Οι λόγοι πίσω από τη νέα αισθητική που βλέπουμε όλο και περισσότερο γύρω μας
Αν κάνουμε μια βόλτα σε έναν συνηθισμένο χώρο στάθμευσης, θα βρεθούμε μπροστά σε μια θάλασσα από λευκά, μαύρα, γκρι και ασημί αυτοκίνητα. Αν ανοίξουμε το Netflix ή δούμε μια σύγχρονη κινηματογραφική παραγωγή, θα παρατηρήσουμε εικόνες με ξεθωριασμένες, ψυχρές αποχρώσεις. Αν ρίξουμε μια ματιά στα λογότυπα των μεγαλύτερων brands του κόσμου, θα διαπιστώσουμε ότι τα έντονα χρώματα δίνουν ολοένα και περισσότερο τη θέση τους στο ασπρόμαυρο.
Δεν πρόκειται απλώς για μια αισθητική εντύπωση. Ο κόσμος γύρω μας γίνεται πράγματι λιγότερο πολύχρωμος.
Τα σπίτια κάποτε ξεχώριζαν για τις ταπετσαρίες με σχέδια, τις πολύχρωμες κουζίνες, τα τολμηρά έπιπλα και τους χώρους γεμάτους προσωπικότητα. Τα αυτοκίνητα κυκλοφορούσαν σε κάθε πιθανή απόχρωση, τα εστιατόρια είχαν μοναδική αισθητική και ακόμη και οι καθημερινές ηλεκτρονικές συσκευές σχεδιάζονταν με παιχνιδιάρικη διάθεση.
Σήμερα, όμως, κυριαρχούν οι λευκοί τοίχοι, τα γκρι κτίρια, τα μαύρα αυτοκίνητα, τα ουδέτερα χρώματα και ο μινιμαλισμός.
Μελέτη του Science Museum Group, η οποία ανέλυσε περισσότερα από 7.000 αντικείμενα καθημερινής χρήσης από τα τελευταία 200 χρόνια, διαπίστωσε ότι τα καταναλωτικά προϊόντα γίνονται σταδιακά πιο γκρίζα, πιο ουδέτερα και πιο απλά στον σχεδιασμό τους. Τα έντονα χρώματα, που το 1800 αποτελούσαν περίπου το 40% των αντικειμένων, σήμερα έχουν περιοριστεί σε μόλις 15%.
Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και η αυτοκινητοβιομηχανία. Σύμφωνα με την έκθεση της Axalta για το 2025, το 81% των νέων αυτοκινήτων που πωλούνται παγκοσμίως είναι λευκά, μαύρα, γκρι ή ασημί. Τα κόκκινα, τα μπλε και τα πράσινα μοντέλα γίνονται ολοένα και πιο σπάνια.
Η ίδια αισθητική κυριαρχεί και στον γραφιστικό σχεδιασμό. Μεγάλες εταιρείες εγκαταλείπουν τα πολύχρωμα λογότυπά τους υπέρ πιο λιτών, ασπρόμαυρων εκδοχών, ενώ οι πλατφόρμες streaming, οι οίκοι μόδας και οι εταιρείες τεχνολογίας υιοθετούν ολοένα και πιο ουδέτερες χρωματικές ταυτότητες.
Ακόμη και ο κινηματογράφος έχει αλλάξει. Οι σύγχρονες ταινίες χρησιμοποιούν συχνά ψυχρές, ξεθωριασμένες χρωματικές επεξεργασίες, δημιουργώντας μια εικόνα που απέχει πολύ από τις έντονες αποχρώσεις παλαιότερων δεκαετιών.
Τα βιομηχανικά υλικά, όπως το ατσάλι, το γυαλί και το πλαστικό, παράγονται ευκολότερα σε ουδέτερους τόνους. Τα μονόχρωμα λογότυπα είναι πιο εύκολο να αναπαραχθούν σε κάθε ψηφιακή ή έντυπη εφαρμογή. Επιπλέον, οι ουδέτερες αποχρώσεις θεωρούνται πιο ασφαλείς εμπορικά, καθώς δύσκολα θα αποθαρρύνουν έναν υποψήφιο αγοραστή. Η πραγματικότητα, όμως, είναι πιο σύνθετη.
Ένας από τους σημαντικότερους λόγους είναι ότι οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν πλέον πολλές καθημερινές αγορές ως επενδύσεις.
Ένα αυτοκίνητο, ένα σπίτι ή ακόμη και ένα έπιπλο δεν αγοράζεται μόνο για προσωπική χρήση αλλά και με γνώμονα τη μελλοντική μεταπώλησή του. Ένα λευκό ή γκρι αυτοκίνητο είναι πιθανότερο να πουληθεί εύκολα σε σχέση με ένα κίτρινο ή πορτοκαλί. Το ίδιο ισχύει για τα χρώματα των τοίχων, των επίπλων και της διακόσμησης. Η ασφάλεια υπερισχύει της προσωπικής έκφρασης.
Τα τελευταία χρόνια, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση της αισθητικής.
Πλατφόρμες όπως το Instagram και το Pinterest προώθησαν τον μινιμαλισμό ως συνώνυμο της κομψότητας. Λευκοί χώροι, μπεζ αποχρώσεις, φυσικά υλικά και καθαρές γραμμές έγιναν το νέο πρότυπο καλού γούστου.
Το φαινόμενο έχει αποκτήσει μάλιστα τη δική του ονομασία: blanding, δηλαδή η «εξομάλυνση» της αισθητικής, όπου διαφορετικοί χώροι, προϊόντα και εμπορικά σήματα αρχίζουν να μοιάζουν όλο και περισσότερο μεταξύ τους.
Οι μεγάλες πολυεθνικές απευθύνονται πλέον σε ολόκληρο τον κόσμο.
Για να είναι ένα προϊόν αποδεκτό σε δεκάδες διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς, επιλέγεται συνήθως η πιο ουδέτερη λύση. Οι προσόψεις των καταστημάτων, οι εταιρικές ταυτότητες και οι διαφημίσεις γίνονται ολοένα πιο λιτές, ώστε να εκπέμπουν σοβαρότητα, αξιοπιστία και διαχρονικότητα.
Το αποτέλεσμα είναι ένας κόσμος αισθητικά πιο ομοιόμορφος, αλλά ταυτόχρονα πιο απρόσωπος.
Η απομάκρυνση από το χρώμα, όμως, δεν ξεκίνησε σήμερα, όπως αναφέρει το theculturist.io.
Σύμφωνα με τον θεωρητικό της τέχνης David Batchelor, συγγραφέα του βιβλίου Chromophobia, η δυτική σκέψη αντιμετώπιζε διαχρονικά το χρώμα με καχυποψία.
Ο Πλάτων θεωρούσε ότι οι αισθήσεις μάς απομακρύνουν από την αλήθεια και ότι η πραγματική γνώση βρίσκεται πέρα από τον ορατό κόσμο. Επειδή το χρώμα συνδέεται άμεσα με τις αισθήσεις, αντιμετωπιζόταν ως κάτι επιφανειακό.
Ο Αριστοτέλης υποστήριζε ότι η ουσία ενός έργου τέχνης βρίσκεται στη μορφή και όχι στα χρώματά του, ενώ πολλούς αιώνες αργότερα ο Ιμμάνουελ Καντ θεωρούσε ότι το χρώμα μπορεί να προσθέτει γοητεία, όχι όμως και πραγματική αισθητική αξία.
Έτσι διαμορφώθηκε σταδιακά μια βαθιά πολιτισμική αντίληψη: η μορφή θεωρείται λογική, σταθερή και «σοβαρή», ενώ το χρώμα συνδέεται με το συναίσθημα, την υπερβολή και την αστάθεια.
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο μοντερνισμός υιοθέτησε αυτή τη φιλοσοφία.
Αρχιτέκτονες όπως ο Adolf Loos υποστήριζαν ότι η διακόσμηση ήταν περιττή και πως η αισθητική καθαρότητα προερχόταν αποκλειστικά από τη μορφή. Η αντίληψη αυτή επηρέασε βαθιά τη σύγχρονη αρχιτεκτονική, οδηγώντας σε πόλεις γεμάτες γυάλινους ουρανοξύστες, τσιμεντένια συγκροτήματα και κτίρια που δύσκολα ξεχωρίζουν μεταξύ τους.
Η ίδια λογική πέρασε στη βιομηχανία, στον σχεδιασμό προϊόντων, ακόμη και στη μουσική, όπου τα τραγούδια παράγονται πλέον ώστε να απευθύνονται σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό, συχνά εις βάρος της ποικιλίας και της πρωτοτυπίας.
Σήμερα έχουμε συνδέσει τα έντονα χρώματα με την υπερβολή ή ακόμη και την έλλειψη σοβαρότητας.
Ωστόσο, η ιστορία της τέχνης αποδεικνύει ακριβώς το αντίθετο. Η τέχνη του Μπαρόκ, για παράδειγμα, αξιοποίησε εντυπωσιακά χρυσά, κόκκινα, μπλε και πράσινα χωρίς να δημιουργεί χάος. Αντίθετα, το χρώμα λειτουργούσε αρμονικά με τη σύνθεση, ενισχύοντας τόσο τη συγκίνηση όσο και τη δύναμη του έργου.
Το χρώμα δεν είναι αντίπαλος της τάξης. Δεν μειώνει τη σοβαρότητα ούτε την ποιότητα ενός αντικειμένου. Αντίθετα, αποτελεί βασικό στοιχείο της ανθρώπινης εμπειρίας, της δημιουργικότητας και της προσωπικής έκφρασης.
Ίσως, τελικά, η ολοένα και πιο ουδέτερη αισθητική του σύγχρονου κόσμου να αποκαλύπτει όχι μια εξέλιξη του γούστου μας, αλλά έναν πολιτισμό που φοβάται όλο και περισσότερο να ξεχωρίσει.
Γιατί όταν αφαιρούμε το χρώμα από τους δρόμους, τα σπίτια, τα προϊόντα και τις εικόνες μας, ίσως αφαιρούμε, έστω και ασυνείδητα, ένα μικρό κομμάτι από τη ζωντάνια της ίδιας της καθημερινότητάς μας.
Ίσως ήρθε η ώρα να ξαναβάλουμε λίγο χρώμα στη ζωή μας.
Ο ρόλος της αστικοποίησης ως βασικός μοχλός οικονομικής, τεχνολογικής και πολιτισμικής προόδου και τα οφέλη που προκύπτουν από τη συγκέντρωση πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Στο πρώτο του άρθρο στην Athens Voice, ο δημιουργός του TakeBackTheCity αναλύει γιατί οι πόλεις αποτελούν την πιο ισχυρή «τεχνολογία» για ανάπτυξη και καινοτομία.
17°
