Το Λονδίνο του Καρλ Μαρξ

Αυτή την εποχή, τα βρύα και τα αγριόχορτα έχουν φουντώσει γύρω από αρκετούς τάφους στο κοιμητήριο του Highgate, στο Βόρειο Λονδίνο. Ωστόσο, οι περισσότεροι επισκέπτες κοντοστέκονται σε ένα συγκεκριμένο μνημείο και διαβάζουν την περίφημη προτροπή: «Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε!». Πρόκειται για την τελευταία πρόταση από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο −το εμβληματικό κείμενο που συνέγραψαν ο Κάρολος Μαρξ και ο Φρειδερίκος Ένγκελς− χαραγμένη πάνω στην επιτύμβια στήλη όπου βρίσκεται ο τάφος του Μαρξ.

Με ευκαιρία τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Καρλ Μαρξ στις 5 Μαΐου 1818, κάνοντας μια βόλτα στις γειτονιές του Λονδίνου ξεκινώντας από το αίθριο του Βρετανικού Μουσείου, συνεχίζοντας στα στενοσόκακα του Σόχο μέχρι και το νεκροταφείο του Highgate, αναγνωρίζουμε μερικά από τα πιο σημαντικά μέρη που είναι συνδεδεμένα με την παρουσία του εδώ, αφού στη βρετανική πρωτεύουσα έζησε τα μισά χρόνια της ζωής του μέχρι και τον θάνατό του, το 1883.

1. Στο Αναγνωστήριο του Βρετανικού Μουσείου

Αφήνοντας την πατρίδα του τη Γερμανία, ο 25χρονος Κάρολος Χάινριχ Μαρξ, αφού περιπλανήθηκε σε διάφορες πόλεις της Ευρώπης, έφτασε στο Λονδίνο το 1849. Λίγα χρόνια μετά την άφιξή του, το Βρετανικό Μουσείο άνοιξε για το κοινό το Αναγνωστήριο − αφού τότε η Βρετανική Βιβλιοθήκη στεγαζόταν στο ίδιο κτίριο με το Μουσείο. Η αίθουσα του Αναγνωστηρίου με τις ατελείωτες σειρές βιβλίων φάνταζε πραγματικός παράδεισος στα μάτια του εξόριστου γερμανοεβραίου νεαρού Μαρξ με αποτέλεσμα να περνά εκεί ατέλειωτες ώρες μελετώντας αλλά και γράφοντας μερικά από τα πιο σημαντικά έργα του όπως το «Κεφάλαιο».

2. Τα δύσκολα χρόνια σε ένα φτωχικό δωμάτιο στο Σόχο

Διασχίζοντας σήμερα την Dean Street, στον αριθμό 28 αναγνωρίζουμε στο συγκεκριμένο κτίριο που βρίσκεται στην περιοχή του Σόχο τη χαρακτηριστική μπλε πινακίδα που μνημονεύει την εποχή που ο Μαρξ έζησε εδώ κατά τη διάρκεια της δεκαετίας 1850. 

Τότε πέρασε μερικά από τα πιο οδυνηρά χρόνια της ζωής του αφού τρία από τα παιδιά του πέθαναν και ο ίδιος αντιμετώπιζε μεγάλες οικονομικές δυσκολίες.

Τελικά η οικογένεια Μαρξ, αυτός, η σύζυγός του Τζένη και η κόρη τους Ελεάνορ μετακόμισαν από το ανθυγιεινό, φτωχικό δωμάτιο του Σόχο στο καταπράσινο και αριστοκρατικό Βόρειο Λονδίνο χάρη στην οικονομική υποστήριξη του φίλου του, Φρειδερίκου Ένγκελς.

Ο Ένγκελς, αντίθετα από τον Μαρξ, γιος ενός πλούσιου εργοστασιάρχη, ήταν κι ο ίδιος επιτυχημένος επιχειρηματίας που διαχειρίστηκε με επιτυχία το οικογενειακό εργοστάσιο υφαντουργίας στο Μάντσεστερ. Ήταν αυτός που, εκτός από συνοδοιπόρος και φίλος, δεν έπαψε να στηρίζει οικονομικά τον Μαρξ και την οικογένειά του με μεγάλη γενναιοδωρία. Το 1870 μετακόμισε οριστικά από το Μάντσεστερ στο Λονδίνο, όπου εγκαταστάθηκε στην ακριβή γειτονιά των ευγενών της εποχής, στην Primerose Hil.

3. Η Βιβλιοθήκη Καρλ Μαρξ στο Βόρειο Λονδίνο

Αν και δεν χρησιμοποιήθηκε ποτέ από τον Μαρξ ή τον Ένγκελς, η Βιβλιοθήκη Marx Memorial στο Βόρειο Λονδίνο στην περιοχή του Clerkenwell αποτελεί ένα σημείο αναφοράς για την ιστορία του σοσιαλιστικού κινήματος στη Βρετανία. Εδώ στις αρχές του 20ού αιώνα σύχναζε ο εξόριστος Βλαδίμηρος Ίλιτς Λένιν και μάλιστα εδώ εξέδιδε τη ρώσικη εφημερίδα Iskra, αντίτυπα της οποίας στη συνέχεια κατάφερνε να στέλνει παράνομα στη Ρωσία.

Ωστόσο, είναι η μεγάλη τοιχογραφία στην αίθουσα του αναγνωστηρίου που κόβει την ανάσα και αποτελεί το πραγματικό επίκεντρο αυτής της βιβλιοθήκης. Πρόκειται για το έργο του Viscount Hastings −του επονομαζόμενου και «Κόκκινου Έρλ»− που το 1934 ζωγράφισε σε μια πλευρά του τοίχου έναν τεράστιο πίνακα με τον εξίσου γλαφυρό τίτλο «Ο Εργάτης του Μέλλοντος βάζει Τάξη στο Χάος του Καπιταλισμού».

 

Με εμφανή την επιρροή του δασκάλου του, Ντιέγκο Ριβέρα, ο «Κόκκινος Έρλ» διάλεξε να απεικονίσει έναν γεροδεμένο ουαλό ανθρακωρύχο να ανυψώνεται πάνω από τα ερείπια της καπιταλιστικής κοινωνίας, πλαισιωμένος από τους μεγάλους στοχαστές και καθοδηγητές του σοσιαλιστικού κινήματος και βεβαίως υπό το εγκάρδιο βλέμμα του Μαρξ και του Ένγκελς που διακρίνονται στην πάνω αριστερή γωνία του πίνακα.

4. Στο νεκροταφείο του Highgate

Όταν ο Μαρξ πέθανε το 1883 ενταφιάστηκε στο νεκροταφείο του Highgate που βρισκόταν κοντά στο σπίτι του, στο Βόρειο Λονδίνο. Η επιβλητική προτομή που δεσπόζει σήμερα στο μνημείο και αποτελεί τόπο προσκυνήματος για τους σοσιαλιστές απανταχού της γης που έρχονται από όλο τον κόσμο για να αποτίσουν φόρο τιμής, φιλοτεχνήθηκε από τον Laurence Bradshaw και τοποθετήθηκε εκεί το 1956. Πάνω στο μνήμα χαράχτηκε η τελευταία πρόταση από το Κομμουνιστικό Μανιφέστο: «Προλετάριοι όλων των χωρών, ενωθείτε!».

Ο Φρειδερίκος Ένγκελς ανέλαβε να συνεχίσει το έργο του Μαρξ και να επιμεληθεί τους υπόλοιπους τόμους του «Κεφαλαίου». Ο Ένγκελς πέθανε το 1895 και οι στάχτες του σκορπίστηκαν στο Ανατολικό Σάσσεξ.