Το «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» του σκηνοθέτη και χορογράφου Δημήτρη Παπαϊωάννου και του συνθέτη Γιώργου Κουμεντάκη, σε μια νέα ανάγνωση του έργου από τον διεθνή μαέστρο Θεόδωρο Κουρεντζή στην Εθνική Λυρική Σκηνή.
Ανήκω στη γενιά που έζησε από κοντά τον φόβο και τον πόνο του AIDS. Από τα τέλη των 80s ως τις αρχές των 90s -μια σκάρτη δεκαετία- είδαμε να σβήνουν και να χάνονται τόσοι και τόσοι αγαπημένοι φίλοι, θύματα της «αρρώστιας του αιώνα» αλλά και του κοινωνικού στιγματισμού. Οδυνηρές απώλειες πνιγμένες στη σιωπή. Γι’ αυτό, εκείνο το «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα», που παρακολουθήσαμε τότε, τον Οκτώβριο του 1995, στο παλιό εργοστάσιο της ΔΕΗ, από τον Δημήτρη Παπαϊωάννου και την «Ομάδα Εδάφους», σε μουσική του Γιώργου Κουμεντάκη, γραμμένη ειδικά για την παράσταση, χαράχτηκε βαθιά μέσα μας, γιατί η νέα αυτή σκηνική γλώσσα έδωσε φωνή στο πένθος μας.
Τριανταένα χρόνια αργότερα, η ανάμνηση ή μάλλον η αίσθηση από εκείνη την ιστορική στιγμή επανήρθε με πολλαπλάσια ορμή, ένταση και συγκίνηση, χάρη στο ταλέντο, την ευφυΐα και την ευαισθησία τριών σπουδαίων δημιουργών. Ο Δημήτρης Παπαϊωάννου ξαναδούλεψε το «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» και μας πρόσφερε ένα εικαστικό θέαμα υψηλής αισθητικής, μια νέα παράσταση-εγκατάσταση, πάνω σε «ένα από τα δυνατότερα μουσικά έργα του Γιώργου Κουμεντάκη», όπως ο ίδιος αναφέρει, με πενήντα ερμηνευτές επί σκηνής και για πρώτη φορά με τον διεθνή Έλληνα μαέστρο, Θεόδωρο Κουρεντζή να διευθύνει τους σολίστ μουσικούς της Ορχήστρας της ΕΛΣ, το χορωδιακό σύνολο MEIZON Ensemble και τις υψιφώνους Ντιάνα Νοσίρεβα και Ξένια Ντορόντοβα.
Το «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα» του Δημήτρη Παπαϊωάννου στην Εθνική Λυρική Σκηνή
Μπαίνοντας στη Λυρική, το βλέμμα μου καρφώνεται στη σκηνή. Η πρόχειρη σκαλωσιά με τις δύο σειρές κερκίδων που θυμόμουν αμυδρά σαν σκηνή από την παράσταση του ‘95, έχει τώρα μεταμορφωθεί σε μια ιλιγγιώδους ύψους γκριζόμαυρη σκάλα που προκαλεί δέος. Λίγα λεπτά αργότερα, οι μουσικοί της ορχήστρας, οι χορωδοί, η Ντιάνα Νοσίρεβα, καταλαμβάνουν τον ελαφρώς ανυψωμένο χώρο μπροστά από τη σκηνή και ο Θεόδωρος Κουρεντζής ανεβαίνει στο πόντιουμ. Η δράση ξεκινά.
Δύο άνδρες σφραγίζουν τη σχέση τους με ένα ποτήρι κόκκινο κρασί-αίμα και ανεβαίνουν προς την κορυφή της σκάλας. Ταυτόχρονα δεκάδες χορευτές αρχίζουν να κατρακυλούν στο σκοτάδι με αργές, γρήγορες, άτακτες κινήσεις, πότε κουλουριάζοντας και πότε τεντώνοντας το κορμί τους, πότε αγκαλιάζοντας τον σύντροφό τους και πότε κουβαλώντας στον ώμο το άδειο του κρεβάτι. Η αέναη, μαρτυρική πτώση τους -μια χορογραφία υψηλού βαθμού δυσκολίας- μετατρέπεται σε ένα εικαστικό ποίημα που σου κόβει την ανάσα, σου σφίγγει την ψυχή αλλά δεν σε αφήνει να αποστρέψεις το βλέμμα σου, ούτε μια στιγμή.
Ο εκρηκτικός Κουρεντζής οδηγεί την ολιγομελή ορχήστρα σε μια πραγματική «καταιγίδα θανάτου». Με τον ήχο των εγχόρδων και των πνευστών να κινείται σε κυκλικά επαναλαμβανόμενα μουσικά μοτίβα , δίνει ορατότητα στα σώματα των ανδρών, μεταφέρει την αγωνία τους, γίνεται η κραυγή τους για βοήθεια. Το ίδιο και το λιμπρέτο - διασκευή του ποιήματος «Λάζαρος» του Δημήτρη Καπετανάκη- που τραγουδά ξανά και ξανά, με απόκοσμη φωνή η σοπράνο. «Ο χτύπος αυτός σημαίνει θάνατο…», «η αγάπη είναι αργή και όταν φτάνει, δεν μιλά ούτε ακούει: μόνο φιλά και ξαναζωντανεύει το νεκρό, ίσως μάταια…».
Το ρέκβιεμ φτάνει στην σπαρακτική κορύφωσή του και στο τέλος. Μια αργή κατάβαση όπου το άψυχο γυμνό σώμα ενός άνδρα μεταφέρεται στην αγκαλιά του συντρόφου του -μια κουίρ εκδοχή της Πιετά- και εναποτίθεται στο τραπέζι, στη βάση της κλίμακας, εκεί από όπου ξεκίνησαν όλα. Γύρω του κουρνιάζουν όλοι και στη συνέχεια, ένας -ένας πέφτουν με πάταγο στο κενό. Ο πένθιμος ήχος από τα κρουστά της ορχήστρας σβήνει αργά, τα φώτα χαμηλώνουν και η αρχική παράκληση για ενός λεπτού σιγή γίνεται απόλυτα σεβαστή από το συγκινημένο κοινό πριν ξεσπάσει σε θυελλώδη χειροκροτήματα.
Το νέο «Ρέκβιεμ για το τέλος του έρωτα», καρπός της σύμπραξης των δύο παλιών συνοδοιπόρων, του Παπαϊωάννου και του Κουμεντάκη, με ένα μεγαλοφυή μαέστρο, τον Κουρεντζή, μας πρόσφερε ένα ανεκτίμητο δώρο. Μέσα σε 40 λεπτά -πόσο λίγα μας φάνηκαν, μα και πόσο γεμάτα ήταν τελικά- η μουσική, τα σώματα και το σκηνικό ενώθηκαν και λειτούργησαν μέσα μας σαν μια άσκηση μνήμης: για τον έρωτα, τον φόβο γύρω από το AIDS, το πένθος της απώλειας, αλλά και την ελπίδα στο μέλλον και πιο πολύ, για την αξία της ενσυναίσθησης, της αγάπης, της φροντίδας. Τότε και τώρα.
Αυτό που περιμένουμε είναι να δημιουργηθεί και να υποστηριχθεί σοβαρά μια σκηνή για τα εκλεκτά ελληνικά έργα του 20ού αι. Και να ανατεθεί στους καλύτερους συγγραφείς μας να γράψουν νέα.
Γιάννης Τσορτέκης και Έλενα Μαυρίδου αναμετρώνται με ένα έργο για την επιθυμία, την κοινωνική ανισότητα, την έλξη και την καταστροφική δύναμη της εξουσίας.
11°
