Οι 60άρηδες αγοράζουν και διαβάζουν βιβλία – και η αγορά το κατάλαβε

Διάβασα για ένα σχεδόν-πείραμα που έγινε στην Αμερική, με κοινό τις Αγγλόφωνες χώρες: μετά από εκτεταμένες αγοραστικές έρευνες, δύο δημοσιογράφοι που είναι παράλληλα επιμελητές βιβλίων αποφάσισαν να εκδώσουν μια συλλογή 20 διηγημάτων, αλλά με συγκεκριμένο τάργκετ-γκρουπ και κάτω από την ομπρέλα «διηγήματα γραμμένα από ανθρώπους άνω των 60 ετών». Οι ίδιοι επιμελητές-δημοσιογράφοι είχανε βγάλει μια αντίστοιχη συλλογή πριν 20 χρόνια, με τίτλο «διηγήματα γραμμένα από ανθρώπους άνω των 40 ετών», και είχε μεγάλη επιτυχία… Καμία σχέση με την τελευταία τους προσπάθεια, τη συλλογή «20 over 60» (εκδότης η Regal House Publishing) η οποία έσκισε, ξεπούλησε και εντυπωσίασε – άσχετα που όλοι οι σχετικοί με το βιβλίο σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο υποψιαζόμαστε ή μάλλον ξέρουμε ότι οι αναγνώστες βιβλίων είναι κυρίως μεγαλύτεροι σε ηλικία άνθρωποι.

Αυτό δεν σημαίνει ότι «οι νέοι δεν διαβάζουν» ή «δεν αγοράζουν βιβλία», σημαίνει ότι τα περισσότερα βιβλία που αγοράζονται και διαβάζονται, έχουν βασικά μεγαλούτσικους αναγνώστες. Γίνονται κατά καιρούς έρευνες και στην Ελλάδα, από τον ΟΣΔΕΛ και άλλους φορείς, αλλά δεν χρειάζεται και πολλή φιλοσοφία το πράγμα, όποιον υπάλληλο βιβλιοπωλείου και να ρωτήσετε θα σας πει ότι η στάνταρ πελατεία του είναι, αν όχι συνταξιούχοι, τότε αρκετά ώριμοι άνθρωποι (=άνω των 50 ετών).

Αντίστοιχη έρευνα είχε γίνει για τις ταινίες – οι Millenials (γεννημένοι περίπου από το 1981 ως το 1996) και οι Baby boomers (γεννημένοι από 1946 ως 1964) πηγαίνουν στον κινηματογράφο περισσότερο από τους πιτσιρικάδες και νέους 35-45 ετών, γι' αυτό γυρίζονται ταινίες με ώριμους/ες, μεγαλούτσικους/ες ή ηλικιωμένους/ες πρωταγωνιστές και πρωταγωνίστριες. (Η Έλεν Μίρεν είχε πει πριν μερικά χρόνια, «Επιτέλους ήρθε η ώρα μου, τώρα που γέρασα όσο χρειάζεται!» αναφερόμενη στην καριέρα της, που πάει μια χαρά). Στον τομέα του βιβλίου, οι αλλαγές ή μάλλον η προσαρμογή στο αναγνωστικό κοινό που μεγαλώνει είναι πιο αργές: αρκετοί εκδοτικοί οίκοι στην Γαλλία και Αγγλία υιοθετούν τα μεγαλύτερα στοιχεία-γράμματα, τις πιο έντονες γραμματοσειρές, με αποστάσεις ανάμεσα στις αράδες… κάτι που στην Ελλάδα δεν έχει αγαπηθεί από τους εκδότες (όσο πιο μεγάλα είναι τα γράμματα, τόσο ανεβαίνει το κόστος, άρα και η τιμή του βιβλίου, που βγαίνει μεγαλύτερο σε αριθμό σελίδων. Δεν είναι μόνον η τσιγγουνιά δηλαδή αυτή που κάνει τον μέσο Έλληνα εκδότη να κολλάει με τις μικρούτσικες γραμματοσειρούλες του, είναι και το ότι ξέρει πως η τιμή του βιβλίου θα ανέβει κατά χ ευρώ όταν το βιβλίο βγει γκουμούτσα στις 800 σελίδες, και θα αποτρέψει τον αναγνώστη, ή τέλος πάντων θα τον κάνει να αγοράσει λιγότερα βιβλία. Εκτός που ο μεγάλος άνθρωπος δε θέλει να κουβαλάει ένα τούβλο για να το διαβάζει στα ΜΜΜ, που έτσι κι αλλιώς δεν βρίσκει ποτέ να καθίσει ώστε να ανοίξει το τεράστιο βιβλίο του, οπότε απλώς το κουβαλάει, κι ας έχει τη μέση του.

Το άρθρο για τη συλλογή «20 άνω των 60» είχε μίνι συνεντεύξεις από αναγνώστες, όλοι άνω των 60 ετών. Έλεγαν πως η θεματολογία που κυκλοφορεί στις κανονικές συλλογές διηγημάτων, το σεξ, οι έρωτες, τα ντραγκς, τα πάρτι, η καριέρα, το ψάξιμο για δουλειά, οι εργασιακές συνθήκες κλπ, δεν τους αφορά πια. Όχι ότι επειδή είσαι 65 θέλεις να διαβάζεις μόνο για κηδείες, νοσοκομεία και ζάχαρο – αντίθετα ΔΕΝ θέλεις να διαβάζεις τέτοια. Αλλά ένας/μία συγγραφέας που έχει χτυπήσει τα 60 και βαδίζει με επιτυχία προς τα 70, ίσως με σταθερό βήμα ή με ελαφριά αστάθεια, έχει αναπτύξει σίγουρα μια φιλοσοφία. Έχει τεντώσει το χιούμορ του μέχρι εκεί που δεν παίρνει επειδή ακριβώς τα έχει βιώσει όλα, από έρωτες και πάθη μέχρι νοσοκομεία και κηδείες. Έχει εκπαιδευτεί από την άτιμη τη ζωή και την ακόμα πιο άτιμη κοινωνία προς μια πιο πλατειά θεματολογία, συχνά με βάθος, με παρατηρητικότητα, με ευαισθησία και ενσυναίσθηση (αλλιώς δεν είναι καλός συγγραφέας, καθόλου μάλιστα). Δεν το λέω κατά το «ευλογάει ο παπάς τα γένια του», επειδή έχω μεγαλώσει, εγώ και οι φίλες/οι μου συγγραφείς. Τους οποίους και τις οποίες διαβάζω, γιατί πάντα βρίσκω κάτι να ταυτιστώ στις αφηγήσεις τους… αλλά διαβάζω και ολοκαίνουργιους, νέα παιδιά, πιτσιρίκια των οποίων τη γλώσσα δεν αναγνωρίζω πάντα, βασικά τριαντάρηδες και τριαντάρες που ξεκινάνε τώρα ή ξεκίνησαν πριν λίγα χρόνια. Δεν βάζω ηλικιακό κριτήριο στα βιβλία που διαβάζω, ούτε καν ποιοτικό, μερικές φορές.

Απλώς αναγνωρίζω και καταλαβαίνω πολύ καλά μια ηρωίδα, άντε και έναν ήρωα, που τα έχει τα χρονάκια του, όπως και μια ηρωίδα άσχετα με την ηλικία της, γραμμένη από συγγραφέα που έχει περάσει τα 60, έστω που τα πλησιάζει με βήμα ταχύ χωρίς να αποθαρρύνεται. Ευτυχώς δηλαδή που η συγγραφή δεν έχει καμία σχέση με το μόντελινγκ, που δεν έχει όριο ηλικίας, κι ακόμα πιο ευτυχώς, που εμείς οι άνθρωποι συνεχίζουμε να διαβάζουμε όσο μεγαλώνουμε. Σα να μη πέρασε μια μέρα από τότε που ήμασταν έφηβα και διαβάζαμε με μανία, ακόμα και με φακό, κάτω από μια κουβέρτα στο πρώην παιδικό μας δωμάτιο.