Ένας συμπαθής, ευαίσθητος και ευάλωτος άνθρωπος πήγε σαν το σκυλί στ’ αμπέλι
Μετά τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, στα social media εμφανίστηκαν δύο κατηγορίες ανθρώπων: αυτοί που λατρεύουν και αυτοί που σιχαίνονται τη μουσική που υπηρετούσε. Και οι δυο πλευρές είχαν «σοβαρά» επιχειρήματα…
Το σίγουρο είναι ότι ένας συμπαθής, ευαίσθητος και ευάλωτος άνθρωπος πήγε σαν το σκυλί στ’ αμπέλι. Κβαντικές ιατρικές, σωματικές ψυχοθεραπείες κι άλλες ακατανόητες επιστημονικοφανείς αηδίες τον εγκλώβισαν σ’ έναν κύκλο που του κόστισε τη ζωή. Όλοι είμαστε σύμφωνοι ως προς το ότι ο Μαζώ ήταν ένας θαυμάσιος άνθρωπος. Η χοντρή κόντρα παίχτηκε ως προς τη μουσική του: Ήταν άραγε ο εκπρόσωπος του αυθεντικού λαϊκού τραγουδιού ή ένας ακόμα σκυλάς;
Να ξεκαθαρίσουμε από την αρχή κάτι: κάθε τραγουδιστής έχει το απόλυτο δικαίωμα να εκφράζεται με τον τρόπο που θέλει. Και επιπλέον, κάθε ακροατής έχει το δικαίωμα να ακούει οτιδήποτε θέλει. Το να ξεκινήσει ο καθένας να τοποθετείται για τα γούστα των άλλων σημαίνει ότι θεωρεί ότι βρίσκεται σε ανώτερη θέση από εκείνους. Από την άλλη πλευρά, οποιοσδήποτε θέλει μπορεί να τοποθετηθεί απέναντι στην ίδια τη μουσική: απέναντι σ’ ένα τραγούδι, έναν δίσκο ή ακόμα και τη συνολική αισθητική πρόταση ενός τραγουδιστή ή ενός συνθέτη. Πριν απ’ αυτό όμως, θα ήταν καλό να μας πείσει ότι ακολουθεί κάποια κριτήρια κι επιπλέον ότι αυτά τα κριτήρια ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα της μουσικής δημιουργίας.
Στις λίγες περιπτώσεις που δεν κατηγορήθηκε ο ίδιος ο Γιώργος Μαζωνάκης ή το κοινό του αλλά η μουσική που υπηρετούσε, η κύρια άποψη ήταν ότι επρόκειτο για νέτο σκέτο σκυλάδικο που απευθύνεται στο κοινό των νυχτερινών κέντρων. Είναι πιθανό, δεν ξέρω πολλά για το συγκεκριμένο είδος. Εκείνο που μπορώ να πω, σε προσωπικό επίπεδο είναι ότι από τα δεκάδες λαϊκά cd που έστελναν οι δισκογραφικές τη δεκαετία του ’90, είχα κρατήσει το ντεμπούτο του Μαζωνάκη και το έχω ακόμα. Υπήρχε κάτι εκεί που στο πρώτο πρόχειρο άκουσμα δεν με άφησε να το στείλω στα σκουπίδια. Ίσως είναι αυτό που οι σημερινοί υποστηρικτές της καλλιτεχνικής αξίας του Μαζωνάκη αποκαλούν αυθεντικότητα. Ναι λοιπόν, δεν θα διαφωνήσω, επρόκειτο για έναν άνθρωπο που ό,τι τραγουδούσε το ένιωθε, έναν άνθρωπο που έδειχνε ότι δεν είχε ανάγκη να προσπαθήσει ή να υποκριθεί.
Στον κόσμο μιας τόσο διαδεδομένης τέχνης όσο η μουσική, δεν είναι πάντα αναγκαίο να δηλώσεις τους λόγους για τους οποίους θέλεις να ακούσεις κάτι. Μου αρέσει, το ακούω. Δεν μου αρέσει, δεν το ακούω. Η ελευθερία του καθενός στην υποκειμενικότητα είναι δεδομένη. Όμως υπάρχει κι ένας –αν όχι ακριβώς αντικειμενικός, έστω– αντικειμενικότερος τρόπος για να κατατάξεις μουσικές και μουσικούς; Θεωρώ ότι υπάρχει, και η περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη γίνεται εδώ απλώς η αφορμή.
Εκτιμώ ότι ο Μαζωνάκης έχει μια αυθεντικότητα που λείπει από τη σύγχρονη πίστα. Όμως, σε ποιο ιδίωμα να κατατάξω τον Μαζωνάκη; Αν τον κατατάξω στο λεγόμενο λαϊκοπόπ της πίστας, είναι ίσως ο κορυφαίος. Όμως πρόκειται για έναν πολύ μικρό μουσικό χώρο, που ενδεχομένως ο Μαζωνάκης τον ξεπερνάει. Αν τον κατατάξω στο ευρύτερο ελληνικό λαϊκό τραγούδι, θα έχω να τον συγκρίνω με τον Διονυσίου ή με τον Καζαντζίδη κι εκεί πιθανότατα θα χάσει το παιχνίδι από τα αποδυτήρια, ακόμα και στο κριτήριο της αυθεντικότητας. Άρα;
Εντάξει, δεν υπάρχει απόλυτη αντικειμενικότητα. Ο καθένας μας, όμως, μπορεί να διακρίνει μερικά ψήγματά της. Αν λοιπόν δεν θεωρώ τον εαυτό μου έναν απλό ακροατή μουσικής αλλά θέλω να διατυπώνω αξιολογικές κρίσεις, είναι απαραίτητο να μπορώ να ξεχωρίσω τα μουσικά είδη, ακόμα και τις μικρές μικρές κατηγορίες στις οποίες μπορεί να ανήκει κάποιος μουσικός. Ύστερα, πρέπει να καταγράψω τα κριτήριά μου.
Μπορεί να διαφωνήσουμε σε κάποια επιμέρους αλλά να εδώ μερικά από τα πιο σημαντικά: Αρτιότητα, Εκφραστικότητα-Συγκίνηση, Διαχρονικότητα, Καινοτομία, Αυθεντικότητα, Αποδοχή, Επιδραστικότητα. Κάποια εφαρμόζονται τη στιγμή της ακρόασης και κάποια χρειάζονται μεγαλύτερο βάθος χρόνου για να δείξουν.
Το βέβαιο είναι ότι με τη βοήθειά τους μπορείς να διατυπώσεις αξιολογικές κρίσεις πάνω στα ιδιώματα, στις μουσικές, στα τραγούδια, στην καλλιτεχνική δημιουργία. Σίγουρα όχι πάνω στους ανθρώπους που τραγουδούν, συνεχίζουν να ζουν ή πεθαίνουν, στους ανθρώπους που προτιμούν κάποια μουσική από κάποια άλλη, ακόμα κι αν αγνοούν εκείνη την «κάποια άλλη». Κι ένα τελευταίο που στέκεται στην απέναντι πλευρά του λόφου: ας έχουμε πάντα στο μυαλό μας ότι εκείνο το φαινομενικά απλοϊκό «μ’ αρέσει-δεν μ’ αρέσει» μπορεί και να κρύβει ένα είδος αυθεντικότητας και εσώτερης σοφίας και –τελικά– να αποτελεί το μόνο παντοτινό κριτήριο για όλα.
Από τα καμαρίνια της Πλάκας στις Εγγαρές, ο κιθαρίστας και παραγωγός κουβαλά δεκαετίες ελληνικής μουσικής και μια επίμονη επιθυμία: να παίζει όπως γουστάρει
19°
