Από το Fintech στην ορκωμοσία των βιολόγων: Δύο εικόνες του μέλλοντος στο ιστορικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η βροχή είχε σταματήσει και ο ήλιος φώτιζε ξανά τους κίονες του ιστορικού κτιρίου του Πανεπιστημίου Αθηνών. Στα Προπύλαια, το μεσημέρι της Παρασκευής 30 Οκτωβρίου, το σκηνικό δεν θύμιζε μια συνηθισμένη πανεπιστημιακή ημέρα. Νέοι και νέες κρατούσαν πτυχία και ανθοδέσμες, φίλοι σήκωναν πανό με ευρηματικά συνθήματα, γονείς και παππούδες αναζητούσαν την καλύτερη θέση για μια φωτογραφία. Ήταν η ημέρα της ορκωμοσίας αποφοίτων του Τμήματος Βιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μόλις μία ημέρα νωρίτερα, στον ίδιο ιστορικό χώρο, το σκηνικό ήταν εντελώς διαφορετικό. Στη Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου πραγματοποιούταν η πρώτη ημέρα του διεθνούς συνεδρίου Fintech Athens 5.0. Εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής κοινότητας, του τραπεζικού συστήματος, της τεχνολογίας και της επιχειρηματικότητας συζητούσαν για την τεχνητή νοημοσύνη, τις ψηφιακές πληρωμές, την καινοτομία και το μέλλον της οικονομίας. Το συνέδριο συνεχίστηκε την Παρασκευή στο Μικρό Παλαιό Χρηματιστήριο της Εθνικής Τράπεζας.

Δύο διαφορετικές εκδηλώσεις, με κοινό σημείο αναφοράς το Πανεπιστήμιο και το μέλλον. Τη μία ημέρα, οι τεχνολογίες που αλλάζουν την οικονομία και την καθημερινότητα. Την επόμενη, οι νέοι επιστήμονες που ολοκληρώνουν τις σπουδές τους και ετοιμάζονται να κάνουν τα πρώτα επαγγελματικά τους βήματα σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται με πρωτοφανή ταχύτητα.

Ορκωμοσία: Τα συνθήματα, τα λουλούδια και οι οικογενειακές στιγμές

Στα σκαλιά του Πανεπιστημίου, οι επίσημες στιγμές της ορκωμοσίας έδιναν γρήγορα τη θέση τους σε αυθόρμητες εκδηλώσεις χαράς. Οι απόφοιτοι φωτογραφίζονταν με φίλους και συγγενείς, αγκαλιάζονταν, γελούσαν και κρατούσαν ψηλά τα πτυχία τους. Ανάμεσα στα πανό ξεχώριζε ένα με την επιγραφή «Ένα παιδί μετρούσε τ' άστρα, μια βιολόγος τα μελετά!», πλαισιωμένο από σχέδια πλανητών, μορίων και DNA. Στο κάτω μέρος, μια διαδρομή από την Αθήνα προς το Παρίσι, με τα διεθνή αεροπορικά σύμβολα ATH και CDG, κατέληγε στο σύμβολο του απείρου. Μια μικρή ζωγραφισμένη ιστορία που συνέδεε την αποφοίτηση με τις δυνατότητες που ανοίγονται μπροστά.

Σε άλλο σημείο, ένα μεγάλο πανό αφιερωμένο σε έξι νέους επιστήμονες συνδύαζε ονόματα, αστεία και προσωπικές αναφορές από τα φοιτητικά τους χρόνια. Λίγο πιο πέρα, μια παρέα σήκωνε ένα ροζ πλακάτ με αγγλικό σύνθημα, ενώ άλλοι απόφοιτοι πόζαραν κρατώντας λουλούδια και τα επίσημα έγγραφα της αποφοίτησής τους. Το πλήθος δεν είχε μία ηλικία. Δίπλα στους νεότερους βρίσκονταν μεγαλύτεροι άνθρωποι, γονείς και συγγενείς διαφορετικών γενεών. Κάποιοι είχαν έρθει με μικρά παιδιά. Άλλοι παρακολουθούσαν από απόσταση, περιμένοντας να ολοκληρωθούν οι φωτογραφίες. Για λίγες ώρες, ο χώρος μπροστά από το Πανεπιστήμιο είχε μετατραπεί σε ένα μεγάλο σημείο συνάντησης οικογενειών και φίλων.

Μια γενιά επιστημόνων στο πέρασμα προς την εποχή της AI

Οι νέοι βιολόγοι που αποφοίτησαν την Παρασκευή ανήκουν σε μια ιδιαίτερη γενιά. Μεγάλωσαν με το διαδίκτυο, τα κινητά τηλέφωνα και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ πολλοί από αυτούς άρχισαν τις πανεπιστημιακές σπουδές τους πριν από τη μαζική διάδοση των εργαλείων παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης. Στα πρώτα χρόνια της φοίτησής τους, η αναζήτηση επιστημονικής βιβλιογραφίας, η μελέτη συγγραμμάτων, η εργαστηριακή άσκηση και η συνεργασία με τους καθηγητές αποτελούσαν τις βασικές πλευρές της εκπαιδευτικής τους καθημερινότητας. Αυτές παραμένουν αναντικατάστατες, αλλά σήμερα πλαισιώνονται από νέα ψηφιακά εργαλεία που μπορούν να υποστηρίξουν την έρευνα, την ανάλυση δεδομένων και την επεξεργασία επιστημονικών πληροφοριών.

Η τεχνητή νοημοσύνη δεν εμφανίστηκε ξαφνικά στη Βιολογία. Εφαρμογές της χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια στη βιοπληροφορική, στη γενετική και στη μελέτη πολύπλοκων βιολογικών συστημάτων. Εκείνο που άλλαξε τα τελευταία χρόνια είναι η ευκολία πρόσβασης σε ισχυρά εργαλεία AI, ακόμη και από ανθρώπους χωρίς εξειδικευμένες γνώσεις προγραμματισμού. Οι νέοι απόφοιτοι βρίσκονται ακριβώς σε αυτή τη μετάβαση. Έμαθαν τη Βιολογία σε ένα εκπαιδευτικό περιβάλλον που σταδιακά άρχισε να ενσωματώνει τη νέα γενιά εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης και καλούνται πλέον να αξιοποιήσουν τις δυνατότητές τους, χωρίς να υποκαταστήσουν την επιστημονική κρίση, τη μεθοδολογία και την προσωπική έρευνα.

Για τα παιδιά που σήμερα βρίσκονται στην πρώτη τάξη του Γυμνασίου και θα περάσουν το κατώφλι του Πανεπιστημίου σε περίπου έξι χρόνια, η εικόνα αναμένεται να είναι διαφορετική. Θα έχουν διανύσει ολόκληρη τη δευτεροβάθμια εκπαίδευσή τους σε μια περίοδο όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα είναι ήδη μέρος της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Το πώς θα χρησιμοποιείται, με ποιους κανόνες και με ποια αποτελέσματα, παραμένει ένα από τα μεγάλα ζητήματα για την εκπαίδευση.

Από τις νέες τεχνολογίες στην επόμενη γενιά επιστημόνων

Η χρονική σύμπτωση με το Fintech Athens 5.0 ανέδειξε, σχεδόν συμβολικά, αυτή τη μετάβαση. Την Πέμπτη, στη Μεγάλη Αίθουσα, η συζήτηση επικεντρώθηκε στην επιτάχυνση της ανάπτυξης μέσω της χρηματοοικονομικής τεχνολογίας, στις νέες δεξιότητες, στο μέλλον των τραπεζών και των πληρωμών, αλλά και στις ευκαιρίες που δημιουργούνται για την επιχειρηματικότητα και την εκπαίδευση.

Στην έναρξη του συνεδρίου απηύθυναν χαιρετισμούς η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, ο αντιπρύτανης Οικονομικών και Ανάπτυξης του ΕΚΠΑ Αριστείδης Σάμιτας, ο αντιπρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Λεωνίδας Δουκάκης και ο πρόεδρος της Εθνικής Τράπεζας Γκίκας Χαρδούβελης, ενώ χαιρετισμός απηύθυνε, μέσω μηνύματος που αναγνώστηκε, και ο πρύτανης του ΕΚΠΑ Γεράσιμος Σιάσος. Η συζήτηση για τις αλλαγές στην οικονομία και την εργασία αποκτά διαφορετικό περιεχόμενο όταν, λίγες ώρες αργότερα, στον ίδιο χώρο εμφανίζονται οι άνθρωποι που θα κληθούν να τις αντιμετωπίσουν στην πράξη.

Για έναν νέο βιολόγο, η επόμενη ημέρα μπορεί να βρίσκεται σε ένα ερευνητικό εργαστήριο, σε μια επιχείρηση βιοτεχνολογίας, στην εκπαίδευση, στην προστασία του περιβάλλοντος ή σε ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Ελλάδα ή στο εξωτερικό. Όποια διαδρομή και αν επιλέξει, οι ψηφιακές τεχνολογίες θα επηρεάζουν ολοένα περισσότερο το αντικείμενό του.

Πανεπιστήμιο Αθηνών: Ένα κτίριο που παρακολουθεί τις αλλαγές σχεδόν δύο αιώνων

Το σκηνικό αυτών των δύο ημερών αποκτά πρόσθετο ενδιαφέρον εξαιτίας της ιστορίας του ίδιου του κτιρίου. Το Πανεπιστήμιο Αθηνών ιδρύθηκε το 1837 και αρχικά στεγάστηκε στην οικία του αρχιτέκτονα Σταμάτη Κλεάνθη, στην Πλάκα. Στις 2 Ιουλίου 1839 τέθηκε ο θεμέλιος λίθος του κεντρικού κτιρίου, σε σχέδια του Δανού αρχιτέκτονα Κρίστιαν Χάνσεν, ενώ τον Νοέμβριο του 1841 άρχισαν να πραγματοποιούνται εκεί τα πρώτα μαθήματα, παρότι οι οικοδομικές εργασίες συνεχίζονταν. Η ανέγερσή του συνδέθηκε με δωρεές και εισφορές Ελλήνων, ενώ το κτίριο αποτέλεσε, μαζί με την Ακαδημία Αθηνών και την Εθνική Βιβλιοθήκη, την περίφημη νεοκλασική Αθηναϊκή Τριλογία. Η Μεγάλη Αίθουσα του Πανεπιστημίου, όπου πραγματοποιήθηκε η πρώτη ημέρα του Fintech Athens 5.0, ολοκληρώθηκε το 1851. Η διακόσμησή της συνδέεται με τον Αυστριακό ζωγράφο Καρλ Ραλ και τους μαθητές του, που φιλοτέχνησαν τοιχογραφίες της ιστορικής αίθουσας. Είναι ένας χώρος που έχει φιλοξενήσει επί δεκαετίες πανεπιστημιακές τελετές και σημαντικές εκδηλώσεις της δημόσιας ζωής.

Μπροστά από το κτίριο, τα αγάλματα και οι μαρμάρινες μορφές υπενθυμίζουν μια άλλη εποχή. Ανάμεσά τους βρίσκεται ο ανδριάντας του Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄, έργο του γλύπτη Γεωργίου Φυτάλη, που ανεγέρθηκε το 1872 με δαπάνη του Γεωργίου Αβέρωφ. Τα αποκαλυπτήριά του έγιναν στις 25 Μαρτίου 1872, σε δημόσια τελετή κατά την οποία ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης απήγγειλε ποίημα. Πρόκειται για το άγαλμα που διακρίνεται στη φωτογραφία, με τον Πατριάρχη να κρατά την ποιμαντορική ράβδο και να απλώνει το δεξί του χέρι.

Λίγα μέτρα πιο πέρα, δύο υπεραιωνόβιες ελιές προσθέτουν τη δική τους ιστορία στο τοπίο των Προπυλαίων. Είναι ηλικίας 600 έως 850 ετών, σύμφωνα με εκτίμηση του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, και μεταφυτεύθηκαν στον χώρο στις 13 Δεκεμβρίου 2015. Προέρχονται από την ευρύτερη περιοχή του Αιγίου και μεταφέρθηκαν στην Αθήνα προκειμένου να διασωθούν από τα έργα επέκτασης του σιδηροδρομικού δικτύου. Κάτω από τα κλαδιά τους, ανάμεσα σε συζητήσεις, αγκαλιές και φωτογραφίες, η γιορτή των νέων αποφοίτων αποκτούσε και μια πιο ήσυχη πλευρά. Έτσι μπροστά σε ένα Πανεπιστήμιο ηλικίας σχεδόν 190 ετών, στέκουν δύο ελιές που έχουν ήδη διανύσει πολλούς περισσότερους αιώνες.

Σχεδόν δύο αιώνες μετά την ίδρυσή του, το Πανεπιστήμιο εξακολουθεί να συγκεντρώνει διαφορετικές γενιές, επιστημονικά πεδία και προσδοκίες. Οι συζητήσεις για το μέλλον της τεχνολογίας και η χαρά μιας ορκωμοσίας μπορεί να μοιάζουν ασύνδετες εικόνες, αλλά συναντιούνται σε κάτι ουσιαστικό: στη γνώση και στους ανθρώπους που καλούνται να τη μεταφέρουν στην επόμενη εποχή.

Το μεσημέρι οι απόφοιτοι έφυγαν από τα Προπύλαια με τα πτυχία, τις ανθοδέσμες και τις φωτογραφίες τους. Τα πανό κατέβηκαν και τα σκαλιά άδειασαν. Το ιστορικό κτίριο παρέμεινε στη θέση του, έτοιμο να υποδεχθεί την επόμενη εκδήλωση, την επόμενη συζήτηση, την επόμενη γενιά φοιτητών. Και ίσως αυτή να είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα των δύο ημερών: ένα Πανεπιστήμιο με σχεδόν 190 χρόνια ιστορίας, που εξακολουθεί να αποτελεί σημείο συνάντησης του χθες με το αύριο. Στις αίθουσές του συζητούνται οι αλλαγές που έρχονται και στα σκαλιά του ξεκινούν νέες διαδρομές, από νέους που φιλοδοξούν να αφήσουν το δικό τους αποτύπωμα στον κόσμο.