Το τελευταίο σημείωμα

Η επιλογή του Παντελή Βούλγαρη να ταξιδέψει στο παρελθόν και την εποχή της ναζιστικής Κατοχής έχει διπλό στόχο. Αφενός να ενημερώσει το θεατή για τις παραμέτρους μιας ιστορίας μοναδικής αυτοθυσίας και ψυχικής δύναμης κι αφετέρου να τον συγκινήσει με τις λεπτομέρειες των τελευταίων έντονων ωρών που οι μελλοθάνατοι ζουν καθώς έρχονται αντιμέτωποι με όλο το νόημα της περήφανης και ασυμβίβαστης στάσης τους που δεν αφορά μόνο στο ναζιστικό καθεστώς, αλλά και τους προηγούμενους αγώνες τους (οι περισσότεροι από τους φυλακισμένους είναι μέλη του ΚΚΕ που μεταφέρονται από φυλακή σε φυλακή τα τελευταία 8 χρόνια), που έχουν ως αφετηρία την 4η Αυγούστου 1936 και τη δικτατορία Μεταξά. Η αλήθεια είναι πως ο έμπειρος σκηνοθέτης αφήνει όχι ακριβώς στην άκρη αλλά σίγουρα σε ανώδυνες συνθήκες τις ιδεολογικές και πολιτικές αρχές της τραγικής αυτής ιστορίας. Η ιστορία του Σουκατζίδη μοιάζει πρωτίστως σαν ένας προσωπικός άθλος, μια περιπέτεια που αφορά στον ίδιο και τον Φίσερ, το ναζιστή διοικητή του Χαϊδαρίου ο οποίος από σεβασμό και συμπάθεια προς το διερμηνέα του αποφασίζει να του χαρίσει τη ζωή την ύστατη ώρα παίρνοντας τη θέση του κάποιος άλλος, αλλά όπως πολύ σωστά του λέει ο μικρασιατικής καταγωγής Σουκατζίδης «με αυτή την πρότασή σας προσπαθείτε να με ατιμάσετε και δεν μπορώ να τη δεχτώ». Όμως ο ήρωας δεν είναι ένα αυτόφωτο πρόσωπο ακεραιότητας και μοναδικής περηφάνειας που ισορροπεί σε μια κατάσταση τρόμου (η ναζιστική θηριωδία φαίνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα ακόμη κι από το φιλότεχνο και ανθρώπινο εν μέρει Φίσερ) και αντλεί δύναμη κυρίως από τον έρωτα της αρραβωνιαστικιάς του Χαρούλας Λιουδάκη, που υποδύεται η ελληνοαμερικανίδα Μελία Κράιλινγκ. Ο Σουκατζίδης είναι ένας σπάνιος άνθρωπος, πατριώτης και λαϊκός αγωνιστής. Ένα ζωντανό πολιτικό σύμβολο που διαμορφώθηκε μέσω συγκεκριμένων ιδανικών και αρχών, τα οποία ο Βούλγαρης δεν αναλύει σε βάθος προφανώς για να μη διχάσει και πάλι το έθνος. Η αλήθεια όμως δεν μπορεί να κοπεί στα δύο και κατανοώ από τώρα τις όποιες αντιδράσεις μπορεί να έχει η ταινία από το χώρο της Αριστεράς. Όσον αφορά το κατασκευαστικό κομμάτι του φιλμ, η επιλογή του σκηνοθέτη να στραφεί σε ένα ποιητικό λόγο που θα συνοδεύσει τα αναπόφευκτα φορτισμένα συναισθηματικά πλάνα του είναι σωστή. Το «Τελευταίο σημείωμα» συγκινεί (ίσως περισσότερο από ό,τι θα έπρεπε στο τελευταίο ημίωρο), προβληματίζει, δίνει σημαντικές πληροφορίες από την τελευταία βραδιά στα κελιά των μελλοθάνατων όπου στήνεται ένα απίστευτο γλέντι με χορούς και τραγούδια. Αυτή η θαυμάσια χορογραφημένη σεκάνς μαζί με την αψεγάδιαστη ερμηνεία του Γερμανού Αντρέ Χένικε στο ρόλο του Καρλ Φίσερ, είναι και τα πιο δυνατά όπλα του φιλμ που προβλέπεται να σπάσει ταμεία και... καρδιές!