Δέκα θραύσματα του Παρθενώνα από το ΕΑΜ στο Μουσείο Ακρόπολης

Δεν λείπουν ποτέ οι αφορμές για μια επίσκεψη στο πιο δημοφιλές ελληνικό μουσείο. Αυτό το διάστημα, πάντως, στην ολόφωτη αίθουσα του τρίτου ορόφου θα έχετε την ευκαιρία να ανακαλύψετε επιπλέον λεπτομέρειες από τον αριστουργηματικό γλυπτό διάκοσμο του Παρθενώνα αφού δέκα θραύσματα, τα οποία εδώ και δεκαετίες φυλάσσονταν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, αποδόθηκαν και εκτίθενται στο Μουσείο Ακρόπολης.

Δύο από αυτά, το επάνω μέρος μιας σγουρόμαλλης κεφαλής νεαρού άνδρα, που συνδέεται με τη μορφή επόπτη της πομπής των Παναθηναίων, και μια κεφαλή ώριμου θαλλοφόρου βρήκαν ήδη τη θέση τους στους λίθους VII και ΙΧ της ανατολικής και της βόρειας ζωφόρου αντίστοιχα σήμερα στο Μουσείο Ακρόπολης σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη.

Το πρώτο, μάλιστα, αποτελεί το μοναδικό αυθεντικό θραύσμα του λίθου στην Αθήνα καθώς ο υπόλοιπος βρίσκεται στο Μουσείο του Λούβρου. Τα υπόλοιπα οκτώ θραύσματα –ανάμεσα στα οποία ξεχωρίζουν ο βραχίονας, μάλλον του Ποσειδώνα από το δυτικό αέτωμα και το κάτω άκρο του ποδιού της Αθηνάς, μάλλον από το ανατολικό αέτωμα– τοποθετήθηκαν προσωρινά σε ειδική προθήκη στην Αίθουσα του Παρθενώνα, με την προοπτική να αποσυρθούν ώστε να μελετηθούν σε συνάρτηση με άλλα τμήματα του γλυπτού διακόσμου του μεγάλου ναού.

---

Τι δήλωσαν Κυριάκος Μητσοτάκης, Λένα Μενδώνη, Νίκος Σταμπολίδης

«Σήμερα είμαστε παρόντες σε μία πολύ σημαντική στιγμή για την Ελλάδα, για την Ακρόπολη, για το Μουσείο της Ακρόπολης, για τον παγκόσμιο πολιτισμό. Όχι μόνο γιατί δέκα θραύσματα των γλυπτών του Παρθενώνα ξαναγυρίζουν στον φυσικό τους χώρο, αλλά και γιατί αυτό το ταξίδι της επιστροφής εκπέμπει από μόνο του ένα ηχηρό μήνυμα επανένωσης όλων των τμημάτων αυτού του μοναδικού μνημείου της ανθρωπότητας» δήλωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης τονίζοντας πως «επιστρέφουν στη μήτρα τους ακριβώς για να απευθυνθούν σε όλους και παντού. Όμως όπως τους πρέπει: με τη δύναμη της ενότητάς τους και όχι με τη μερικότητα του κατακερματισμού τους».

«Η κίνηση αυτή δεν είναι απλώς συμβολική. Είναι απολύτως ουσιαστική» είχε επισημάνει λίγο νωρίτερα από το ίδιο βήμα η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. «Αυτά τα αποτμήματα, αριστουργήματα γλυπτικής τέχνης, ήταν σημαντικά για τις Συλλογές του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Όμως, εδώ, στο Μουσείο Ακροπόλεως, αποκτούν εντελώς διαφορετική σημασία, αποκτούν άλλο εννοιολογικό περιεχόμενο, όταν βρίσκουν την αρχική τους θέση στη ζωφόρο ή όταν συνεκτίθενται με τα συμφραζόμενά τους». Αναφερόμενη στο αίτημα της επανένωσης των Γλυπτών του Παρθενώνα, υπογράμμισε ότι «Σε συμβολικό επίπεδο, το ελληνικό αίτημα έχει καταστεί συνώνυμο της διεθνούς απαίτησης για καθολικό σεβασμό και προάσπιση της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς της ανθρωπότητας».

«Αν, όπως λέγεται, η αρχή είναι το ήμισυ του παντός, η πράξη που συντελείται σήμερα εδώ ήρθε να αποτελέσει τον πρόδρομο για την επανένωση και των μεγάλων Παρθενώνειων τμημάτων που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο, μία επανένωση που περιμένει το ίδιο το σώμα του μνημείου, έτσι όπως αποτυπώνεται, τόσο στην πλειονότητα της βούλησης του βρετανικού λαού αλλά και στην παγκόσμια βούληση, όπως αυτή εκφράστηκε από την απόφαση της UNESCO, στις 29 Σεπτεμβρίου» ανάφερε ο γενικός διευθυντής του Μουσείου Ακρόπολης καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης.

Τα θραύσματα του Παρθενώνα από το ΕΑΜ

Την απόφαση για την απόδοση της ανδρικής κεφαλής είχε ανακοινώσει ήδη από τον Ιούνιο του 2020 η ηγεσία του ΥΠΠΟΑ. Με μέγιστο ύψος 32 εκατοστά, τα δέκα θραύσματα τα οποία παραχώρησε το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο φυλάσσονταν για δεκαετίες στις αποθήκες του, όπου τα εντόπισε, τα ταύτισε και τα δημοσίευσε το 1982 ο αρχαιολόγος Γιώργος Δεσπίνης.

«Σκεφτείτε ότι έκανε αυτή τη δουλειά από το μυαλό σε μια περίοδο που δεν είχαν στηθεί όπως τώρα οι αρχαιότητες από τον Παρθενώνα, που μπορείς να πας να μετρήσεις, να πεις πού ακριβώς είναι το ύψος», εξήρε την συμβολή του κορυφαίου ερευνητή της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής η διευθύντρια του ΕΑΜ Άννα-Βασιλική Καραπαναγιώτου.

Το πότε ακριβώς μεταφέρθηκαν στο πρώτο μουσείο της χώρας δεν είναι γνωστό. «Κάνουμε “ανασκαφές” στις αποθήκες του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου και πάντοτε οι αποθήκες κρύβουν πολλά μυστικά και πολλά θαύματα γιατί εδώ έχουν περισυλλεγεί αρχαιότητες του ελληνικού κράτους από το 1890. Το πιο βασικό για μένα αυτή τη στιγμή σε επίπεδο επιστημονικό είναι ότι δίνεται η ευκαιρία να επανεκτιμηθούν αυτά τα θραύσματα. Πέρα από το πάγιο αίτημα για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, να πάει ένα βήμα ακόμα πιο πέρα η επιστημονική έρευνα για το μοναδικό αυτό μνημείο», συμπλήρωσε.

Προκειμένου να βρουν τη θέση τους στην αίθουσα του τρίτου ορόφου στο Μουσείο Ακρόπολης, τα παρθενώνεια θραύσματα δέχτηκαν για λίγες μέρες τη φροντίδα των συντηρητών του. Τρία από αυτά –ιδιαίτερα η κεφαλή της ανατολικής ζωφόρου– είχαν ανάγκη καθαρισμού με λέιζερ προκειμένου να αναδειχθεί η πορτοκαλόχρωμη πατίνα τους.

Παντερμαλής: Δεν υπάρχει άλλο μνημείο έτσι διαμελισμένο

«Δεν νομίζω ότι υπάρχει παγκοσμίως άλλο μνημείο που να είναι έτσι διαμελισμένο και να καταβάλλονται προσπάθειες χρόνια τώρα να επανασυνδεθούν τα κομμάτια», σημείωσε ο πρόεδρος του Μουσείου Ακρόπολης, καθηγητής Δημήτρης Παντερμαλής. Μέλη από το «σώμα» του Παρθενώνα βρίσκονται από το Παλέρμο και το Βατικανό έως τη Βιέννη, την Κοπεγχάγη και τη Γερμανία.

Θυμίζουμε εδώ ότι μετά και από την πρόσφατη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου αναμένεται στο Μουσείο Ακρόπολης με δανεισμό (για 4 συν 4 χρόνια) και θραύσμα του λίθου VI της ανατολικής ζωφόρου του Παρθενώνα από το Αρχαιολογικό Μουσείο Antonino Salinas του Παλέρμο. Το συγκεκριμένο τμήμα απεικονίζει το άκρο του δεξιού ποδιού και τις παρυφές του ενδύματος της θεάς Αρτέμιδος. Ανήκε στη συλλογή του Robert Fagan, Βρετανού Πρόξενου στη Σικελία και στη Μάλτα, η οποία αγοράστηκε από το Πανεπιστήμιο του Παλέρμου μεταξύ 1818-1820 και περιήλθε στην κατοχή του ιταλικού μουσείου το 1836. Μάλιστα, είχε παρουσιαστεί στο Μουσείο Ακρόπολης το διάστημα 2008-2009 στο πλαίσιο της έκθεσης «Νόστοι».

Μουσείο Ακρόπολης: συνομιλίες αρχαίας και μοντέρνας τέχνης

Προς το τέλος του 2022, ανάλογα βέβαια και με τις υγειονομικές συνθήκες, υπολογίζουμε να λάβουμε την πρόσκληση και για τη νέα περιοδική έκθεση του Μουσείου Ακρόπολης. Ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης δεν αποκάλυψε το θέμα της, αλλά είναι σαφής η πρόθεσή του πλέον οι εκθέσεις του μουσείου να ποντάρουν στον διάλογο μεταξύ αρχαιότητας, Αναγέννησης και μοντέρνας τέχνης. Από τον προγραμματισμό του γενικού διευθυντή δεν λείπουν οι εκδηλώσεις μουσικής και χορού, όπως και παρεμβάσεις στην παρουσίαση της συλλογής που θα αναδεικνύουν την διαχρονία του Ιερού Βράχου, με την προσθήκη εκθεμάτων που προηγούνται της αρχαϊκής εποχής (μυκηναϊκά και άλλα).

«Ξέρετε υπάρχουν πράγματα που είναι σημαντικά και δεν τους έχουμε δώσει τόση σημασία. Ένα από αυτά είναι η ζωφόρος», ανάφερε στο περιθώριο της εκδήλωσης. «Το μάρμαρο κρατά την ομορφιά και το κοσμοόραμα των εκάστοτε δημιουργών και των κοινωνιών που αποτύπωσαν πάνω του ιδέες και πίστεις, μύθους και πραγματικότητες. Συνήθως σε όλα τα μνημεία βλέπουμε να αναπαρίστανται μύθοι, αλληγορίες και θεοί. Η ζωφόρος είναι οι άνθρωποι. Αυτό δεν είχε ξαναγίνει μέχρι τότε. Και πρέπει να το δει κανείς με αυτή τη ματιά και για το ίδιο το μουσείο και για τους χώρους του και για τα πράγματα που πρέπει να φτιάξει».