να καλύψει πλήρως ένα μεγάλο έλλειμμα.
Το κυριότερο πρόβλημα δεν είναι τα καύσιμα, είναι οι τιμές
Το βασικό πρόβλημα εμφανίζεται πολύ πριν από οποιαδήποτε εξάντληση, καθώς οι τιμές εκτοξεύονται. Ακόμη και αν η σύγκρουση σταματούσε άμεσα, θα χρειάζονταν μήνες για να επανέλθουν οι ροές καυσίμων στα προηγούμενα επίπεδα. Ήδη, μέσα σε δύο μήνες, η τιμή του καυσίμου αεροσκαφών έχει διπλασιαστεί, δημιουργώντας τεράστια πίεση στις αεροπορικές εταιρείες.
Οι επιπτώσεις είναι ήδη εμφανείς. Μεγάλες εταιρείες έχουν αρχίσει να μειώνουν πτήσεις, άλλες έχουν καταρρεύσει οικονομικά, ενώ πολλές αναγκάζονται να αυξήσουν τις τιμές των εισιτηρίων. Οι επιβάτες αντιδρούν με επιφυλακτικότητα, καθυστερώντας τις κρατήσεις τους μέχρι να ξεκαθαρίσει η κατάσταση, ενώ οι μικρότερες και λιγότερο δημοφιλείς διαδρομές είναι οι πρώτες που καταργούνται.
Η αβεβαιότητα θυμίζει σε κάποιο βαθμό τις πρώτες φάσεις του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά αυτή τη φορά το φαινόμενο είναι πιο βαθύ και εκτεταμένο, καθώς επηρεάζει ταυτόχρονα το κόστος, τα δρομολόγια και τη συνολική εμπιστοσύνη στο σύστημα των αερομεταφορών. Επιπλέον, δεν έχει σημασία μόνο η τιμή των καυσίμων αλλά και η διαθεσιμότητά τους στους προορισμούς. Μια αεροπορική εταιρεία μπορεί να διαθέτει καύσιμα στη βάση της, αλλά αν δεν μπορεί να ανεφοδιαστεί στον προορισμό, η πτήση καθίσταται αδύνατη.
Οι εταιρείες χαμηλού κόστους φαίνεται να είναι πιο ευάλωτες σε αυτή την κατάσταση, αν και σε ορισμένες περιπτώσεις οι επιβάτες μπορούν να στραφούν σε εναλλακτικά μέσα μεταφοράς, όπως το τρένο. Ωστόσο, σε περιπτώσεις χρεοκοπίας, δεν αποκλείεται ταξιδιώτες να βρεθούν εγκλωβισμένοι στο εξωτερικό χωρίς εύκολη δυνατότητα επιστροφής.
Οι αλλαγές που ίσως έρθουν νωρίτερα
Παρά τις δυσκολίες, τέτοιου είδους κρίσεις λειτουργούν συχνά ως καταλύτες αλλαγών. Οι υψηλές τιμές ενέργειας οδηγούν σε προσαρμογές τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, ενθαρρύνοντας τη στροφή προς πιο βιώσιμες λύσεις και πιο περιορισμένες μετακινήσεις. Ήδη παρατηρείται μια μετατόπιση προς πιο κοντινούς και προβλέψιμους προορισμούς, ενώ τα πιο σύνθετα και μακρινά ταξίδια εξετάζονται πλέον με μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα.
Παράλληλα, οι τιμές του πετρελαίου λειτουργούν σε παγκόσμια κλίμακα, επηρεάζοντας όλες τις χώρες ανεξαρτήτως του αν διαθέτουν επάρκεια σε αποθέματα. Ορισμένες οικονομίες, ωστόσο, είναι πιο ευάλωτες από άλλες, ιδιαίτερα όταν εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγές μέσω ευαίσθητων γεωπολιτικών διαδρομών.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, αναδεικνύεται εκ νέου η συζήτηση για το μέλλον της αεροπορίας και τη μετάβαση σε τεχνολογίες χωρίς ορυκτά καύσιμα. Υπάρχουν ήδη δύο βασικές εναλλακτικές λύσεις, τα συνθετικά καύσιμα και το υδρογόνο. Τα πρώτα παράγονται μέσω μιας διαδικασίας που αντιστρέφει τη φυσική καύση, αλλά απαιτούν τεράστιες ποσότητες ενέργειας και παραμένουν εξαιρετικά ακριβά. Το υδρογόνο, από την άλλη πλευρά, είναι τεχνικά εφικτό, αλλά απαιτεί ριζικές αλλαγές στις υποδομές και στον τρόπο λειτουργίας της αεροπορίας.
Το βασικό εμπόδιο δεν είναι η έλλειψη τεχνολογίας αλλά το κόστος και η ανάγκη για μαζικές επενδύσεις και παγκόσμια συνεργασία. Επιπλέον, απαιτείται εκσυγχρονισμός του στόλου αεροσκαφών, με πιο αποδοτικά σχέδια και καινοτόμες λύσεις που βρίσκονται ακόμη σε πειραματικό στάδιο.
Η μετάβαση αυτή εκτιμάται ότι θα διαρκέσει δεκαετίες και πιθανότατα θα επιταχυνθεί μόνο υπό την πίεση σοβαρών κρίσεων. Στο μεταξύ, η αεροπορία ενδέχεται να καταστεί ακόμη πιο ελιτίστικη δραστηριότητα, καθώς ήδη ένα μεγάλο ποσοστό του παγκόσμιου πληθυσμού δεν έχει πετάξει ποτέ.
Ταυτόχρονα, οι συνέπειες των υψηλών τιμών ενέργειας είναι ιδιαίτερα βαριές για τις φτωχότερες χώρες, όπου επηρεάζονται κρίσιμες δραστηριότητες όπως η γεωργία, λόγω της αύξησης του κόστους βασικών εισροών όπως τα λιπάσματα.
Η ιστορία δείχνει ότι οι μεγάλες ενεργειακές μεταβάσεις δεν συμβαίνουν επειδή εξαντλούνται οι πόροι, αλλά επειδή εμφανίζονται καλύτερες εναλλακτικές. Το ερώτημα είναι αν η τρέχουσα κρίση θα αποτελέσει τον καταλύτη για αυτή τη μετάβαση ή αν θα χρειαστεί κάτι ακόμη πιο δραματικό για να επιταχύνει την αλλαγή.
17°
