Γιατί ο ΟΗΕ προειδοποιεί για «επικείμενη χρηματοπιστωτική κατάρρευση»
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕΑντόνιο Γκουτέρες εκπέμπει σήμα κινδύνου για τα οικονομικά του Οργανισμού, προειδοποιώντας ότι τα Ηνωμένα Έθνη κινδυνεύουν με «επικείμενη χρηματοπιστωτική κατάρρευση», λόγω απλήρωτων εισφορών από κράτη-μέλη και ενός δημοσιονομικού κανόνα που τα υποχρεώνει να επιστρέφουν αδιάθετα κονδύλια ακόμη κι αν αυτά δεν έχουν ποτέ εισπραχθεί.
Πρόκειται για την πιο δραματική προειδοποίηση μέχρι σήμερα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες –ο μεγαλύτερος χρηματοδότης αλλά και ο μεγαλύτερος οφειλέτης του ΟΗΕ– απομακρύνονται από την πολυμερή συνεργασία.
Πόσα χρήματα οφείλονται στον ΟΗΕ και από ποιους
Σε επιστολή του προς τα κράτη-μέλη, ο Γκουτέρες ανέφερε ότι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τον τακτικό προϋπολογισμό του ΟΗΕ ανέρχονται στο ιστορικό υψηλό των 1,57 δισ. δολαρίων, χωρίς να κατονομάσει χώρες.
Αξιωματούχοι του ΟΗΕ διευκρινίζουν ότι πάνω από το 95% του ποσού αυτού οφείλεται από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έως τις αρχές Φεβρουαρίου χρωστούσαν 2,19 δισ. δολάρια στον τακτικό προϋπολογισμό. Επιπλέον, οι ΗΠΑ οφείλουν 2,4 δισ. δολάρια για τρέχουσες και παλαιότερες ειρηνευτικές αποστολές, καθώς και 43,6 εκατ. δολάρια για διεθνή δικαστήρια του ΟΗΕ.
Ο τακτικός προϋπολογισμός του ΟΗΕ για το 2026, ύψους 3,45 δισ. δολαρίων, καλύπτει τη λειτουργία των γραφείων παγκοσμίως, την έδρα στη Νέα Υόρκη, τους μισθούς του προσωπικού, τις συνεδριάσεις, καθώς και προγράμματα ανάπτυξης και ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι ΗΠΑ δεν κατέβαλαν καμία εισφορά στον τακτικό προϋπολογισμό το 2025, με αποτέλεσμα να χρωστούν 827 εκατ. δολάρια για το προηγούμενο έτος και 767 εκατ. δολάρια για το 2026. Ακολουθούν, σε πολύ μικρότερη κλίμακα, η Βενεζουέλα με 38 εκατ. δολάρια και το Μεξικό με 20 εκατ. δολάρια.
Τι ζητά ο Γκουτέρες από τα κράτη-μέλη
Χωρίς να κατονομάσει τις ΗΠΑ, ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ Στεφάν Ντουζαρίκ δήλωσε ότι το πρόβλημα ρευστότητας θα λυνόταν απλά «αν τα κράτη που έχουν υποχρέωση να πληρώσουν, πλήρωναν».
Η κρίση συμπίπτει με την πολιτική του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος όχι μόνο αρνείται τις υποχρεωτικές πληρωμές προς τον ΟΗΕ και τις ειρηνευτικές αποστολές, αλλά έχει μειώσει δραστικά και την εθελοντική χρηματοδότηση οργανισμών του ΟΗΕ, ενώ έχει κινήσει διαδικασίες αποχώρησης από φορείς όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Παράλληλα, ο ΟΗΕ αναγκάστηκε να ζητήσει για το 2026 ανθρωπιστικό προϋπολογισμό κατά 50% μικρότερο από τον αρχικό σχεδιασμό για το 2025, την ώρα που οι παγκόσμιες ανθρωπιστικές ανάγκες αυξάνονται.
Γιατί ο ΟΗΕ μιλά για «παράλογους» κανόνες
Ο Γκουτέρες προειδοποίησε ότι ο ΟΗΕ ενδέχεται να ξεμείνει από ρευστότητα ήδη από τον Ιούλιο, επισημαίνοντας έναν «καφκικό» κανόνα: ο Οργανισμός υποχρεώνεται κάθε χρόνο να επιστρέφει εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια σε κράτη-μέλη ως αδιάθετα κονδύλια, ακόμη κι αν αυτά τα χρήματα δεν έχουν ποτέ καταβληθεί.
Ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει τον κανόνα αυτό «αγώνα δρόμου προς τη χρεοκοπία» και αξιωματούχοι ελπίζουν ότι θα αλλάξει.
Τι λέει η κυβέρνηση Τραμπ
Ο Τραμπ δήλωσε ότι θεωρεί τον εαυτό του «σωτήρα» του ΟΗΕ, χωρίς όμως να δεσμευτεί ότι οι ΗΠΑ θα πληρώσουν τα χρέη τους. Σύμφωνα με συνεργάτες του, η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι ο ΟΗΕ «σπαταλά χρήματα», πληρώνει υπερβολικά το προσωπικό του και διατηρεί διογκωμένη γραφειοκρατία.
Στοιχεία του προϋπολογισμού δείχνουν ότι οι περικοπές που σχεδιάζονται για το 2026 πλήττουν δυσανάλογα τα χαμηλότερα κλιμάκια, ενώ μόλις 3% των ανώτατων στελεχών προβλέπεται να αποχωρήσουν.
Αξιωματούχος του ΟΗΕ συνοψίζει το διακύβευμα ως εξής: «Στο τέλος της ημέρας, αν δεν πληρωθούν οι εισφορές, δεν μπορούν να γίνουν συνεδριάσεις, δεν γίνεται δουλειά και το προσωπικό δεν πληρώνεται. Σε αντίθεση με τα κράτη, ο ΟΗΕ δεν μπορεί ούτε να δανειστεί ούτε να τυπώσει χρήμα».
