Metaxaresidence project: Δίνοντας ξανά πνοή στο εμβληματικό Μέγαρο Μεταξά

Υπάρχουν γωνιές στην Αθήνα όπου ο χρόνος μοιάζει να έχει παγώσει, παγιδευμένος ανάμεσα σε σκονισμένα μάρμαρα και σφαλιστά παντζούρια. Στη συμβολή της Πατησίων με τη Φωκίωνος Νέγρη, το Μέγαρο Μεταξά στεκόταν για δεκαετίες ως ένας σιωπηλός γίγαντας, ένας μάρτυρας εποχών που χάθηκαν στις χαραμάδες της ιστορίας. Οι τοίχοι του, ποτισμένοι με τις μνήμες μιας αδιαμφισβήτητα έντονης περιόδου, ψιθυρίζουν ακόμα ιστορίες για την αστική αίγλη και τις πολιτικές θύελλες του περασμένου αιώνα.

Η άλλοτε κατοικία μιας από τις πιο συζητημένες και αμφιλεγόμενες πολιτικές προσωπικότητες της ελληνικής ιστορίας, σπάει τη σιωπή της με έναν τρόπο σχεδόν τελετουργικό. Δύο αρχιτέκτονες, η Στέλλα και ο Πιέρος Πιερής, αναλαμβάνουν με μια λεπτή χειρουργική επέμβαση στο σώμα της πόλης να αφυπνίσουν το κτίριο από τον λήθαργο δεκαετιών μετατρέποντας το ιστορικό κέλυφος του σε έναν ζωντανό οργανισμό.

Η ανακατασκευή του γίνεται μια τελετουργία ιχνηλάτησης, όπου το παλιό «δέρμα» του κτιρίου συναντά την αισθητική του αύριο με την αναγέννηση να εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας: μέσα από τον ψηφιακό φακό του @Metaxaresidence, οι φωτογραφίες του Χρήστου Δράζου μετατρέπουν το εργοτάξιο σε μια ανοιχτή γκαλερί, καλώντας τον θεατή να ιχνηλατήσει τη φθορά και τη νέα ζωή του χώρου σε πραγματικό χρόνο.

Η Στέλλα και ο Πιέρος Πιερής (Pieris.Architects) μιλούν για το project «Metaxa Residence», την ανακατασκευή του Μεγάρου Μεταξά στην Κυψέλη

Οι δύο αρχιτέκτονες καλούνται να απαντήσουν σε ένα κρίσιμο ερώτημα: Πώς διαχειρίζεται κανείς ένα κτίριο με τόσο βαρύ ιστορικό φορτίο, χωρίς να θυσιάσει τη λειτουργικότητα του σήμερα;

Συνομιλήσαμε μαζί τους για τη φιλοσοφία πίσω από το project «Metaxa Residence», για τον ρόλο της αρχιτεκτονικής ως εργαλείο μνήμης και την τέχνη του να δίνεις νέα ζωή στο παρελθόν χωρίς να προδίδεις την ψυχή του, για την Κυψέλη που αλλάζει, για την «ανθρώπινη οικολογία» και για το πώς μια κατοικία μπορεί να γίνει ξανά ο ζωντανός παλμός μιας ολόκληρης γειτονιάς.

Το Μέγαρο Μεταξά κουβαλά μια αναμφισβήτητη ιστορική φόρτιση, στεγάζοντας μια προσωπικότητα που σφράγισε την προπολεμική Ελλάδα. Πέρα από το πολιτικό πλαίσιο, τι είναι αυτό που το καθιστά αρχιτεκτονικά ξεχωριστό για τον αστικό ιστό;

Π.Π: Το Μέγαρο Μεταξά, στις οδούς Πατησίων 150 και Φωκίωνος Νέγρη 1, λειτουργεί ως σιωπηλός μάρτυρας της αστικής εξέλιξης. Πρόκειται για την αστική κατοικία του Ιωάννη Μεταξά, πρωθυπουργού της Ελλάδας την περίοδο 1936–1941 και αμφιλεγόμενης προσωπικότητας. Δεν είναι ένα τυπικό κτίριο της εποχής του, είναι ένα τοπόσημο που αφηγείται μια κοινωνική πραγματικότητα δεκαετιών. Κάθε πέτρα και κάθε όροφος αφηγούνται μια εποχή και μια κοινωνική πραγματικότητα, δημιουργώντας έναν ιστορικό διάλογο με την πόλη και συνδέοντας το παρελθόν με το σήμερα και το μέλλον.

Η ανακατασκευή ενός διατηρητέου ή ιστορικού κτιρίου συχνά εγκλωβίζεται ανάμεσα στη στείρα συντήρηση και την άκριτη μοντερνοποίηση. Ποια είναι η δική σας προσέγγιση σε αυτό το project;

Σ.Π: Η προσέγγισή μας δεν είναι μόνο κατασκευαστική αλλά και ερευνητική. Επαναπροσδιορίζουμε τον ρόλο του κτιρίου στον σύγχρονο αστικό ιστό χωρίς να διαγράφουμε τα ίχνη του χρόνου. Διατηρούμε τα αυθεντικά ιστορικά στοιχεία και ενσωματώνουμε σύγχρονες παρεμβάσεις που αφορούν τη βιωσιμότητα και τις ανάγκες διαβίωσης του 21ου αιώνα. Στόχος μας είναι η αφήγηση της ιστορίας του να παραμείνει ζωντανή, προσφέροντας ταυτόχρονα ένα λειτουργικό περιβάλλον.

Επιλέξατε να εκθέσετε τη διαδικασία της αποκατάστασης μέσω των social media, με τη ματιά του φωτογράφου Χρήστου Δράζου. Γιατί αποφασίσατε να «ανοίξετε» το εργοτάξιο στο ευρύ κοινό πριν καν ολοκληρωθεί το project;

Π.Π: Θέλαμε να δημιουργήσουμε μια συναισθηματική και αρχιτεκτονική ιστοριογραφία σε πραγματικό χρόνο. Η φωτογράφιση του Χρήστου Δράζου δεν αποτυπώνει απλώς εργασίες· ιχνηλατεί τον χώρο, τη μνήμη, τη φθορά και τη σταδιακή μεταμόρφωση του κτιρίου, δημιουργώντας έναν ισχυρό συναισθηματικό διάλογο με τον θεατή. Το κοινό θα μπορεί να δει βήμα βήμα τη δημιουργία της νέας ζωής του κτιρίου, κατανοώντας έτσι τη δυσκολία και την αξία της διατήρησης της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.

Η Κυψέλη αποτελεί ένα από τα πιο ιδιαίτερα κεφάλαια της αθηναϊκής πολεοδομίας. Πώς «διαβάσατε» εσείς την εξέλιξή της μέσα από αυτό το project;

Σ.Π: Η Κυψέλη ξεκίνησε ως μια προνομιακή, ήσυχη ζώνη κατοικίας με νεοκλασικά σπίτια και κήπους. Μετά το 1950 εμφανίστηκαν πολυκατοικίες, πυκνή δόμηση και μικρά καταστήματα. Σήμερα συνδυάζει νεοκλασικά, μεταπολεμικές πολυκατοικίες και σύγχρονα έργα ανακατασκευής, δημιουργώντας ένα μοναδικό αρχιτεκτονικό μωσαϊκό.

Π.Π: Και το Μέγαρο Μεταξά έρχεται να κουμπώσει σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο. Δεν το βλέπουμε ως ένα απομονωμένο κτίριο, αλλά ως ένα παράδειγμα αρμονικής αναβίωσης. Σεβόμαστε τη νεοκλασική του ταυτότητα αναγνωρίζοντας παράλληλα και τη σημερινή πολιτισμική δυναμική της γειτονιάς.

Επομένως μιλάμε για ανθρώπινη οικολογία. Να εξηγήσουμε τι σημαίνει αυτό πρακτικά για τους κατοίκους της περιοχής;

Σ.Π: Ανθρώπινη οικολογία είναι η σχέση των κατοίκων μιας περιοχής με τον χώρο και την κοινωνική, φυσική και πολιτισμική υποδομή. Με απλά λόγια, κάθε δρόμος και κτίριο της Κυψέλης διαμορφώνουν τον τρόπο που οι άνθρωποι που ζουν εκεί συνυπάρχουν και αισθάνονται μέρος της πόλης. Η ανακατασκευή του Μεγάρου σέβεται αυτή τη συναισθηματική και κοινωνική τοπογραφία, ώστε ο χώρος να ζει μαζί με τους ανθρώπους.

Η Αθήνα βιώνει μια έντονη πίεση από το real estate που συχνά οδηγεί σε βίαιη ανάπλαση των γειτονιών της, στο πολυσυζητημένο gentrification. Πού μπαίνει το όριο ανάμεσα στην επένδυση και τη διατήρηση της «ψυχής» μιας γειτονιάς;

Π.Π: Το real estate φέρνει επενδύσεις αλλά και τεράστιες πιέσεις. Η στεγαστική κρίση οδηγεί συχνά σε λύσεις που καταστρέφουν μνημεία της νεότερης πολιτισμικής ιστορίας μας. Σε πολλές περιπτώσεις, λόγω έλλειψης κρατικής πρόνοιας, οδηγούμαστε σε συνειδητές επιλογές αποκατάστασης που προστατεύουν την πολιτισμική μνήμη. Γιατί χωρίς σεβασμό στην ιστορία και την κοινωνία, η αγορά μπορεί να αφαιρέσει την ψυχή μιας γειτονιάς. Κι εδώ είναι που η αρχιτεκτονική οφείλει να λειτουργεί ως ανάχωμα αλλά και γέφυρα ανάμεσα στην αγορά και την αυθεντικότητα.

Παρατηρούμε μια επιστροφή νέων, δημιουργικών ανθρώπων στην Κυψέλη. Πως επηρεάζουν την ανθρώπινη οικολογία της περιοχής αλλά και την αρχιτεκτονική προσέγγισή σας;

 Σ.Π: Οι νέοι κάτοικοι της Κυψέλης είναι κυρίως δημιουργικοί επαγγελματίες, φοιτητές, οικογένειες και άνθρωποι που αναζητούν ένα ζωντανό αστικό lifestyle. Εκτιμούν τους αυθεντικούς χώρους, την ιστορική ταυτότητα και την πολιτισμική πολυμορφία. Ο ρόλος τους είναι καθοριστικός: φέρνουν ζωντάνια, νέες ιδέες και πολιτιστικές δραστηριότητες, δημιουργούν χώρους συνάντησης και κοινωνικής αλληλεπίδρασης, ενισχύοντας την ανθρώπινη οικολογία της γειτονιάς, κάνοντάς την πιο ζωντανή, βιώσιμη και ανοιχτή στη διαφορετικότητα.

Π.Π: Η συγκεκριμένη περιοχή, σε συνδυασμό με τη νέα στάση μετρό, γίνεται πόλος έλξης αναδεικνύοντας τον συνδυασμό παλιού χαρακτήρα και σύγχρονων τάσεων ενώ διατηρεί ακόμα μια ισορροπία ανάμεσα σε gentrification και αυθεντικότητα. Η επιδίωξη μας είναι να διατηρήσουμε αυτή την ισορροπία ανάμεσα στις σύγχρονες τάσεις και τον παλιό χαρακτήρα της περιοχής.

Αν έπρεπε να συνοψίσετε την αξία τέτοιων project για την πόλη, ποιο θα ήταν το μήνυμα;

Σ.Π: Τα ιστορικά κτίρια είναι η μνήμη μιας πόλης και η φροντίδα και ανακατασκευή τους δίνουν στην πόλη, ζωή. Κάθε πέτρα έχει ιστορία, κάθε χώρος ψυχή και η αρχιτεκτονική οφείλει να αναδεικνύει αυτή την ταυτότητα σε αρμονία με το μέλλον.

Κλείνοντας, με ποιον τρόπο όσοι αγαπάμε τα παλιά κτίρια αυτής της πόλης, μπορούμε να παρακολουθήσουμε το ταξίδι της δεύτερης ζωής του Μεγάρου; 

Π.Π: Μέσω των social media και συγκεκριμένα του Instagram. Ο λογαριασμός @Metaxaresidence λειτουργεί ως ανοικτή γκαλερί όπου θα εκτίθενται όλα τα στάδια της μεταμόρφωσης του κτιρίου, μέσα από τις φωτογραφίες του Χρήστου Δράζου, μέχρι την τελική αποκάλυψή του.