Από την πρώτη κιόλας ημέρα της θητείας του ο Ντόναλντ Τραμπ είχε στείλει σαφές μήνυμα σε ολόκληρο τον κόσμο, όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το BBC.
«Τίποτα δεν θα σταθεί εμπόδιο στον δρόμο μας», διακήρυξε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, μέσα σε χειροκροτήματα, καθώς ολοκλήρωνε την ομιλία της ορκωμοσίας του, σε έναν παγωμένο χειμώνα στην Ουάσιγκτον, την ημέρα που ξεκινούσε η δεύτερη θητεία του.
Η ιστορία των ΗΠΑ είναι γεμάτη από καθοριστικές και αμφιλεγόμενες εισβολές, κατοχές και μυστικές επιχειρήσεις ανατροπής κυβερνήσεων. Όμως, τον τελευταίο αιώνα, κανένας Αμερικανός πρόεδρος δεν είχε απειλήσει να καταλάβει έδαφος ενός μακροχρόνιου συμμάχου και να το κυβερνήσει ενάντια στη βούληση του λαού του.
Κανένας ηγέτης των ΗΠΑ δεν έχει παραβιάσει τόσο ωμά τους πολιτικούς κανόνες και δεν έχει απειλήσει τις μακροχρόνιες συμμαχίες που στήριξαν την παγκόσμια τάξη μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι παλιοί κανόνες καταρρέουν – χωρίς συνέπειες.
Ο Τραμπ περιγράφεται πλέον ως ίσως ο πιο «μετασχηματιστικός» πρόεδρος των ΗΠΑ: αποθεώνεται από υποστηρικτές εντός και εκτός χώρας, προκαλεί συναγερμό σε πρωτεύουσες ανά τον κόσμο, ενώ στη Μόσχα και το Πεκίνο επικρατεί προσεκτική σιωπή.
Υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία για έναν επώδυνο εμπορικό πόλεμο, ακόμη και φόβοι ότι η 76χρονη στρατιωτική συμμαχία του ΝΑΤΟ μπορεί να βρεθεί σε κίνδυνο, αν – στο χειρότερο σενάριο – ο Αμερικανός πρόεδρος επιχειρήσει να πάρει τη Γροιλανδία με τη βία.
Οι υπερασπιστές του Τραμπ συσπειρώνονται γύρω από την ατζέντα «Πρώτα η Αμερική», αμφισβητώντας τη μεταπολεμική πολυμερή τάξη.
H Γροιλανδία και ο Τραμπ
Όταν ρωτήθηκε αν η κατάληψη της Γροιλανδίας θα παραβίαζε τον Χάρτη του ΟΗΕ, ο Ρεπουμπλικανός βουλευτής Ράντι Φάιν απάντησε: «Πιστεύω ότι τα Ηνωμένα Έθνη έχουν αποτύχει πλήρως ως οργανισμός που στηρίζει την ειρήνη στον κόσμο και, ειλικρινά, ό,τι κι αν πιστεύουν, πιθανότατα το αντίθετο είναι το σωστό».
Ο Φάιν κατέθεσε την περασμένη εβδομάδα στο Κογκρέσο νομοσχέδιο με τίτλο «Νόμος Προσάρτησης και Πολιτειακής Ένταξης της Γροιλανδίας».
Πολλές φράσεις έχουν χρησιμοποιηθεί τον τελευταίο χρόνο για να περιγράψουν τις διπλωματικές ακροβασίες στην προσπάθεια διαχείρισης ενός απρόβλεπτου προέδρου.
«Πρέπει να τον παίρνουμε στα σοβαρά, αλλά όχι κατά γράμμα», λένε όσοι πιστεύουν ότι όλα μπορούν να λυθούν μέσω διαλόγου.
Αυτό λειτούργησε – αλλά μόνο εν μέρει – στην προσπάθεια κοινής στάσης της Ευρώπης απέναντι στον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Απρόβλεπτος και αντιφατικός
Ο Τραμπ συχνά αλλάζει στάση: μια εβδομάδα υιοθετεί θέσεις κοντά στη Ρωσία, την επόμενη γέρνει προς την Ουκρανία και μετά επιστρέφει ξανά στη ρωσική τροχιά.
«Είναι μεγιστάνας των ακινήτων», λένε όσοι βλέπουν στις ακραίες θέσεις του τις τακτικές διαπραγμάτευσης από τα χρόνια του στη Νέα Υόρκη.
«Δεν μιλά σαν παραδοσιακός πολιτικός», εξηγεί ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο. «Λέει κάτι και μετά το κάνει», λέει, επαινώντας τον πρόεδρο και επικρίνοντας τους προκατόχους του.
Ωστόσο, δεν υπάρχει αμφιβολία για τις εκφοβιστικές τακτικές του Τραμπ, την περιφρόνησή του για τη συλλογική δράση και την πεποίθησή του ότι το δίκαιο είναι με το μέρος του ισχυρού.
«Είναι άνθρωπος συναλλαγών και ωμής δύναμης, δύναμης τύπου μαφίας», λέει η Ζάνι Μίντον Μπέντος, αρχισυντάκτρια του περιοδικού Economist.
«Δεν βλέπει το όφελος των συμμαχιών, δεν βλέπει την Αμερική ως ιδέα και σύνολο αξιών. Δεν τον νοιάζει καθόλου».
Ο ίδιος δεν το κρύβει.
«Το ΝΑΤΟ δεν το φοβούνται καθόλου η Ρωσία ή η Κίνα. Ούτε στο ελάχιστο», είπε στους New York Times. «Εμάς μας φοβούνται πολύ».
Αν το ζήτημα ήταν η ασφάλεια, οι ΗΠΑ ήδη διατηρούν στρατεύματα στη Γροιλανδία και, βάσει συμφωνίας του 1951, θα μπορούσαν να στείλουν περισσότερα.
«Πρέπει να την κατέχω», λέει ο Τραμπ ξεκάθαρα.
Και συχνά επαναλαμβάνει: «Μου αρέσει να κερδίζω».
Αυτό φαίνεται να είναι η ουσία.
Οι ανατροπές στην πολιτική του τον τελευταίο χρόνο έχουν προκαλέσει σύγχυση.
Στο Ριάντ, τον Μάιο, η πρώτη μεγάλη διεθνής ομιλία του στη δεύτερη θητεία του αποθεώθηκε. Επιτέθηκε στους Αμερικανούς «παρεμβατιστές», κατηγορώντας τους ότι «κατέστρεψαν περισσότερα έθνη απ’ όσα έχτισαν».
Τον Ιούνιο, όταν το Ισραήλ επιτέθηκε στο Ιράν, φέρεται να προειδοποίησε τον Μπενιαμίν Νετανιάχου να μη διακινδυνεύσει τη διπλωματία του. Λίγες ημέρες αργότερα, βλέποντας τις επιτυχίες του Ισραήλ, δήλωσε: «Νομίζω ότι ήταν εξαιρετικό».
Ο όρος «sane-washing» – το «εξωραΐζουμε για να φαίνεται λογικός» – χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει πώς οι ηγέτες προσπαθούν να παρουσιάσουν τις πολιτικές του Τραμπ ως συνεκτικές.
Το περασμένο φθινόπωρο, συγκέντρωσε ηγέτες στο Σαρμ ελ Σέιχ, διακηρύσσοντας ότι «επιτέλους έχουμε ειρήνη στη Μέση Ανατολή». Η εκεχειρία στη Γάζα ήταν σημαντική, αλλά δεν έφερε μόνιμη ειρήνη.
Πέρυσι, η προσέγγισή του παρουσιαζόταν ως «φανερή μοίρα». Φέτος, ως ανανεωμένο Δόγμα Μονρόε – ή «Δόγμα Ντόνρο».
Ο Τραμπ πιστεύει ότι η Αμερική μπορεί να δρα κατά βούληση, στην αυλή της και πέρα από αυτήν.
Άλλοτε χαρακτηρίζεται απομονωτιστής, άλλοτε παρεμβατιστής. Όμως το σύνθημα παραμένει: Make America Great Again.
Σε επιστολή του προς τον Νορβηγό πρωθυπουργό Γιόνας Γκαρ Στέρε, εξέφρασε τη δυσαρέσκειά του που δεν κέρδισε το Νόμπελ Ειρήνης.
«Δεν αισθάνομαι πλέον υποχρεωμένος να σκέφτομαι αποκλειστικά την ειρήνη», έγραψε.
«Είναι καλή μέρα να έχεις σκανδιναβική ιδιοσυγκρασία», σχολίασε διπλωματικά ο Νορβηγός ΥΠΕΞ.
Η Ευρώπη παραμένει διχασμένη: από απειλές για εμπορικά αντίμετρα έως προσπάθειες κατευνασμού.
«Μόνο εγώ μπορώ να με σταματήσω»
Ο ίδιος ο Τραμπ δημοσιοποιεί ιδιωτικά μηνύματα ηγετών που προσπαθούν να τον πείσουν.
«Τι θα μπορούσε να με σταματήσει;» ρωτήθηκε από τους New York Times. «Η δική μου ηθική. Το δικό μου μυαλό. Μόνο αυτό».
Και γι’ αυτό, αυτή τη φορά, κανείς δεν είναι βέβαιος ότι οι σύμμαχοι θα καταφέρουν να τον αλλάξουν.
11°
