Ενέδρα στο δήμαρχο: Ένα ιστορικό αφήγημα από τον Γιώργο Π. Ιατρού

Το 1865 μία πόλη γεννιέται στην Αττική, το Λαύριο, και ένας δήμαρχος δολοφονείται στην ίδια περιοχή. Η «Ενέδρα στο δήμαρχο» του Γιώργου Π. Ιατρού είναι ένα ιστορικό αφήγημα που διαδραματίζεται τρεις δεκαετίες και πλέον μετά την ίδρυση του νεοελληνικού κράτους στη νότια Αττική, στην Κερατέα, έδρα του Δήμου τότε, και το Λαύριο μια πόλη που ιδρύεται από την Γαλλική Εταιρεία του Σερπιέρι, αντίγραφο των Cities-Companies του 19ου αιώνα.

Αναδεικνύει ένα τοπικό θρύλο-ιστορία: ο δήμαρχος Λουκάς Π. Αθανασίου χτυπήθηκε άγρια από αγνώστους στη γέφυρα Αδάμη, στην Πλάκα, μεταξύ Λαυρίου και Κερατέας, με τσουράπια (κάλτσες γεμάτες άμμο). Η φοράδα του γύρισε μόνη στο σπίτι του στην Κερατέα, οι οικείοι του τον μετέφεραν στην Αθήνα, όπου ο δήμαρχος έφυγε από την ζωή λίγες μέρες αργότερα.

Αποδεικνύεται αυτή η ιστορία; Εξηγούνται οι θρύλοι ή πρέπει να παραμένουν στην παράξενη αχλή τους; Το βιβλίο αυτό περιέχει πλούσιο πρωτογενές υλικό για τα γεγονότα πριν και μετά την ενέδρα: επιστολές του δημάρχου περί δημοσίου-δημοτικού φόρου, συμβόλαια, μήνυση του Σερπιέρι στον εμπαθέστερο αντίδικο της Εταιρείας, δηλαδή το δήμαρχο και άλλους κατοίκους της πόλης, οριστική απόφαση δικαστηρίου για απαλλαγή του δημάρχου. Ακόμη, καταθέσεις μαρτύρων από πρακτικά δικών, έγγραφα για τον εμπρησμό της λέμβου του Σερπιέρι στο Θορικό, την αποκαλυπτική ληξιαρχική πράξη θανάτου του Λουκά Π. Αθανασίου (5/12/1865) κ.ά., που συνθέτουν όλο το παζλ της σύγκρουσης των αυτοχθόνων κατοίκων της Κερατέας με την Εταιρεία του Σερπιέρι στα «χρόνια της απληστίας».

Βασίζεται ακόμη στην εμπεριστατωμένη βιβλιογραφία της Ιστορίας της Λαυρεωτικής και σε πολλά δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής, όπου φωτίζεται η σχέση με την υπόθεση αυτή του κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια και δύο σπουδαίων λογίων του 19ου αιώνα, του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή και του Εμμανουήλ Ροΐδη, που έγραψε οργισμένος για δολοφονίες δημάρχων.

Μια ξεχασμένη αληθινή ιστορία ενάμιση αιώνα και πλέον πριν, που συνδέει το τοπικό (local) με το γενικό (global) και αντιστρόφως, ενώ έχει ιδιαίτερα κοινά χαρακτηριστικά με σύγχρονες ιστορίες στην Ελλάδα και στον κόσμο, όπου οι τοπικές κοινωνίες ορθώνουν το ανάστημά τους στις επιλογές των ισχυρών του χρήματος, όταν αυτοί δεν τις υπολογίζουν και τις απαξιώνουν.