Nelly's: Μια γυναίκα τολμηρή και στη ζωή και στην τέχνη

Το όνομα της Nelly’s είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τις φωτογραφίες της Ρωσίδας χορεύτριας Ελιζαβέτα Νικόλσκα στον Παρθενώνα, αλλά και τα γυμνά της Μόνα Πάιβα, πρίμας μπαλαρίνας της Opera Comique, στον ιερό βράχο. Όμως, στη διάρκεια της καριέρας της η διάσημη Ελληνίδα φωτογράφος είχε αποτυπώσει μια ευρύτατη γκάμα θεμάτων, από πορτραίτα μέχρι τοπία, ενώ είχε ασχοληθεί ακόμη και με τη διαφημιστική φωτογραφία και το φωτορεπορτάζ.

Η Έλλη Σουγιουλτζόγλου - Σεραϊδάρη, γνωστή ως Nelly’s, άσκησε το φωτογραφικό επάγγελμα επί δεκαετίες ως μέσο βιοπορισμού. Ήταν ιδιαίτερα γνωστή στους αθηναϊκούς κύκλους, ενώ δεν δίστασε να δοκιμάσει την τύχη της και στις ΗΠΑ. Οι εικόνες της χαρακτηρίζονται από ποίηση, κίνηση και ελευθερία. Μας έχει προσφέρει τα πιο εκφραστικά πορτραίτα διάσημων και μεγαλοαστών Αθηναίων του Μεσοπολέμου, μια καταγραφή της ζωής της παλιάς Αθήνας, καθώς και τις θεμελιώδεις εικόνες αρχαίων μνημείων και της υπαίθρου που διαφήμισαν για πρώτη φορά την Ελλάδα στο εξωτερικό ως τουριστικό προορισμό.

Nelly's: Μια τολμηρή γυναίκα και στη ζωή και στην τέχνη

Σαν σήμερα, στις 17 Αυγούστου το 1998 συμπληρώνονται 26 χρόνια από τον θάνατο της σπουδαίας Ελληνίδας φωτογράφου. H Έλλη Σουγιουλτζόγλου – Σεραϊδάρη γεννήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 1899 στο Αϊδίνι της Μικράς Ασίας. Στα 19 της έζησε τα γεγονότα της σφαγής του Αϊδινίου, τα οποία την επηρέασαν βαθιά. Η οικογένειά της στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στη Σμύρνη, αλλά η Έλλη έφυγε μαζί με τον μικρότερο αδελφό της στη Δρέσδη για να σπουδάσει. Η αρχική της σκέψη ήταν να ασχοληθεί με τη μουσική και τη ζωγραφική, ωστόσο όταν ήρθε σε επαφή με τη φωτογραφία συνειδητοποίησε ότι ήταν ένας τρόπος να συνδυάσει την Τέχνη και τον βιοπορισμό και έτσι στράφηκε σε αυτήν την επιλογή.

Μαθήτευσε αρχικά με στον Ούγκο Έρφουρθ (Hugo Erfurth), διακεκριμένο φωτογράφο της πόλης και διάσημο πορτρετίστα, και στη συνέχεια με τον Φραντς Φίντλερ (Franz Fiedler). Εκεί επιδόθηκε στις φωτογραφίες χορού, καθώς στη Δρέσδη κατά το Μεσοπόλεμο είχε αναπτυχθεί στενή σχέση ανάμεσα στο μοντέρνο χορό και τη φωτογραφία. Μετά από ενθάρρυνση του Φίντλερ φωτογράφισε δύο από τις κορυφαίες χορεύτριες της σχολής της Μαίρη Γουίγκμαν αρχικά σε στούντιο με τεχνητό φωτισμό και εν συνεχεία στην ύπαιθρο της σαξονικής Ελβετίας. Εκεί οι χορεύτριες εικονογραφήθηκαν σε τολμηρές πόζες και αυθόρμητες κινήσεις -κάτι που αποτέλεσε προάγγελο της φωτογραφίας της Νικόλσκα στον Παρθενώνα.

Άνοιξε νέους δρόμους στην εγχώρια φωτογραφία

Οι λήψεις Nelly’s αρχικά φλέρταραν με τη ζωγραφική αισθητική, ενώ σταδιακά απέκτησαν μεγαλύτερο ρεαλισμό. Όταν ήρθε στην Αθήνα, το 1924, άνοιξε ένα μικρό στούντιο στην οδό Ερμού. Η Nelly’s ασχολήθηκε με τα πορτρέτα σε όλη τη διάρκεια της παραμονής της στην Αθήνα, από το 1924 ως το 1939, όμως τα πρώτα χρόνια πειραματίστηκε με το γυμνό. Η δουλειά της έγινε ευρύτρα γνωστή στην αθηναϊκή κοινωνία και η πελατεία της διευρύνθηκε ολοένα και περισσότερο. Προερχόμενη από αστική οικογένεια και εκμεταλλευόμενη τις πολιτικές διασυνδέσεις του συζύγου της, φωτογράφισε τον Βενιζέλο, τον Παλαμά, πολλούς εκπροσώπους του καλλιτεχνικού κόσμου, τη βασιλική οικογένεια, αστούς που ήθελαν να αποκτήσουν ένα πορτραίτο τους από τα χέρια της. Λίγο πριν από τις πρώτες Δελφικές Εορτές γνώρισε την Εύα Πάλμερ και το 1927 φωτογράφισε την ίδια και μέλη του χορού των Ωκεανίδων, ενώ στις πιο γνωστές εικόνες της συγκαταλέγονται οι φωτογραφίες της Μόνα Πάεβα στην Ακρόπολη, το 1925.

Τον Νοέμβριο του 1930 ήρθε στην Αθήνα για μια σειρά παραστάσεων η Ρωσίδα χορεύτρια Ελισαβέτα Νικόλσκα. Η νεαρή χορεύτρια ζήτησε από τη Nelly’s να φωτογραφηθεί στην Ακρόπολη. Κάτω από τον έντονο αττικό ήλιο η Nelly’s πραγματοποίησε μία μοναδική σειρά από χορευτικές φωτογραφίες. Κατάφερε να αποτυπώσει τη στιγμή ενός άλματος με το αραχνοΰφαντο πέπλο της χορεύτριας να αιωρείται μπροστά στους στιβαρούς κίονες του Παρθενώνα. Οι εικόνες αυτές έμειναν για πάντα συνυφασμένες με το όνομά της· τόσο, που για χρόνια το υπόλοιπο έργο της είχε ξεχαστεί.

Το 1939, η Nelly's είχε συνεργαστεί και με το υπουργείο υφυπουργείο Τύπου και Τουρισμού για τις ανάγκες του ελληνικού περιπτέρου για τη Διεθνή Έκθεση της Νέας Υόρκης. Δημιούργησε πέντε κολάζ, τη σειρά των «Παραλληλισμών» που συνδέει τον σύγχρονο Έλληνα με τον αρχαίο, και έκανε το πρώτο βήμα για την μετακίνησή της στις ΗΠΑ. Καθοριστικό για αυτήν την απόφασή της ήταν το γεγονός ότι ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ήταν στα πρόθυρα, και η τραυματική εμπειρία της Μικράς Ασίας την οδήγησε στην επιλογή να μείνει στο εξωτερικό. Σε ηλικία 40 ετών, έχοντας αφήσει πίσω της το στούντιο και το πελατολόγιο της Ερμού, άρχισε την καριέρα της από την αρχή στη Νέα Υόρκη. Δεν δίστασε να εκπαιδευτεί σε νέες τεχνικές και να δοκιμάσει τη φωτογραφία μόδας, το φωτορεπορτάζ και τη διαφημιστική φωτογραφία. Τα πορτραίτα παρέμεναν το δυνατό της στοιχείο και οι φωτογραφίσεις εκδηλώσεων της εξασφάλιζαν τον βιοπορισμό.

Η φωτογράφος του Μεσοπολέμου που αναγνωρίστηκε στη Μεταπολίτευση

Στην Ελλάδα επέστρεψε το 1966 και από τότε δεν ασχολήθηκε πλέον επαγγελματικά με τη φωτογραφία. Όμως το 1975 η Nelly's ανακαλύφθηκε εκ νέου, όταν η Ελένη Βλάχου της «Καθημερινής» ζήτησε από τη δημοσιογράφο Μαρία Καραβία να την εντοπίσει. Το κοινό ενθουσιάστηκε μαζί της και η φωτογράφος κατέκτησε την απόλυτη αναγνώριση τόσο σε πανελλήνιο, όσο και σε διεθνές επίπεδο.

Το 1989 δημοσίευσε την αυτοβιογραφία της, ενώ δώρισε το μεγαλύτερο κομμάτι του φωτογραφικού της αρχείου στο Μουσείο Μπενάκη, που αποτελεί τον θεματοφύλακα του έργου της. Έως το 1998, που σαν σήμερα 17 Αυγούστου, έφυγε από τη ζωή, η Nelly’s αποτέλεσε πρωτοπόρο στην τέχνη της. Απασχόλησε περισσότερο από κάθε άλλο συνάδελφό της στην Ελλάδα, πέτυχε να στρέψει τα φώτα στην εγχώρια ιστορία της φωτογραφίας, ενώ αποτέλεσε έμπνευση για πολλούς καλλιτέχνες· ειδικά γυναίκες που στο πρόσωπό της είδαν εκείνη που άνοιξε νέους και τολμηρούς δρόμους που θα μπορούσαν και άλλες να ακολουθήσουν.