Η επιστήμη εξηγεί γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι είναι δεξιόχειρες - Οι εξελικτικές ρίζες του μυστηρίου - Από τα πρώτα εργαλεία έως τα απολιθώματα Νεάντερταλ
Από το να πιάσουμε ένα στιλό μέχρι να σηκώσουμε το κινητό μας, οι καθημερινές κινήσεις των χεριών μας καθοδηγούνται από μια σχεδόν στιγμιαία απόφαση του εγκεφάλου.
Για περίπου το 90% των ανθρώπων, αυτή η απόφαση ευνοεί το δεξί χέρι. Πρόκειται για ένα φαινόμενο τόσο καθολικό που απασχολεί εδώ και χρόνια την επιστήμη.
Όπως προκύπτει, αυτή η παγκόσμια μεροληψία, που παραμένει αμετάβλητη σε κάθε πολιτισμό και ήπειρο, δεν είναι τυχαία, αλλά το αποτέλεσμα εκατομμυρίων ετών εξέλιξης.
Η προτίμηση χρήσης του ενός χεριού έναντι του άλλου ονομάζεται «χειροπλευρίωση» (manual lateralization) και δεν αποτελεί αποκλειστικά ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Ωστόσο, στον άνθρωπο παρατηρείται μια εντυπωσιακή ανισορροπία: η συντριπτική πλειονότητα είναι δεξιόχειρες, σε αντίθεση με άλλα είδη όπου η κατανομή είναι περίπου ισομερής.
Ακόμη πιο εντυπωσιακά είναι τα ευρήματα από απολιθώματα Νεάντερταλ: χαρακιές στα μπροστινά δόντια τους, πιθανότατα από εργαλεία που χρησιμοποιούσαν ενώ κρατούσαν αντικείμενα στο στόμα, έχουν κατεύθυνση από αριστερά προς τα δεξιά, ένδειξη δεξιοχειρίας.
Η εξήγηση του φαινομένου συνδυάζει εξελικτικές πιέσεις, τη δομή του εγκεφάλου και πολύπλοκους γενετικούς μηχανισμούς, οι οποίοι δεν έχουν ακόμη πλήρως κατανοηθεί. Ωστόσο, είναι σαφές ότι η δεξιοχειρία αποτελεί βαθιά ριζωμένο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης φύσης.
Η προτίμηση του δεξιού χεριού δεν είναι τυχαία, αλλά αποτέλεσμα μιας μακράς εξελικτικής πορείας που ξεκινά δεκάδες εκατομμύρια χρόνια πριν. Μελέτες στην εξέλιξη των πρωτευόντων δείχνουν ότι ήδη από 30 εκατομμύρια χρόνια πριν άρχισαν σημαντικές αλλαγές στη δομή του εγκεφάλου, ιδιαίτερα στα συστήματα που συνδέουν τον μετωπιαίο λοβό με την παρεγκεφαλίδα. Αυτές οι αλλαγές ενισχύθηκαν περίπου 10 εκατομμύρια χρόνια πριν, οδηγώντας σε αυξανόμενη ασυμμετρία του εγκεφάλου, τη βάση της «κυρίαρχης πλευράς».
Οι επιστήμονες προτείνουν τέσσερις βασικές εξηγήσεις για την επικράτηση της δεξιοχειρίας. Πρώτον, η χρήση εργαλείων απαιτεί ακρίβεια και διαχωρισμό ρόλων μεταξύ των δύο χεριών, κάτι που ευνόησε την εξειδίκευση.
Τέλος, η κοινωνική μάθηση και η μίμηση ενίσχυσαν την επικράτηση του δεξιού χεριού, καθώς η εκμάθηση είναι ευκολότερη όταν δάσκαλος και μαθητής χρησιμοποιούν το ίδιο χέρι.
Αριστερόχειρες και αμφιδέξιοι
Παρά την κυριαρχία των δεξιόχειρων, περίπου το 10% των ανθρώπων είναι αριστερόχειρες, ποσοστό που παραμένει σταθερό εδώ και χιλιάδες χρόνια. Αυτό εξηγείται πιθανώς από εξελικτικά πλεονεκτήματα σε ανταγωνιστικές καταστάσεις, όπου η σπανιότητα της αριστεροχειρίας δημιουργεί πλεονέκτημα.
Οι πραγματικά αμφιδέξιοι είναι εξαιρετικά σπάνιοι (περίπου 0,1%) και παρουσιάζουν πιο «ισορροπημένη» λειτουργία των δύο ημισφαιρίων. Ωστόσο, αυτή η μειωμένη εγκεφαλική εξειδίκευση δεν αποτελεί απαραίτητα πλεονέκτημα, καθώς η ασυμμετρία φαίνεται να συμβάλλει στην αποδοτικότερη λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου.
Ο αστροφυσικός και πρώην πρόεδρος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών μιλά στην ATHENS VOICE για έναν πλανήτη που «τρέχει πίσω από τα γεγονότα», τη μάχη για τη Σελήνη και το μέλλον του ανθρώπου πέρα από τη Γη
Το μέλος του Special Panel της Κομισιόν Κωνσταντίνος Καραχάλιος μιλά για τη «μεγάλη αιχμαλωσία των παιδιών», ενώ η φον ντερ Λάιεν προαναγγέλλει το EU Kids Act και νέα ηλικιακά όρια για τα social media
Η επικεφαλής της Open Cosmos στην Ελλάδα, Μαρία Καλαμά, μιλά στην ATHENS VOICE για τη νέα χρηματοδότηση και τη θέση που μπορεί να αποκτήσει η Ελλάδα στη νέα ευρωπαϊκή διαστημική οικονομία
«Οι νέοι είναι αυτοί που δείχνουν να υποφέρουν περισσότερο», λέει στην ATHENS VOICE ο Γιώργος Πετρόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής στο University of Southern California
23°
