Δεν είναι όλες οι στιγμές για content, ρε παιδιά

Ένας influencer αποχαιρετά το αγαπημένο του σκυλί μπροστά στην κάμερα και τα social media κατακλύζονται από δάκρυα και μηνύματα συμπαράστασης. Ένα βίντεο καταγράφει τον αποχαιρετισμό του σε ένα πλάσμα που υπήρξε για χρόνια κομμάτι της ζωής του. Μοιράζεται δημόσια τις τελευταίες τους στιγμές.

Δεν έχω καμία αμφιβολία ότι αυτός ο άνθρωπος αγάπησε το σκυλί του. Ούτε ότι το σκυλάκι τον αγάπησε με εκείνον τον ανιδιοτελή τρόπο που μόνο τα ζώα ξέρουν. Άλλωστε, τα χρόνια κοινής ζωής δεν χρειάζονται πιστοποιητικό αγάπης.

Όμως, παρακολουθώντας την ανταπόκριση του κόσμου, άρχισα να σκέφτομαι κάτι άλλο. Όχι τόσο τον ίδιο τον influencer όσο εμάς. Τη σχέση που έχουμε αποκτήσει με την εικόνα και την παράξενη ευκολία με την οποία αποδεχόμαστε ότι ακόμη και ο πιο προσωπικός πόνος μπορεί να γίνει δημόσιο θέαμα.

Υπάρχει ένα παράδοξο στην εποχή μας. Γνωρίζουμε πώς κατασκευάζεται το σινεμά, το θέατρο, η τηλεόραση, ένα βίντεο στο YouTube, ένα reel στο Instagram. Έχουμε παρακολουθήσει αμέτρητα making of. Ξέρουμε τι σημαίνει να στήσεις μια κάμερα, να επιλέξεις πλάνο, να ελέγξεις τον φωτισμό, να πατήσεις το rec, να αποφασίσεις τι θα κρατήσεις και τι θα κόψεις στο μοντάζ.

Κι όμως, όταν βλέπουμε το τελικό αποτέλεσμα, είναι σαν να σβήνει από τη μνήμη μας όλη αυτή η διαδικασία. Συγκινούμαστε με το περιεχόμενο και ξεχνάμε τις συνθήκες παραγωγής του.

Στον κινηματογράφο υπάρχει τουλάχιστον μια συμφωνημένη συνθήκη. Ένας σκηνοθέτης, ένα σενάριο, ηθοποιοί, τεχνικοί, κάμερες. Ακόμη και οι σπουδαιότεροι ηθοποιοί μπορεί να χρειαστούν χρόνο μακριά από τον φακό της κάμερας, είτε για να προετοιμαστούν για μια σκηνή ακραίας συναισθηματικής έντασης είτε για να αποφορτιστούν όταν αυτή τελειώσει. Κι εμείς, ως θεατές, γνωρίζουμε ότι παρακολουθούμε μυθοπλασία. Η συγκίνησή μας δεν είναι λιγότερο αληθινή επειδή γνωρίζουμε ότι αυτό που βλέπουμε έχει σκηνοθετηθεί.

Στην πραγματική ζωή, όμως, τι ακριβώς συμβαίνει;

Αναρωτιέμαι πόσοι από εμάς, αν βρισκόμασταν μπροστά στον οριστικό αποχαιρετισμό ενός αγαπημένου προσώπου ή ενός ζώου που ζούσε μαζί μας επί χρόνια, θα σκεφτόμασταν να καταγράψουμε τη στιγμή. Θα είχαμε το κουράγιο να ασχοληθούμε με την κάμερα, το πιασάρικο κάδρο και τη σωστή λήψη;

Δεν γνωρίζω πώς οργανώθηκε το συγκεκριμένο βίντεο. Αλλά προσπαθώ να φανταστώ αυτή τη διαδικασία γενικότερα. Πού βρίσκεται το αγαπημένο πλάσμα την ώρα που εμείς αναζητούμε το τρίποδο; Όταν δοκιμάζουμε αν μας χωράει το κάδρο; Όταν βεβαιωνόμαστε ότι η κάμερα γράφει;

Και κυρίως, πώς καταφέρνουμε να σκεφτόμαστε όλα αυτά τη στιγμή που υποτίθεται ότι δεν μπορούμε να σκεφτούμε τίποτε άλλο από τον πόνο μας;

Δεν θέλω να το πάω προσωπικά, αλλά θα επικαλεστώ μια ανθρώπινη εμπειρία που φαντάζομαι ότι μοιραζόμαστε πολλοί. Όταν πρόκειται να κλάψουμε πραγματικά, όταν δεν μπορούμε να συγκρατήσουμε τη θλίψη μας, συχνά απομακρυνόμαστε. Βγαίνουμε από το δωμάτιο. Γυρίζουμε την πλάτη μας και ψάχνουμε μια γωνία να κρυφτούμε. Δεν θέλουμε βλέμματα πάνω μας.

Ακόμη και όταν βλέπουμε έναν άνθρωπο να καταρρέει, λέμε στους υπόλοιπους «αφήστε τον λίγο να ηρεμήσει». Του αναγνωρίζουμε την ανάγκη να μείνει μόνος του.

Στη χαρά τα πράγματα είναι διαφορετικά. Η χαρά έχει μια φυσική εξωστρέφεια. Θέλεις να τη μοιραστείς, να τηλεφωνήσεις, να φωνάξεις, να φωτογραφηθείς, να αγκαλιάσεις τους άλλους. Στην ακραία λύπη, πολλές φορές θέλεις ακριβώς το αντίθετο. Να κλείσεις την πόρτα.

Βεβαίως, δεν πενθούν όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο. Κάποιοι αναζητούν τη δημόσια συμπαράσταση και άλλοι βρίσκουν παρηγοριά στο να μοιράζονται την απώλειά τους. Δεν είναι δουλειά μας να αποφασίσουμε ποιος θρηνεί αληθινά και ποιος όχι.

Αλλά υπάρχει μια ολοφάνερη διάκριση. Άλλο πράγμα να μοιράζεσαι τον πόνο σου και άλλο να οργανώνεις την καταγραφή του. Καταλαβαίνω τη δημοσίευση μιας φωτογραφίας με κάποιον που έχασες, ακόμη και την ανάγκη να την επενδύσεις με ένα τραγούδι που κάτι σημαίνει για σένα. Αλλά είναι εντελώς διαφορετικό να μετατρέπεις τον ίδιο τον αποχαιρετισμό σε οπτικοακουστικό περιεχόμενο με βίντεο.

Είναι ένα φαινόμενο που βλέπουμε όλο και συχνότερα. Άνθρωποι καταγράφουν τις πιο ευάλωτες στιγμές τους, οικογενειακές συγκρούσεις, χωρισμούς, ασθένειες, ακόμη και θανάτους. Η κάμερα έχει πάψει να είναι επισκέπτης στην προσωπική ζωή. Έχει αποκτήσει μόνιμη θέση μέσα της.

Ίσως για τους ανθρώπους που ζουν επαγγελματικά μέσα από τα social media, η καταγραφή να έχει γίνει τόσο αυτονόητη ώστε να μη βιώνεται πλέον ως παρέμβαση. Ίσως το κινητό να λειτουργεί σαν προέκταση του εαυτού τους. Δεν χρειάζεται καν να υποκριθούν. Μπορεί να κλαίνε αληθινά και ταυτόχρονα να γνωρίζουν ότι η κάμερα γράφει.

Αυτό, για μένα, είναι ακόμη πιο ενδιαφέρον και πιο ανησυχητικό από το ενδεχόμενο μιας σκηνοθετημένης συγκίνησης. Ότι έχουμε μάθει να ζούμε και να παρατηρούμε τον εαυτό μας να ζει, σχεδόν ταυτόχρονα.

Έχει και το κοινό την ευθύνη του. Συγκινούμαστε, σχολιάζουμε, στέλνουμε καρδούλες και αναδημοσιεύουμε. Χωρίς να το συνειδητοποιούμε, ενθαρρύνουμε τη δημοσιοποίηση ολοένα πιο προσωπικών στιγμών. Όσο μεγαλύτερη η συναισθηματική ένταση τόσο μεγαλύτερη, συχνά, η ανταπόκριση.

Δεν ξέρω πότε ακριβώς συμφωνήσαμε ότι η αυθεντικότητα αποδεικνύεται μπροστά σε μια κάμερα. Είδαμε πολλούς να κλαίνε στην κάμερα του κινητού τους για την απώλεια του Γιώργου Μαζωνάκη. Πότε αρχίσαμε να θεωρούμε φυσιολογικό ότι οι στιγμές της ζωής μας αποκτούν μεγαλύτερη αξία όταν τις παρακολουθούν και άλλοι;

Ξέρω όμως ότι στεναχωρήθηκα για το σκυλάκι. Γιατί, διαβάζοντας την ιστορία του, δεν σκέφτηκα μόνο έναν άνθρωπο που χάνει το αγαπημένο του σκυλί. Σκέφτηκα και πόσο δύσκολο μας έχει γίνει να αφήσουμε ορισμένες στιγμές να υπάρξουν χωρίς να τις καταγράψουμε.

Δεν αμφισβητώ, εννοείται την αγάπη του. Ούτε τα δάκρυά του. Αμφισβητώ αυτή τη νέα, σχεδόν αυτονόητη συνθήκη της ζωής μας, σύμφωνα με την οποία οτιδήποτε αισθανόμαστε μπορεί να γίνει περιεχόμενο για τους άλλους.

Κάποιες στιγμές δεν χρειάζονται ούτε θεατές ούτε likes ούτε αποδεικτικά στοιχεία.

Δεν είναι όλες οι στιγμές για content, ρε παιδιά. Πώς να το κάνουμε;