Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ: «Μεσούγκα»

Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ, «Μεσούγκα» (μετάφραση Μαργαρίτα Ζαχαριάδου, 278 σελίδες, Εκδόσεις Δώμα)

Το «Μεσούγκα» (1994) του νομπελίστα Ισαάκ Μπασέβις Σίνγκερ είναι ένα μυθιστόρημα που εξερευνά τη ζωή των Εβραίων προσφύγων στη Νέα Υόρκη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το έργο είναι γραμμένο με την ιδιαίτερη τεχνοτροπία του Σίνγκερ, συνδυάζοντας ρεαλιστικές περιγραφές με μια αίσθηση μεταφυσικής αναζήτησης — και πάντα με μια δόση ειρωνείας. Η λέξη «meshugah» στα Γίντις σημαίνει «τρελός» ή «παλαβός», παράλογος: ένας τίτλος που προϊδεάζει για την ψυχική κατάσταση των πρωταγωνιστών — όλοι τους αμετάκλητα τραυματισμένοι από όσα πέρασαν.

Το μυθιστόρημα επικεντρώνεται στον Άαρον Γκράιντινγκερ, έναν αποτυχημένο συγγραφέα που δουλεύει για μια εφημερίδα στα Γίντις, και στην πολύπλοκη σχέση του με μία γυναίκα που έχει επιζήσει από το Ολοκαύτωμα. Μέσα από τη σχέση τους, ο Σίνγκερ εξετάζει τη μοναξιά, την απώλεια και την προσπάθεια για επανασύνδεση σε έναν κόσμο που έχει πια αλλάξει οριστικά. Οι χαρακτήρες του είναι πολύπλοκοι και συχνά αντιφατικοί: παλεύουν διαρκώς με τα φαντάσματα του παρελθόντος τους και με την πραγματικότητα της νέας τους ζωής στην Αμερική.

Ο Σίνγκερ επιδεικνύει την ικανότητά του να δημιουργεί μια ατμόσφαιρα γεμάτη νοσταλγία και μελαγχολία, αντικατοπτρίζοντας τον χαμένο κόσμο της Ανατολικής Ευρώπης. Η πλούσια σε λεπτομέρειες αφήγηση αναδεικνύει την καθημερινή ζωή των μεταναστών, από τις λογοτεχνικές συζητήσεις στα καφέ μέχρι τις μεγάλες οικονομικές τους δυσκολίες. Ένα από τα κύρια θέματα του έργου είναι βέβαια η ταυτότητα και η μνήμη. Οι χαρακτήρες του προσπαθούν να συμφιλιωθούν με την κληρονομιά τους, την εβραϊκή τους πίστη και τον πόνο της απώλειας, ενώ ταυτόχρονα πασχίζουν να βρουν τη θέση τους στον σύγχρονο κόσμο. Η γλώσσα του Σίνγκερ είναι λυρική και ταυτόχρονα άμεση, αποτυπώνοντας τον εσωτερικό κόσμο των χαρακτήρων με μεγάλη ψυχολογική οξύτητα.

Συνολικά, το «Μεσούγκα» είναι ένα σημαντικό έργο για όσους ενδιαφέρονται για τη ζωή των Εβραίων της διασποράς. Μια ειλικρινής, διόλου ηρωοποιημένη, βαθιά συγκινητική ματιά στην ανθρώπινη ψυχή και τη δύναμη της επιβίωσης. Ή αλλιώς, μια ωδή στην ανθρώπινη ένδεια, και ταυτόχρονα στην αντοχή. Ένα έργο, επίσης, γεμάτο αντιπαλότητες: μεταξύ επιβίωσης και ενοχής, μεταξύ πίστης και αμφιβολίας, μεταξύ έρωτα και υποχρέωσης, που δείχνει πώς η αγάπη, η μνήμη, η πίστη —όλες μας οι ψυχικές αποσκευές— γίνονται ταυτόχρονα καταφύγιο και βάρος. Όχι «ένα ακόμη» μυθιστόρημα, αλλά μια εξερεύνηση της ανθρώπινης παράνοιας στα ερείπια ενός κόσμου που αποπειράται να ξανασταθεί, μετά το ζοφερό Ολοκαύτωμα.

Όπως έχει γραφτεί, όποιος μπει στον κόσμο του Σίνγκερ, ενός αφηγητή με βάθος, σκοτεινό και ειρωνικό χιούμορ, μεγάλη ευαισθησία στις μικρές λεπτομέρειες —τις μυρωδιές, τις καθημερινές συνήθειες, τα λόγια που πνίγονται μισοειπωμένα— και με συναίσθημα που δεν καταφεύγει στον εύκολο οίκτο, δεν βγαίνει ποτέ πια ο ίδιος.

ΥΓ. Για τη μετάφραση τι να πούμε; Η Μαργαρίτα Ζαχαριάδου δίνει πάντα, σε όλες της τις δουλειές, ένα κομμάτι του εαυτού της. Χαίρεσαι να τη διαβάζεις.

• Διαβάστε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από το βιβλίο:

Περπατούσα χωρίς σκοπό, με το μυαλό μπερδεμένο, χωρίς να ξέρω σε ποια μεριά της πόλης με πήγαιναν τα πόδια μου. Στο τέλος, κατάκοπος πια, σωριάστηκα σ’ ένα παγκάκι νοτισμένο από την πρωινή δροσιά. Ήμουν χωρίς λεφτά, χωρίς μπλοκ επιταγών, χωρίς κλειδιά. Ανάστατος από τις αλήθειες που μου αποκάλυψε για τη Μίριαμ ο Στάνλεϋ, ορκίστηκα στον Θεό και στις ψυχές των γονιών μου, ορκίστηκα σ' ό,τι είχα ιερό και όσιο, ότι δεν θα ξανάβλεπα στα μάτια μου το σατανικό της πρόσωπο. Επίσης ορκίστηκα να μην ξαναδώ ούτε τον Μαξ Άμπερνταμ.

Ήμουν πάρα πολύ κουρασμένος για να συνεχίσω μέχρι την 70ή Οδό, να βρω τη γυναίκα του επιστάτη και να της ζητήσω κλειδί για το δωμάτιό μου. Δεν είχα ούτε ψιλά, ούτε καν τα λίγα κέρματα που χρειάζονταν για ένα εισιτήριο του λεωφορείου ή για να κάνω ένα τηλεφώνημα. Είχε ξεμείνει και η ατζέντα μου στης Μίριαμ, και δεν θυμόμουν απ’ έξω κανέναν από τους αριθμούς που είχα γραμμένους εκεί. Δεν είχα καν μαντίλι να σκουπίσω τον ιδρώτα από το μέτωπό μου. Ένιωσα ένα σφίξιμο στο στομάχι κι ένα αηδιαστικό υγρό στο στόμα. Παρόλο που είχα υποστεί τόσο μεγάλη ήττα, εξακολουθούσε να μου προξενεί εντύπωση και θαυμασμό η ευφυΐα της Θείας Πρόνοιας —ή όπως αλλιώς προτιμάει ν’ αποκαλεί κανείς τη δύναμη που διευθύνει τα πεπρωμένα των ανθρώπων— στο πώς δρομολόγησε την πτώση μου. Όπως και στον καιρό του Ιώβ, όλα συνέβησαν με εκπληκτική ταχύτητα· το ένα πλήγμα μετά το άλλο.

• Νά και το οπισθόφυλλο:

Όταν η ζωή αποφασίζει να κάνει τα πράγματα λίγο πιο περίπλοκα για τον Άαρον, εκείνος δεν διστάζει στιγμή να βουτήξει στο χάος. Το ξέρει: η ζωή είναι μεσούγκα, τρέλα. Τι έχει λοιπόν να φοβηθεί από το ερωτικό τρίγωνο όπου θα τον παρασύρει ο πληθωρικός Μαξ, ο οποίος παίζει στο χρηματιστήριο τις οικονομίες Εβραίων που επέζησαν από το Ολοκαύτωμα, και η μυστηριώδης Μίριαμ, που γράφει διατριβή για το λογοτεχνικό έργο του Άαρον; Και πόσο σκοτεινό μπορεί να είναι το παρελθόν της;

Με φόντο τη Νέα Υόρκη της δεκαετίας του ’50, ο Σίνγκερ πλάθει έναν θίασο «χαμένων ψυχών»: ανθρώπων που επέζησαν από το αδιανόητο και τώρα καλούνται να βρουν τρόπο να ζήσουν ξανά, παραδομένοι με μελαγχολικό χιούμορ και νοσηρή ένταση στην επίγνωση πως ο κόσμος είναι ένα απέραντο φρενοκομείο.

• Και ένα μικρό βιογραφικό του συγγραφέα:

Ο Isaac Bashevis Singer (~1903-1991) γεννήθηκε στην Πολωνία, σε ραβινική οικογένεια. Στράφηκε από νωρίς στη λογοτεχνία, γράφοντας στα γίντις, τη γλώσσα των Ασκεναζί Εβραίων. Το 1935 μετανάστευσε στις ΗΠΑ, όπου συνέχισε να γράφει στα γίντις, έπειτα από μια μακρά περίοδο εσωτερικής κρίσης και απόσυρσης από τη λογοτεχνία. Από τη δεκαετία του ’50 τα έργα του άρχισαν να μεταφράζονται στα αγγλικά. Το 1970 και το 1974 κέρδισε το αμερικανικό National Book Award, και το 1978 το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας. Τα μυθιστορήματα και τα διηγήματά του, διαποτισμένα πάντα με μια ατμόσφαιρα υπερφυσικού, απαθανατίζουν τον χαμένο κόσμο των εβραϊκών στετλ αλλά και τη ζωή των Εβραίων μεταναστών στην Αμερική. Από το ΔΩΜΑ κυκλοφορεί επίσης η αυτοβιογραφική τριλογία του «Έρωτας και εξορία» (2022).

Βρείτε το στο βιβλιοπωλείο της γειτονιάς σας, ή όπου αλλού σάς αρέσει να προμηθεύεστε τα βιβλία σας.

* * *

Το Ημερολόγιο κυκλοφορεί τρεις φορές την εβδομάδα: κάθε Δευτέρα, Τετάρτη και Παρασκευή. Τις Κυριακές, η στήλη μεταμορφώνεται στο Βιβλίο της Εβδομάδας. Στείλτε μας μέιλ αν θέλετε να μας πείτε ή να μας ρωτήσετε κάτι — οτιδήποτε. Σας ευχαριστούμε πολύ.