Σαν Σήμερα 7 Mαρτίου: Το Ιράν διακόπτει τις διπλωματικές σχέσεις με τη Βρετανία λόγω Σαλμάν Ρουσντί
Σαν σήμεραστις 7 Μαρτίου, το 1989, το Ιράν διέκοψε τις διπλωματικές σχέσεις με τη Βρετανία λόγω της άρνησής του να καταδικάσει τον Σαλμάν Ρούσντι και το μυθιστόρημά του «Οι σατανικοί στίχοι».
Λίγες μέρες νωρίτερα στις 14 Φεβρουαρίου, ο Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί είχε εκδώσει φετφά που ζητούσε τον θάνατο του Ρούσντι και, αν και η Βρετανία παραδέχθηκε ότι το βιβλίο ήταν προσβλητικό, δεν υποστήριξε τον φετφά.
Ο Ρουσντί πιθανότατα καταλάβαινε ότι προκαλούσε αντιδράσεις όταν δημοσίευσε ένα μυθιστόρημα με αυτόν τον τίτλο. Το βιβλίο ειρωνευόταν ή τουλάχιστον περιείχε περιπαικτικές αναφορές στον Προφήτη Μωάμεθ και άλλες πτυχές του Ισλάμ, εκτός από έναν χαρακτήρα που βασίζεται σαφώς στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν. Μετά από μήνες δημόσιας αναταραχής για το βιβλίο, ο Αγιατολάχ εξέδωσε αναμφισβήτητα την ισχυρότερη δυνατή απάντηση, καλώντας «όλους τους γενναίους μουσουλμάνους» να σκοτώσουν τον Ρουσντί και τους εκδότες του.
Ο Χομεϊνί, ο οποίος είχε καθαιρέσει ξαφνικά έναν υποστηριζόμενο από τις ΗΠΑ μονάρχη μια δεκαετία νωρίτερα, ήταν ο ηγέτης μιας ομάδας κληρικών που είχαν μετατρέψει το Ιράν σε θεοκρατία. Ως εκ τούτου, ήταν ίσως η πιο εξέχουσα σιιτική αρχή στον κόσμο. Οι μουσουλμάνοι σε όλο τον κόσμο είχαν ήδη καταδικάσει τους «Σατανικούς στίχους» - κάηκαν δημόσια στο Μπόλτον του Ηνωμένου Βασιλείου, προκάλεσαν μια θανατηφόρα εξέγερση στο Πακιστάν και απαγορεύτηκαν εντελώς σε πολλές μουσουλμανικές χώρες - αλλά η φετφά του Χομεϊνί έφερε τη διαμάχη σε νέα ύψη.
Οι βιβλιοπώλες σε όλο τον κόσμο, συμπεριλαμβανομένων πολλών καταστημάτων Barnes & Noble στις Ηνωμένες Πολιτείες, αρνήθηκαν να πουλήσουν τους «Σατανικούς στίχους» από φόβο για αντίποινα. Πολλά από αυτά που το πούλησαν βομβαρδίστηκαν. Οι υπέρμαχοι της ελευθερίας του λόγου και οι αντιθρησκευτικές προσωπικότητες υπερασπίστηκαν με ένταση τον Ρουσντί, αλλά πολλοί μουσουλμάνοι ηγέτες και ακόμη και μετριοπαθείς μουσουλμάνοι πολιτιστικοί παράγοντες τον καταδίκασαν ευθέως ή τουλάχιστον δήλωσαν ότι το είχε παρακάνει. Ο Ρουσντί ζήτησε συγγνώμη τόσο από τον Αγιατολάχ όσο και από τους μουσουλμάνους σε όλο τον κόσμο το 1989 και το 1990, αλλά οι διαμαρτυρίες και η βία συνεχίστηκαν. Ο Ιάπωνας μεταφραστής του μυθιστορήματος μαχαιρώθηκε μέχρι θανάτου το 1991, ενώ ο Ιταλός μεταφραστής του τραυματίστηκε σοβαρά από δράστη. Ο Ρούσντι δήλωσε αργότερα ότι μετάνιωσε που ζήτησε συγγνώμη.
Η φετφά είναι μια απόφαση που εκδίδεται από έναν θρησκευτικό λόγιο και μπορεί να ανακληθεί μόνο από τον ίδιο λόγιο, πράγμα που σημαίνει ότι η φετφά κατά του Ρουσντί δεν μπορούσε ποτέ να ανακληθεί μετά τον θάνατο του Αγιατολάχ τον Ιούνιο του 1989. Το 1998, η ιρανική κυβέρνηση δήλωσε ότι δεν θα «υποστήριζε ούτε θα εμπόδιζε» τη δολοφονία του Rushdie, ενώ ιδιωτικές ομάδες εντός του Ιράν και αλλού συνεχίζουν να συγκεντρώνουν χρήματα για την επικήρυξη του κεφαλιού του.
Οι διπλωματικοί δεσμοί με το Λονδίνο διακόπηκαν για να επαναληφθούν σε επίπεδο επιτετραμμένου το 1990. Οι σχέσεις εξομαλύνθηκαν το 1997 κατά τη διάρκεια της μεταρρυθμιστικής διακυβέρνησης του προέδρου Μοχάμαντ Χατάμι και ο Τζακ Στρο έγινε ο πρώτος υψηλόβαθμος Βρετανός πολιτικός που επισκέφθηκε την Τεχεράνη το 2001 μετά την επανάσταση.
Οι σχέσεις υπέστησαν πλήγμα το 2002, όταν ο υποψήφιος του Λονδίνου απορρίφθηκε από την Τεχεράνη με την κατηγορία ότι ήταν κατάσκοπος, και επιδεινώθηκαν περαιτέρω δύο χρόνια αργότερα, όταν το Ιράν συνέλαβε οκτώ Βρετανούς ναυτικούς στον ποταμό Αρβάντ, κοντά στα σύνορα με το Ιράκ. Οι ναύτες έλαβαν χάρη και συμμετείχαν σε αποχαιρετιστήρια τελετή με τον πρόεδρο Αχμαντινετζάντ λίγο μετά την απελευθέρωσή τους.
17°
