Όσκαρς και τεχνητή νοημοσύνη: Τι θα ισχύει από εδώ και πέρα
Την Παρασκευή 1 Μαΐου, η Ακαδημία ανακοίνωσε νέους κανόνες για τα 99α Όσκαρ, που θα απονεμηθούν στις 14 Μαρτίου 2027. Ξεχωρίζουν τρεις. Ο ένας εκ των οποίων μάλιστα αφορά σε κάτι που μέχρι πριν από κάποια χρόνια φάνταζε με ταινία επιστημονικής φαντασίας: Το αν ένας ηθοποιός χρειάζεται να είναι άνθρωπος.
Τι αναγνωρίζει ως ανθρώπινη δημιουργία η Ακαδημία Όσκαρ
Η πολυσχολιασμένη αλλαγή είναι η απάντηση της Ακαδημίας στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Στην κατηγορία των ηθοποιών, επιλέξιμοι θεωρούνται πλέον μόνο ρόλοι που έχουν ερμηνευθεί αποδεδειγμένα από άνθρωπο, με τη συναίνεσή του, και αναγράφονται στην επίσημη λίστα συντελεστών της ταινίας. Στην κατηγορία Σεναρίου ισχύει το αντίστοιχο, πρέπει να είναι human-authored, γραμμένα δηλαδή από άνθρωπο. Καθώς όμως αυτό είναι κάτι που μπορεί να αποδειχθεί πιο δύσκολα, η Ακαδημία κρατάει επίσης το δικαίωμα να ζητήσει επιπλέον στοιχεία σε περίπτωση που προκύψουν εύλογες αμφιβολίες για τη χρήση AI ή για το ποιος έγραψε τι.
Βέβαια, αξίζει να διευκρινίσουμε πως δεν πρόκειται για γενική απαγόρευση του AI στο σινεμά. Στους ίδιους τους κανόνες της, η Ακαδημία αναφέρει ρητά ότι τα generative AI tools «ούτε ευνοούν ούτε βλάπτουν τις πιθανότητες υποψηφιότητας». Ψηφιακή διόρθωση φωνής όπως αυτή που έγινε στο «The Brutalist», εργαλεία AI σε visual effects, post-production γενικότερα, παραμένουν επιτρεπτά. Ο αποκλεισμός αφορά συγκεκριμένα δύο πράξεις: την υποκριτική και τη συγγραφή.
Πίσω από τον συγκεκριμένο κανόνα υπάρχουν δύο υποθέσεις που έβαλαν το ζήτημα στην ατζέντα. Η πρώτη είναι η Τίλι Νόργουντ –ο AI χαρακτήρας της βρετανικής εταιρείας παραγωγής Particle6–, η οποία τον Σεπτέμβριο του 2025 παρουσιάστηκε από το Deadline ως «AI ηθοποιός» που υποτίθεται κυνηγούσαν τα πρακτορεία ατζέντηδων. Η αποκάλυψη προκάλεσε κύμα αντιδράσεων από το SAG-AFTRA και ηθοποιούς όπως η Έμιλι Μπλαντ και η Γούπι Γκόλντμπεργκ. Η δεύτερη υπόθεση είναι το «As Deep as the Grave» του Κέρτε Βόρχις, ταινία στην οποία ο Βαλ Κίλμερ είχε επιλεγεί για το καστ, αλλά πέθανε τον Απρίλιο 2025 χωρίς να γυριστεί καμία σκηνή. Η ομοιότητα και η φωνή του παρήχθησαν εξ ολοκλήρου με generative AI, με συναίνεση της οικογένειας και της κόρης του, Μερσέντες. Επιλέγοντας να αποκλείσει και τις δύο περιπτώσεις, η Ακαδημία ξεκαθάρισε ότι το κριτήριο δεν είναι η συναίνεση, αλλά η ζωντανή ανθρώπινη παρουσία στον χρόνο της λήψης.
Η δεύτερη αλλαγή αφορά και πάλι την υποκριτική, και πιο συγκεκριμένα την ίδια τη διαδικασία των υποψηφιοτήτων. Μέχρι σήμερα, αν ένας ηθοποιός είχε δύο ή και τρεις ερμηνείες ανάμεσα στις πέντε με τους περισσότερους ψήφους σε μια κατηγορία, μόνο μία περνούσε στις υποψηφιότητες. Σε καμία άλλη κατηγορία δεν ίσχυε αυτό. Από εδώ και πέρα, αν περισσότερες από μία ερμηνείες του ίδιου ηθοποιού μπουν στο top 5, όλες θεωρούνται υποψήφιες. Έτσι αποτρέπεται το πιο γνωστό φαινόμενο της Χόλιγουντ σεζόν, οι καμπάνιες που στρατηγικά μετακινούσαν ερμηνείες σε άλλη κατηγορία για να μη διασπαστούν οι ψήφοι.
Η τρίτη αλλαγή, αν και πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, είναι νομίζω και η σημαντικότερη. Στην κατηγορία Διεθνή Ταινία, μια μη αγγλόφωνη ταινία μπορεί πλέον να φτάσει στη βραχεία λίστα με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι ο παραδοσιακός, μέσω επίσημης υποβολής από εθνική επιτροπή. Ο δεύτερος είναι καινούργιος, μέσω νίκης σε ένα από τα έξι αναγνωρισμένα φεστιβάλ: Berlin με Χρυσή Άρκτο, Busan με Best Film Award, Κάννες με Χρυσό Φοίνικα, Sundance με World Cinema Grand Jury Prize, Τορόντο με Platform Award, Βενετία με Χρυσό Λέοντα. Το πιο γνωστό παράδειγμα της παράλογης συνέπειας του παλιού συστήματος ήταν το «Anatomy of a Fall» της Ζιστίν Τρίετ, που κέρδισε τον Χρυσό Φοίνικα στις Κάννες το 2023 και η Γαλλία επέλεξε να μην προτείνει την ταινία της για τα Όσκαρ του 2024, προτιμώντας το «The Taste of Things» του Γαλλο-Βιετναμέζου Τραν Ανχ Χανγκ. Με τους νέους κανόνες αυτό δεν θα ξανασυμβεί. Η ταινία προσέρχεται με δικό της δικαίωμα.
Παράλληλα, στην κατηγορία Διεθνής Ταινία η ίδια η ταινία πιστώνεται ως nominee, όχι η χώρα, και το αγαλματίδιο παραλαμβάνει ο σκηνοθέτης εκ μέρους της δημιουργικής ομάδας, με το όνομά του στην πλακέτα. Για τον ελληνικό κινηματογράφο, η πρακτική σημασία είναι σίγουρα σαφής. Η εθνική επιτροπή υποβολής υπήρξε επί δεκαετίες αμφιλεγόμενος μηχανισμός. Από εδώ και πέρα, μια ελληνική ταινία που θα κερδίσει σε Βενετία, Κάννες ή Sundance έχει αυτόνομο μονοπάτι, χωρίς να περιμένει την ψήφο μιας επιτροπής στην Αθήνα.
Η ανακοίνωση της Ακαδημίας είναι λοιπόν λιγότερο δραματική από τους τίτλους «AI ban» που κυκλοφόρησαν, αλλά σίγουρα ουσιαστική. Η Ακαδημία χάραξε μια γραμμή σχετικά με το τι αναγνωρίζει ως ανθρώπινη δημιουργία, διόρθωσε ένα παλιό κενό στις υποψηφιότητες ηθοποιών και άνοιξε την κατηγορία Διεθνή Ταινία πέρα από τις εθνικές επιτροπές. Αλλά ναι, όσο «κουφό» κι αν ακούγεται, πλέον υπάρχει επίσημος κανόνας που λέει ότι ο ηθοποιός πρέπει να είναι άνθρωπος
Ο συνδυασμός της κρίσης των ηθικών αξιών της Ευρώπης με τον πρωταρχικό ρόλο των καλλιτεχνών ή τη δυαδικότητα ως κομβικό στοιχείο της ψυχανάλυσης είναι θέματα που δύσκολα τα κουμαντάρει ο Ιρανός
Οι ταινίες που προβάλλονται υπηρετούν τη γενική θεματική ΡΕΥΜΑ / CURRENT, ένα πρόγραμμα σύγχρονων ντοκιμαντέρ σε επιμέλεια της πολιτιστικής παραγωγού και εικαστικού Αντιγόνης Παπαντώνη.
22°
