Ο Στέφανος Δασκαλάκης ζωγραφίζει τον καθημερινό ηρωισμό

«Από την πρώτη ως και την τελευταία πινελιά τα μοντέλα μου είναι παρόντα» λέει ο ζωγράφος Στέφανος Δασκαλάκης. Ζητώ να μάθω περισσότερα για την Άννα με τα γάντια, τη Μυρτώ με το μπλε φόρεμα, την Ιωάννα που κρατά την τσάντα της και την Άντα με το μπλουτζίν. Ποιες είναι, πώς τις βρίσκει, πόσο καιρό κρατά η διαδικασία και ποιες από τις λέξεις «αποτυπώνω», «αναπλάθω» ή «αναδημιουργώ» του ακούγονται καλύτερες ως χαρακτηρισμοί για τα μεγάλα, ολόσωμα πορτρέτα που αποκαλύπτουν τους κρυμμένους ή φανερούς ψυχισμούς των ηρώων του. Απαντά: «Χρειάζεται χρόνος, δύο ή περισσότεροι μήνες μέχρι να βάλω την τελευταία πινελιά. Επομένως, διαλέγω ηθοποιούς ή και κομπάρσους· είναι περισσότερο εξοικειωμένοι στο να παίρνουν τις στάσεις που θέλω. Από εκεί και μετά ο ένας με οδηγεί ή μου συστήνει τον άλλο. Το “αποτυπώνω” το απορρίπτω, προτιμώ τα “αναπλάθω” και το “αναδημιουργώ” ως προς τις λέξεις που μου ζήτησες». 

Ανταμώνουμε με τον Στέφανο Δασκαλάκη στο 16 της Φωκίωνος Νέγρη, στον χώρο του συλλέκτη Σωτήρη Φέλιου. Με τον λιτό τίτλο «Ζωγραφική 2013- 2021», ο Δασκαλάκης και ο συλλέκτης παρουσιάζουν ένα πανόραμα από μορφές που δημιουργήθηκαν αυστηρά στο εργαστήριο του ζωγράφου, με το άπλετο φυσικό φως να καθοδηγεί το πινέλο του. Αυτό είναι που δημιουργεί τις ανατάσεις των πινάκων του, εισχωρεί ανεμπόδιστο και μεταμορφώνει τα πάντα. 

Ο Δασκαλάκης δεν αναζητά την ομορφιά, δεν εξωραΐζει και δεν μυθολογεί προκειμένου να αναπλάσει ή να δημιουργήσει εντυπώσεις του «ωραίου». Άλλοτε κουρασμένες, άλλοτε προβληματισμένες ή χαμένες σε σκέψεις, οι γυναικείες φιγούρες του έχουν στοιχεία, ποιότητες και εκφάνσεις ενός «καθημερινού ηρωισμού», που η ματιά του ζωγράφου τον ανακαλύπτει και τον φέρνει στο φως. 

Το πινέλο του διέκρινε, έσκαψε και φώτισε υφές και χαρακτήρες με αλλεπάλληλα παχιά στρώματα χρώματος που δέχονται διαφορετικά το φως. Παρατηρώντας τα αποτελέσματα από κοντά, ο καθένας μπορεί να εμβαθύνει κατά το δοκούν. Το φως διαφοροποιεί τις επιφάνειες, δημιουργεί αντανακλάσεις και πλάθει προοπτικές λύπης ή κούρασης, αμηχανίας ή μελαγχολικής προσμονής. 

Οι λίμνες που σχηματίζουν τα χρώματα μέσα στο εργαστήριο, στα πατώματα, στις κόγχες και στους τοίχους προσθέτουν μεγαλύτερες εντάσεις στις μορφές. Τον ρωτώ πότε θεωρεί πως το έργο τελείωσε. «Τελειώνει όταν νιώθω πως δεν μπορώ να πάω παραπέρα. Αν και φυσικά το έργο δεν σταματά, οι δυνατότητες του ζωγράφου είναι που εξαντλούνται». Και πώς αρχίζει; «Από τα μάτια. Μόλις καταφέρω να απεικονίσω το βλέμμα, είναι σαν να αποικείται όλο το τελάρο». 

Δυνατά ανάγλυφα χρώματα, δεμένοι όγκοι, στιγμές που μεταμορφώνουν τα έργα σε εξπρεσιονιστικά παλλόμενα, αλλά ταυτόχρονα οι επιμηκύνσεις, οι απλοποιήσεις και τα στρογγγυλέματά τους είναι σαν να μειώνουν τη δραματουργία, μετουσιώνοντας την έντασή της σε νηνεμία. 

Τα έργα που παρουσιάζονται στο 16 της Φωκίωνος Νέγρη, εκτός από αυτά που ανήκουν στον Σωτήρη Φέλιο, προέρχονται και από διάφορες συλλογές μουσείων, ιδρυμάτων και ιδιωτών, που δεν έχουν εκτεθεί μέχρι σήμερα. Και φανερώνουν έναν Δασκαλάκη πάντα ταγμένο στην αναπαράσταση αλλά ώριμο πλέον, ήσυχο παρατηρητή των ζωών που του εμπιστεύονται το είναι και τα χρόνια τους κι αυτός τις φιλοτεχνεί με έναν απρόσμενο λυρισμό που τις επαναπροσδιορίζει.

Όπως παρατηρεί και ο συλλέκτης Σωτήρης Φέλιος, «Ο Στέφανος νοτίζει τη ζωγραφική του με απόσταγμα σοφίας για την εμπειρία και από την εμπειρία της καθημερινής ζωής. Μας ξανασυστήνει την ευρωπαϊκή εικαστική παράδοση (το λέω με τη συστολή του μη ειδικού) αλλά και την παράδοση που ο Γιάννης Τσαρούχης συγκινητικά μας γνώρισε, έτσι όπως την κατάλαβα. Με τη ζωγραφική του Στέφανου πολλές φορές αναρωτιέμαι αν αυτό που αντιλαμβάνομαι με τα μάτια μου κοιτάζοντας τους πίνακες υπάρχει με τον ίδιο τρόπο και πέρα από την αντίληψή μου, εκεί που ξέρω πως υπάρχει ένα χάος, ή αν ο Δασκαλάκης μου δίνει μαζί και μια “ζώνη ασφαλείας” για να ψηλαφίσω το χάος και να το “απολαύσω”, όπως τον γύρο του θανάτου στα πανηγύρια που πήγαινα παιδί στην Τρίπολη τον Δεκαπενταύγουστο».

Δείτε περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση στο City Guide της ATHENS VOICE