Τα social media δεν είναι για χόρταση

Ξυπνάς το πρωί και το πολύ μέσα σε 5 λεπτά έχεις ανοίξει το κινητό σου για να τσεκάρεις τις ειδοποιήσεις σου, πας στη δουλειά και δεν υπάρχει περίπτωση να μην ασχοληθείς καθόλου με το κινητό σου και τα μηνύματα που σου έρχονται, ενώ τα σαββατοκύριακα τσεκάρεις συνεχώς το email σου, γιατί κάτι μπορεί να σου έχουν στείλει από το γραφείο. Δεν είσαι ο μόνος, αλλά αποτελείς ένα μέρος μία μεγάλης πλειοψηφίας, η οποία όσο κατεβαίνουμε ηλικιακά, τόσο μεγαλύτερη γίνεται.

Τα περιστατικά εθισμού στα social media φαίνεται να αυξάνονται όλο και περισσότερο τα τελευταία δέκα χρόνια, χωρίς να έχουμε καν μία ξεκάθαρη εικόνα των ποσοστών τους, αφού πολλοί θεωρούν τόσο φυσιολογική την προσκόλληση σε αυτά, ώστε να μην κατανοούν τον ίδιο τον εθισμό τους. Το ενδιαφέρον, όμως, είναι το παράδοξο, που περιβάλει τον συγκεκριμένο εθισμό, το οποίο έχει άμεση σχέση τόσο με το πώς δημιουργείται, όσο και με το ποιους τομείς της ζωής μας επηρεάζει περισσότερο.

Από την μία, μπορεί να εμφανιστεί ως αποτέλεσμα του συνδυασμού του με την εργασιομανία. Σε πολλές περιπτώσεις, δεν σταματάμε να ελέγχουμε και να απαντάμε σε επαγγελματικά emails όχι μόνο μετά τις εργάσιμες ώρες, αλλά και τα σαββατοκύριακα και τις μέρες που έχουμε πάρει άδεια, άσχετα με το αν κάτι είναι πραγματικά επείγον ή όχι. Επόμενο αυτού είναι το τεχνοστρές, δηλαδή ένα συνεχόμενο άγχος για την διεκπεραίωση επαγγελματικών εκκρεμοτήτων, οι οποίες δεν θα έπρεπε να μας απασχολούν στον ελεύθερο χρόνο μας, αλλά και η απομάκρυνση από την οικογένεια και τους φίλους μας, αφού τον χρόνο που θα περνάγαμε μαζί τους τον ξοδεύουμε και αυτόν στη δουλειά.

Το φαινόμενο αυτό έχει ήδη αρχίσει να γίνεται αντιληπτό και γίνονται προσπάθειες καταπολέμησης του. Είναι χαρακτηριστικό ότι η γαλλική κυβέρνηση πέρασε νόμο, με τον οποίο αναγκάζει τις εταιρίες να δίνουν στους εργαζόμενούς τους το δικαίωμα να αποσυνδέονται από κάθε εταιρικό λογαριασμό, όταν τελειώνουν οι εργάσιμες ώρες τους. Την ίδια στιγμή, εταιρίες έχουν λάβει σχετικά μέτρα, με την Daimler να διαγράφει αυτόματα τα emails των εργαζομένων της, όταν αυτή βρίσκονται σε άδεια, και την Volkswagen να τους μπλοκάρει εκτός του συστήματος, όταν δεν βρίσκονται στη δουλειά.

Ωστόσο, κατά τον ψυχολόγο Richard MacKinnon, η απαγόρευση δεν είναι η καλύτερη δυνατή λύση. Αντιθέτως, η ίδια η οργανωσιακή κουλτούρα μίας εταιρίας θα πρέπει να είναι αυτή που θα δίνει το σήμα ότι το να απαντάς στα πάντα με την μία την οποιαδήποτε στιγμή δεν ωφελεί, ούτε είναι αναγκαίο. Επιπλέον, σημασία έχει και το πρότυπο που φαίνεται να δίνουν τα ανώτερα στελέχη μίας εταιρίας, αφού όταν ο διευθυντής σου απαντάει σε ένα email ακόμα και αν είναι 10 το βράδυ και Σάββατο, τότε έμμεσα περνάει το μήνυμα ότι αν θες μία μέρα να τον φτάσεις, τότε θα πρέπει κι εσύ να λειτουργείς κατά τον ίδιο τρόπο.

Από την άλλη, ο εθισμός στα social media μπορεί να εκφραστεί και με τον ακριβώς αντίθετο τρόπο. Δεν είναι λίγοι εκείνοι, που θα σταματήσουν έστω και για μερικά λεπτά την ώρα που δουλεύουν, ώστε να τσεκάρουν το μήνυμα που τους ήρθε στο Viber, ή την ειδοποίηση στο Facebook, ή το tweet που τους τάγκαραν.

Αυτό μπορεί να είναι φαινομενικά ακίνδυνο, καθώς κάποιος μπορεί να υποστηρίξει ότι το έκανε κάποια στιγμή που δεν είχε κάτι να κάνει, ενώ και οι ίδιοι οι εργοδότες σε πολλές περιπτώσεις δεν το απαγορεύουν και το θεωρούν φυσιολογικό από τη στιγμή που δεν καθυστερεί κάποια άλλη αρμοδιότητά τους. Ωστόσο, αν καθίσουμε μία στιγμή να το σκεφτούμε, θα συνειδητοποιήσουμε ότι μέσα σε αυτό το χρονικό διάστημα κάποιος θα μπορούσε να ασχοληθεί με μία δική του ιδέα, εκτός αυτών που του έχουν ανατεθεί, ή να κοινωνικοποιηθεί εντός του εργασιακού του περιβάλλοντος. Σε κάθε περίπτωση, τρώμε αρκετές ώρες της ημέρας μας στα social media, δεν χρειάζεται να ενταχθούν σε αυτές και οι ώρες που βρισκόμαστε στη δουλειά.

Σύμφωνα με τον ψυχίατρο Paul McLaren, η ευθύνη για την εκτίμηση του κατά πόσο ένας υπάλληλος χρησιμοποιεί τα social media στο γραφείο σε εθιστικό επίπεδο πέφτει σε ένα σημαντικό βαθμό στον εκάστοτε προϊστάμενο – επόπτη, «Παρατηρήστε την παραγωγικότητά τους. Πέφτει η απόδοσή τους; Κάνουν ό,τι χρειάζεται; Αξιοποιούν όλες τις δυνατότητές τους; Οι προϊστάμενοι σε ανοιχτά γραφεία μπορούν να δουν την χρήση των τηλεφώνων. Υπάρχει κάποιος που αποσπάται, γιατί το κινητό του χτυπάει μέσα στην εργάσιμη μέρα; Δίνουν μεγαλύτερη σημασία στο κινητό τους, αντί στην δουλειά μπροστά τους;».

Την ίδια στιγμή, έχει την ευθύνη να καταλάβει τι είναι αυτό που κάνει έναν υπάλληλο να ασχολείται με τα social media, αντί να δουλεύει. Οι πιο συχνές αιτίες έχουν να κάνουν με την υπερφόρτωση, με το άγχος, με την βαρεμάρα, αλλά και με την ανάθεση εργασιών λιγότερων ή ευκολότερων, σε σχέση με αυτό που ο υπάλληλος μπορεί να καταφέρει, καθώς και με την μη σωστή καθοδήγηση, που έχει ως αποτέλεσμα ο εργαζόμενος να μην είναι σίγουρος για το τι άλλο χρειάζεται να κάνει, όταν τελειώνει τη δουλειά που του έχει δοθεί. Με άλλα λόγια, αιτίες άμεσα σχετιζόμενες με στοιχεία που με λίγη καλή θέληση μπορούν να διορθωθούν και να αρχίσουν να αντιστρέφουν την κατάσταση.