Κριτική Ταινίας: Τελευταίοι και πρώτοι άνθρωποι

Όταν έπεσε στα χέρια του μουσικού Γιόχαν Γιόχανσον το λεύκωμα του Ολλανδού φωτογράφου Γιαν Καμπέναερς με τίτλο «Spomenik» και θέμα μια συλλογή από φωτογραφίες από πολυάριθμα ογκώδη πέτρινα μνημεία που οικοδομήθηκαν στην τέως Γιουγκοσλαβία από τη δεκαετία του 1960 έως τα τέλη των 80s, εμπνεύστηκε την ιδέα ενός φιλμ για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Ένα ψυχρό φιλοσοφικό δοκίμιο, βασισμένο στα έργα του Άγγλου συγγραφέα και φιλόσοφου Όλαφ Στέιπλεντον, παρά ένα καθαρόαιμο ντοκιμαντέρ ή μια τυπική λυρική ματιά πάνω στο τέλος της ανθρωπότητας είναι το φιλμ «Τελευταίοι και πρώτοι άνθρωποι». Η αφήγηση της Τίλντα Σουίντον μας ενημερώνει από τις πρώτες κιόλας φράσεις ότι αυτό που θα παρακολουθήσουμε είναι ένα γράμμα στους ανθρώπους του σήμερα από τους πολύ μακρινούς «απογόνους» τους στο μέλλον. Ο συνδυασμός εικόνας, λόγου και μουσικής (υποβλητικά όλα τους σε μέγιστο βαθμό) προδίδει στην ταινία μια γοητευτική καλλιτεχνική γραμμή, που όμως, παρά την πρωτοτυπία και το μελαγχολικό στιλ της, ποτέ δεν γίνεται συναρπαστική. Από ένα σημείο και μετά, το ύφος της αφήγησης γίνεται κάπως μονότονο και πομπώδες. Αξίζει, πάντως, να το δει όποιος θέλει να βρει νέες κινηματογραφικές συγκινήσεις. Ίσως το ενδιαφέρον να ήταν ακόμη μεγαλύτερο αν ο Γιόχανσον πραγματοποιούσε μια ενδελεχή έρευνα για το ιστορικό παρελθόν των «μυστηριωδών» τεράστιων πέτρινων μνημείων που οικοδομήθηκαν κατόπιν παραγγελίας του Τίτο σε διάφορους Γιουγκοσλάβους καλλιτέχνες ως ένα ουτοπικό πείραμα για την ενοποίηση των σλαβικών εθνοτήτων με τις τόσες θρησκευτικές και άλλες διαφορές. Στους αρχιτέκτονες δεν επιτρεπόταν η χρήση χριστιανικής εικονογραφίας, κι έτσι στράφηκαν στην προϊστορική τέχνη των Σουμερίων ή των Μάγια, ενώ όλα φτιάχτηκαν σε τοποθεσίες στρατοπέδων συγκέντρωσης, μεγάλων μαχών του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σφαγών από τους ναζί ή και συγκρούσεων με τους Οθωμανούς κατακτητές τους προηγούμενους αιώνες.