Το «Star Trek» υπήρξε από την αρχή κάτι πολύ περισσότερο από μια ψυχαγωγική σειρά με εξωγήινους και διαστημόπλοια: μιλούσε ανοιχτά για την ισότητα και τη διαφορετικότητα
Στις 8 Σεπτεμβρίου 1966 το NBC πρόβαλε το πρώτο επεισόδιο μιας νέας σειράς επιστημονικής φαντασίας. Λεγόταν «Star Trek» και έμελλε να αποδειχτεί η σημαντικότερη τηλεοπτική σειρά στην ιστορία του είδους. Με τα χρόνια, η ημερομηνία αυτή καθιερώθηκε σαν Star Trek Day και φέτος, 60 χρόνια αργότερα, αποκτά ιδιαίτερο επετειακό χαρακτήρα. Η σειρά που δημιούργησε ο Gene Roddenberry εξελίχθηκε σε ένα από τα μακροβιότερα και μεγαλύτερα σύμπαντα της παγκόσμιας ποπ κουλτούρας, με 11 τηλεοπτικές σειρές, 14 κινηματογραφικές ταινίες και περισσότερα από 900 επεισόδια — για την ώρα.
Η αρχή, πάντως, ήταν αρκετά πιο δύσκολη. Το NBC είχε απορρίψει τον πρώτο πιλότο, το «The Cage», αλλά έκανε κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο για την τηλεόραση της εποχής: παρήγγειλε δεύτερο. Το «Where No Man Has Gone Before» έπεισε τελικά το δίκτυο να εγκρίνει τη σειρά. Το «The Man Trap», που προβλήθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1966, ήταν απλώς το επεισόδιο που επέλεξε το NBC για την πρεμιέρα. Τρία χρόνια αργότερα, το «Star Trek» ακυρώθηκε. Το τελευταίο επεισόδιο μεταδόθηκε τον Ιούνιο του 1969, έξι εβδομάδες πριν ο άνθρωπος πατήσει για πρώτη φορά στη Σελήνη. Το όλο θέμα θα μπορούσε κάλλιστα να τελειώσει εκεί. Παρ’ όλα αυτά, η συνεχής προβολή του σε επαναλήψεις δημιούργησε ένα ολοένα μεγαλύτερο κοινό, οι Trekkies άρχισαν να οργανώνουν conventions και, μέσα στα επόμενα χρόνια, μια αποτυχημένη τηλεοπτική σειρά τριών όλων κι όλων σεζόν μετατράπηκε σε παγκόσμιο πολιτιστικό φαινόμενο.
Το «Star Trek» έσπασε από την αρχή μια σειρά ισχυρών κοινωνικών στερεοτύπων. Σε μια εποχή έντονων φυλετικών διακρίσεων και Ψυχρού Πολέμου, παρουσίασε ένα μέλλον όπου η ανθρωπότητα είχε ξεπεράσει πολλές από τις παλιές της διαιρέσεις. Στη γέφυρα του Enterprise βρίσκονταν η μαύρη αξιωματικός επικοινωνιών Ουχούρα, ο ασιατικής καταγωγής πηδαλιούχος Σούλου και ο μισός άνθρωπος, μισός Βουλκάνιος Σποκ. Αργότερα προστέθηκε και ο Ρώσος Τσέκοφ — το 1967, στην καρδιά του Ψυχρού Πολέμου. Το διαφυλετικό φιλί του Κάπτεν Κερκ και της Ουχούρα έμεινε δικαίως ως μία από τις πιο εμβληματικές στιγμές της ιστορίας της αμερικανικής τηλεόρασης.
Η επίδραση ξεπέρασε μάλιστα την οθόνη. Η Νισέλ Νίκολς, που υποδυόταν την Ουχούρα, συνεργάστηκε τη δεκαετία του 1970 με τη NASA σε μια μεγάλη εκστρατεία για την προσέλκυση γυναικών και μελών μειονοτήτων στο σώμα των αστροναυτών. Το 1978 η NASA επέλεξε μια νέα ομάδα 35 αστροναυτών στην οποία, για πρώτη φορά, περιλαμβάνονταν γυναίκες και μέλη φυλετικών μειονοτήτων.
Η σχέση του «Star Trek» με την πραγματική διαστημική εξερεύνηση είχε ήδη αποκτήσει και μια υπέροχη συμβολική διάσταση. Το πρώτο διαστημικό λεωφορείο της NASA επρόκειτο αρχικά να ονομαστεί Constitution. Έπειτα από εκστρατεία επιστολών των Trekkies, ο πρόεδρος Τζέραλντ Φορντ υποστήριξε την πρόταση να ονομαστεί Enterprise. Στις 17 Σεπτεμβρίου 1976 παρουσιάστηκε επισήμως με αυτό το όνομα, παρουσία του δημιουργού και πολλών ηθοποιών της σειράς, ενώ η μπάντα έπαιζε το μουσικό θέμα του «Star Trek».
Στο τεχνολογικό και επιστημονικό επίπεδο, το «Star Trek» υπήρξε εξίσου επιδραστικό. Οι φορητοί communicators της αρχικής σειράς θυμίζουν εντυπωσιακά τα μετέπειτα κινητά τηλέφωνα — και ο Μάρτιν Κούπερ, ένας από τους πατέρες του κινητού τηλεφώνου, έχει αναγνωρίσει τη σχετική επιρροή. Το tricorder ήταν ένας φορητός σαρωτής, καταγραφέας και υπολογιστής για επιστημονικές και ιατρικές μετρήσεις. Στις επόμενες σειρές εμφανίστηκαν επίπεδες φορητές οθόνες και υπολογιστές όπως τα PADD, μηχανές παραγωγής αντικειμένων όπως οι replicators, και υπολογιστές με τους οποίους οι άνθρωποι συνομιλούσαν φυσικά, χρησιμοποιώντας φωνητικές εντολές. Και αν το «Star Trek» δεν εφηύρε το smartphone, το τάμπλετ, την τρισδιάστατη εκτύπωση ή τους ψηφιακούς βοηθούς, επί ολόκληρες δεκαετίες έδειχνε σε εκατομμύρια ανθρώπους πώς θα μπορούσε να μοιάζει η καθημερινότητα όταν τεχνολογίες που ακόμη δεν υπήρχαν θα είχαν γίνει αυτονόητα εργαλεία της ζωής. Όπως και έγινε.
Για τη σημερινή 60ή επέτειο έχουν οργανωθεί εκδηλώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο. Στο Λος Άντζελες θα προβληθεί υπαίθρια το «The Man Trap» μαζί με ένα νέο επεισόδιο του «Star Trek: Strange New Worlds». Στο Λονδίνο, οι σταθμοί King’s Cross St Pancras και South Kensington του μετρό συμμετέχουν στους εορτασμούς, ενώ στο Science Museum οργανώνεται εκδήλωση που κορυφώνεται με μια επίσημη απόπειρα για Ρεκόρ Guinness: τους περισσότερους ανθρώπους που κάνουν ταυτόχρονα τον βουλκανικό χαιρετισμό. Οι εκδηλώσεις φτάνουν συμβολικά μέχρι τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
* * *
Μεγάλο μέρος της επιστημονικής φαντασίας, ιδιαίτερα σήμερα, φαντάζεται το αύριο μέσα από καταστροφές: ολοκληρωτικά καθεστώτα, οικολογική κατάρρευση, ανεξέλεγκτη τεχνολογία, πανδημίες, πόλεμοι, τεχνητή νοημοσύνη που στρέφεται εναντίον των δημιουργών της. Το «Star Trek» επέμενε από το 1966 σε μια πολύ διαφορετική δυνατότητα. Ο άνθρωπος θα μπορούσε να επιβιώσει από τα προβλήματά του, να μάθει από αυτά, να οργανώσει μια δικαιότερη κοινωνία, και να στρέψει την ενέργειά του στην εξερεύνηση και στη γνώση.
Στο σύμπαν του Ρόντενμπερι η επιστήμη συνιστά εργαλείο κατανόησης. Η διαφορετικότητα θεωρείται φυσικό συστατικό μιας ώριμης κοινωνίας. Η συνάντηση με το άγνωστο αντιμετωπίζεται καταρχήν ως ευκαιρία επικοινωνίας. Ακόμη και η περίφημη οδηγία τής μη επέμβασης, η Prime Directive, γεννήθηκε από την αναγνώριση ότι ένας τεχνολογικά ισχυρότερος πολιτισμός δεν αποκτά αυτομάτως το δικαίωμα να επιβάλει τις αξίες του στους άλλους.
Αυτό εξηγεί και την αντοχή του «Star Trek». Οι ηθοποιοί άλλαξαν, τα Enterprise άλλαξαν, οι Κλίνγκον και οι Βουλκάνιοι απέκτησαν ολόκληρες ιστορίες και πολιτισμούς, η τηλεοπτική αισθητική μεταμορφώθηκε, και οι σειρές πέρασαν από την ασπρόμαυρη εποχή των τριών αμερικανικών δικτύων στο streaming. Στον πυρήνα τους όμως παρέμεινε η ίδια η ψυχή της σειράς: ότι η πρόοδος δεν σημαίνει μόνο γρηγορότερους υπολογιστές και ισχυρότερα διαστημόπλοια — σημαίνει και καλύτερους ανθρώπους.
Σήμερα, 60 χρόνια μετά, το «Star Trek» εξακολουθεί να μοιάζει ολότελα σύγχρονο. Γιατί επιμένει να μας δείχνει μια από τις πιο αισιόδοξες ιδέες που έχει γεννήσει η ποπ κουλτούρα: ότι αξίζει να επισκεφτούμε το μέλλον, όλοι μαζί.
Η σειρά που μας έβαλε στον κόσμο της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης επιστρέφει σε μια πραγματικότητα εντελώς διαφορετική από εκείνη των προηγούμενων κύκλων
17°
